Եկե­ղե­ցին Ժողո­վուրդն Է

Եթե կաթո­ղի­կո­սի փոփո­խությունն իրա­կա­նացվի ոչ նուրբ և աղմկոտ ձևով, ապա հետա­գա բոլոր գահա­կալնե­րը կունե­նան լեգի­տի­մության լուրջ խնդիր։ 

Հայկ Հակոբյան

1inTV‑ն զրուցել է կրո­նա­գետ և աստվա­ծա­բան Հայկ Հակոբյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայ Առա­քե­լա­կան Եկե­ղե­ցու և պետության միջև ստեղծված լարվա­ծությունը, որն ի հայտ եկավ Սուրբ Ծննդյան տոնե­րի ժամա­նակ վարչա­պե­տի և մի խումբ բարձրաստի­ճան հոգև­ո­րա­կաննե­րի հանդի­պումից հետո։ Կրո­նա­գետ Հայկ Հակոբյա­նը վերլուծում է Ամե­նայն Հայոց Կաթո­ղի­կո­սի հնա­րա­վոր հրա­ժա­րա­կա­նիիրա­վա­կան և կանո­նա­կան բարդություննե­րը՝ նշե­լով, որ առանց եկե­ղե­ցա­կան նվի­րա­պե­տա­կան աթոռնե­րի համա­ձայնության ցանկա­ցած փոփո­խություն կհանգեցնի լեգի­տի­մության ճգնա­ժա­մի։

Հայկ Հակոբյա­նը նշեց, որ Սուրբ Ծննդյան խորհրդի մասին խոսելն իրեն համար միշտ նախընտրե­լի է, սակայն ներկա իրա­վի­ճա­կը ստի­պում է կենտրո­նա­նալ այն գործընթացնե­րի վրա, որոնք այսօր ընթա­նում են Հայ Առա­քե­լա­կան Եկե­ղե­ցու շուրջ։ Նրա համոզմամբ՝ Ամե­նայն Հայոց կաթո­ղի­կո­սը հրա­ժա­րա­կան չի տալու, և ներկա­յում ձևա­վորվել է փակուղա­յին իրա­վի­ճակ։ Մի կողմում կանգնած է քաղա­քա­կան իշխա­նությունն ու եկե­ղե­ցա­կան վերնա­խա­վի մի հատվա­ծը, իսկ մյուս կողմում՝ եկե­ղե­ցին՝ իր պարագլխի, հավա­տացյալնե­րի մի մասի և իշխա­նությա­նը հակադրված քաղա­քա­կան ու մշա­կութա­յին շրջա­նակնե­րի հետ։ Հակոբյա­նը չի բացա­ռում նաև միջազգա­յին գործոննե­րի ազդե­ցությունը և այդ ամե­նը կապում է առա­ջի­կա ընտրա­կան գործընթացնե­րի հետ։

Հայկ Հակոբյա­նը կարև­ո­րեց կանո­նիկ իրա­վունքի հարցը՝ հիշեցնե­լով, որ 1944–45 թվա­կաննե­րին ձևա­վորված կարգով ազգա­յին-եկե­ղե­ցա­կան ժողով հրա­վի­րե­լու իրա­վա­սությունը վերա­պահված է բացա­ռա­պես կաթո­ղի­կո­սին։ Նրա խոսքով՝ կաթո­ղի­կո­սը չի հրա­վի­րի ժողով, որտեղ կարող է դրվել իր գահազրկման կամ «հանգստի կոչման» հարցը, քանի որ այդ երկու հասկա­ցություննե­րը գործնա­կա­նում նույնն են՝ պարզա­պես տարբեր ձևա­կերպումնե­րով։

Կրո­նա­գե­տը իրա­վի­ճա­կը բնութագրեց որպեստխուր և վտանգա­վոր՝ նշե­լով, որ եթե կաթո­ղի­կո­սի փոփո­խությունն իրա­կա­նացվի ոչ նուրբ և աղմկոտձև­ով, ապա հետա­գա բոլոր գահա­կալնե­րը կունե­նան լեգի­տի­մության լուրջ խնդիր։ Նրա գնա­հատմամբ՝ այդ դեպքում կարող է ձևա­վորվել ուկրաի­նա­կան մոդե­լի նման իրա­վի­ճակ՝ երկու եկե­ղե­ցա­կան կենտրոննե­րով, ինչը հայ ժողովրդի պարա­գա­յում արհեստա­ծին և անհարկի բաժա­նում կլի­նի։

