Հայաստան. Նորմա­յի Ուժը, Թե՞ Ուժի Նորմը

Ոչ Ռոբերտ Քոչարյա­նը, ո՛չ Սերժ Սարգսյա­նը երբևէ անհարմար չէին զգում Ղարա­բա­ղի հարցից կամ ինքնիշխա­նության գաղա­փա­րից, քանի որ նրանք իրա­վա­բա­նո­րեն ընդունել էին Հայաստա­նի ենթարկվա­ծությունը Ռուսաստա­նին կամ ուժի նորմա­յի գաղա­փա­րին։ Նրանք կարծում էին, թե Ռուսաստա­նի հովա­նա­վո­րությունը իրենց իրա­վունք է տալիս ընկա­լել «Մեծ Հայաստա­նը» կամ «երկու հայկա­կան պետություննե­րը» (Հայաստանն ու Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղը) որպես մեկ միասնա­կան նորմա­տիվ ուժ։

Կայծ Մինասյան

Մաս — 2 

Եթե Հայաստա­նը կանգնած է խաչմե­րուկում՝ Օրենքի(նորմայի, որը ծառա­յում է պետությա­նը) և Արդա­րության (ուժի, որը ծառա­յում է Ռուսա­կանկայսրությա­նը), Խաղա­ղության և Պատե­րազմի միջև, ապա դա այն պատճա­ռով է, որ նա ժառանգել է մի պատմություն և հասա­րա­կա­կան մարմին, որոնք երբևէ չեն ունե­ցել պետա­կան ինքնիշխա­նության ավանդույթ։ Բացարձա­կա­պես ոչ մի անգամ։ Կամ՝ հայկա­կան պետությունը, նորմա­յի ուժի միջո­ցով, պիտի գերիշխի՝ հստակ ցույց տալով, որ ցանկա­ցած այլընտրանք վտանգում է իրա­կան Հայաստա­նի գոյությունը։ Կամ՝ ազգը, ուժի նորմա­յի միջո­ցով, պիտի հաղթի՝ պարտադրե­լով այն հավա­տը, թե հենց իրա­կան աշխարհն է սպառնում Երկնա­յին Հայաստա­նի գոյությա­նը։

Այս երկու պատմագրա­կան պատկե­րա­ցումնե­րը արմա­տա­պես հակա­դիր են։ Առա­ջի­նը­պատկե­րացնում է Հայաստա­նը որպես ինքնիշխան, ամբողջա­կա­նո­րեն ձևա­վորված պետություն, որը ժամա­նա­կի ընթացքում կապա­հո­վի կայուն սահմաններ և հստակ տեղ միջազգա­յին համա­կարգի մեջ։ Սակայն այս տեսլա­կա­նը ենթադրում է համա­հայկա­կան իդեա­լի հրա­ժա­րում՝ ճիշտ այնպես, ինչպես Ֆրանսիան հրա­ժարվեց իր կայսրությունից 1962-ին, կամ Հունաստա­նը՝ Էնո­սի­սից 1974-ին։ Երկրորդը ներկա­յացնում է Հայաստա­նին որպես պաշարված գոյություն՝ ըստ էության ռուսա­կան գաղութ, որն անտե­սա­նե­լի է միջազգա­յին համա­կարգի քարտե­զի վրա։ Այս պատմությունը, թեև ենթադրում է արդարություն1915‑ի ցեղասպա­նության և 2023‑ի Արցա­խի էթնիկ զտման հայ զոհե­րի հանդեպ, այնուա­մե­նայնիվ պահպա­նում է հայկա­կան ինքնությունը լևի­տա­ցիա­յի (կախվա­ծության) վիճա­կում՝ մեկ, որը ճախրում է պետա­կա­նության և համաշխարհա­յին քաղա­քա­կան կառուցվածքնե­րի իրա­կա­նությունից վեր։

Մի խոսքով՝ սա Օրենքն ընդդեմ Արդա­րության է, կամ Խաղա­ղությունը ընդդեմ Պատե­րազմի։ Ընտրե­լու իրա­վունքը պատկա­նում է Հայաստա­նի քաղա­քա­ցի­նե­րին՝ ընտրե­լու՝ նորմա­յի ուժը (ամե­նինչ՝ ինքնիշխան պետության համար) թե ուժի նորման (ամեն ինչ՝ համա­հայկա­կան ազգի համար)։