Հայկ Հակոբյա­նը դիտարկեց նաև 1950-ականնե­րի պառակտումը՝ նշե­լով, որ Կիլի­կիո կաթո­ղի­կո­սությունը միշտ եղել է առանձին նվի­րա­պե­տա­կան աթոռ, որը ճանա­չել է Էջմիածնի հոգև­որ գերա­կա­յությունը։ Նրա խոսքով՝ այն ժամա­նակվա պառակտումը պայմա­նա­վորված էր ոչ թե դավա­նա­բա­նա­կան, այլ քաղա­քա­կան և ադմի­նիստրա­տիվ հանգա­մանքնե­րով՝ խորհրդա­յին իշխա­նություննե­րի հետ հարա­բե­րություննե­րի, ԿԳԲ‑ի ազդե­ցության և սփյուռքյան քաղա­քա­կան պայքա­րի ֆոնին։

Նա ընդգծեց, որ ներկա­յիս մարտահրա­վերնե­րի առջև եկե­ղե­ցին չունի հստակ ձևա­կերպված պատասխաններ ժամա­նա­կա­կից հասա­րա­կա­կան հարցե­րին։ Հակոբյա­նը հիշեցրեց, որ Հռո­մի կաթո­լիկ եկե­ղե­ցին դեռ 19-րդ դարի վերջից սկսել է համա­կարգված արձա­գանք տալ սոցիա­լա­կան, տնտե­սա­կան և բարո­յա­կան խնդիրնե­րին, մինչդեռ Հայ Առա­քե­լա­կան Եկե­ղե­ցում այդ գործընթացնե­րը դանդաղ են՝ կառույցի բազմա­կենտրոն և բյուրոկրա­տա­կան բնույթի պատճա­ռով։

Կրո­նա­գե­տը անդրա­դարձավ նաև ԿԳԲ‑ի հետ համա­գործակցության թեմա­յին՝ նշե­լով, որ տոտա­լի­տար համա­կարգե­րում դա գրե­թե անխուսա­փե­լի էր բոլոր կրո­նա­կան կառույցնե­րի համար։ Նրա կարծի­քով՝ անհրա­ժեշտ է հարցին մոտե­նալ համա­պարփակ լյուստրա­ցիա­յի միջո­ցով, ոչ թե ընտրո­վի բացա­հայտումնե­րով։ Նա ընդգծեց ներման և համընդհա­նուր հաշտեցմա­նան հրա­ժեշտությունը՝ որպես հասա­րա­կության առողջացման ուղի։

Հայկ Հակոբյա­նը շեշտեց, որ եթե ձևա­վորվի Հայաստա­նի ներսում գործող եկե­ղե­ցի՝ առանց համա­հայկա­կան համա­տեքստի, դա կարող է խորը խզում առա­ջացնել սփյուռքի հետ։ Նրա համոզմամբ՝ Ամե­նայն Հայոց Կաթո­ղի­կո­սի փոփո­խության հարցը կարող է քննարկվել միայն բոլոր նվի­րա­պե­տա­կան աթոռնե­րի միա­հա­մուռ մասնակցությամբ, հակա­ռակ դեպքում կձև­ա­վորվի ոչ լեգի­տիմ ղեկա­վա­րություն։

Անդրա­դառնա­լով հանրա­յին տրա­մադրություննե­րին՝ Հակոբյա­նը նկա­տեց, որ հասա­րա­կության մեջ առկա է խորը պառակտում, երբ մարդիկ հաճախ ավե­լի շատ հակակրում են հակա­ռակ կողմին, քան աջակցում իրենց ընտրած առաջնորդին։ Նա նշեց, որ հալա­ծանքի պայմաննե­րում նույնիսկ հեղի­նա­կազրկված գործի­չը կարող է ձեռք բերել «մարտի­րո­սի հեղի­նա­կություն»։

Ամփո­փե­լով՝ Հայկ Հակոբյա­նը ընդգծեց, որ եկե­ղե­ցին հայ հասա­րա­կության համար շարունա­կում է մնալ կարև­որ բարո­յա­կան և ինքնության հենա­րան՝ անկախ մարդկանց կրո­նա­կան գիտե­լիքնե­րի խորությունից։ Նրա խոսքով՝ եկե­ղե­ցին պետք է ընկա­լել ոչ միայն որպես հոգև­որ դաս և կառույց, այլ որպես մկրտված ժողովրդի ամբողջություն, քանի որ հենց ժողո­վուրդն է եկե­ղե­ցին իր էությամբ։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