Կարե­լի՞ է արդյոք հաղթա­հա­րել Օրենքի և Արդա­րության այս դիա­լեկտի­կան։ Մենք կցանկա­նա­յինք հավա­տալ դրան, սակայն այն՝ երբեմնի ողջա­միտ թվա­ցող փոխզի­ջումը, որը մարմնա­վո­րում էր Լևոն Տեր-Պետրոսյա­նը, փաստա­ցի ծառա­յեց միայն երկնա­յին Հայաստա­նի, կայսե­րա­կան Ռուսաստա­նի և արդա­րությանփխրուն ըմբռնման շահե­րին։ Ապա­ցույցը պարզ է․միակ նախա­գա­հը, որը անհարմար էր զգումԼեռնա­յին Ղարա­բա­ղի հարցից, հենց Ղարա­բաղյանկո­մի­տեի նախկին առաջնորդն էր։ Իսկ միակ նախա­գա­հը, որը անհարմար էր զգում պետա­կան ինքնիշխա­նության գաղա­փա­րից, հենց Հայ Համազգա­յին Շարժման հիմնա­դիրն էր, որը, հայտա­րա­րե­լով թե պաշտպա­նում է Հայաստա­նի ինքնիշխա­նությունը, իրա­կա­նում խաղում էր Ռուսաստա­նի ձեռքի տակ։ Ո՛չ Ռոբերտ Քոչարյա­նը, ո՛չ Սերժ Սարգսյա­նը երբևէ անհարմար չէին զգում Ղարա­բա­ղի հարցից կամ ինքնիշխա­նության գաղա­փա­րից, քանի որ նրանք իրա­վա­բա­նո­րեն ընդունել էին Հայաստա­նի ենթարկվա­ծությունը Ռուսաստա­նին կամ ուժի նորմա­յի գաղա­փա­րին։ Նրանք կարծում էին, թե Ռուսաստա­նի հովա­նա­վո­րությունը իրենց իրա­վունք է տալիս ընկա­լել «Մեծ Հայաստա­նը» կամ «երկու հայկա­կան պետություննե­րը» (Հայաստանն ու Լեռնա­յինՂա­րա­բա­ղը) որպես մեկ միասնա­կան նորմա­տիվ ուժ։

Արդյունքը մեզ հայտնի է․ Լևոն Տեր-Պետրոսյա­նը, Ռոբերտ Քոչարյա­նը, Սերժ Սարգսյա­նը, ՀՅԴ‑ն, Էջմիա­ծի­նը և նրանց համա­խոհնե­րը ընտրե­ցին ուժի նորման․սակայն ստա­ցան միայն անտարբե­րություն և անզո­րություն, որովհետև փորձե­ցին գործել ուժի նորմա­յով՝ առանց որևէ երաշխի­քի և առանց պաշտպա­նե­լու հայկա­կան պետությունը։

Այլընտրանք չկա նորմա­յի ուժին։ Ահա այնտեղ է խաղա­ղությունը, իրա­վունքնե­րը և բարե­կե­ցությունը հայե­րի համար։ Իսկ նրանք, ովքեր կարծում են, թե նորմա­յի ուժը նշա­նա­կում է Հայաստա­նը նետել Թուրքիա­յի գիրկը, մոռա­ցել են էական մի բան․նորմայի ուժը չի նշա­նա­կում մեկ ուրի­շի նորմա­յի վասա­լա­կա­նություն։ Դա սեփա­կան նորմա­յի հարգանքն է, այն տարածքի տիրա­պե­տումը, որը կարգա­վորվում և ինստի­տուցիո­նա­լացվում է ինքնիշխան օրենքով՝ Պետությունը՝ որպես բարձրա­գույն արժեք, բարի հարև­ա­նությամբ, և ոչ թե Ազգը՝ Ռուսա­կան կայսրության ծառա­յության մեջ, մշտա­կան բախման մեջ իր հարև­աննե­րի հետ։ Այլ կերպ ասած՝ նորմա­յի ուժն ու պետության ուժը ավե­լի բարձր են, քան ուժի նորմա­յի պատրանքը և համա­հայկա­կան իլյուզիա­յի միրա­ժը։

Վերջ

Աղբյուրը՝