Բարեկա՞մ, թե գործընկեր դաշնակի՞ց, թե հովա­նա­վոր

Արա­յիկ Մկրտումյան

Այս օրե­րին նորից մեծ ակտուա­լություն է բարձրա­ցել դաշնա­կից եզրույթի մասով: Անընդհատ փորձում ենք հասկա­նալ, թե ո՞վ օգնեց, ո՞վ չօգնեց, ո՞վ, ի՞նչ, ե՞րբ: Ու երբեմն մենք հուսադրվում ենք, երբ ինչ որ մեկը մեզ հաճե­լի մի բան է ասում, ու հուսա­հատվում, երբ չենք լսում ու տեսնում գործո­ղություններ, որոնք մեզ պետք են կամ մենք ուզում ենք տեսնել:

Եկեք հասկա­նանք

ՀՀ‑ն իհարկե ունի դիվա­նա­գի­տա­կան հարա­բե­րություններ շատ ու շատ երկրնե­րի հետ: Կան հարա­բե­րություններ տնտե­սա­կան ու ռազմա­կան համա­գործակցության, կամ կրթա­կան կամ մի այլ ձևի հարա­բե­րություններ: Դրանցից ամեն մեկն ունի իր տրա­մա­բա­նությունն ու սկզբուքնե­րը: Մենք շատ լավ դա գիտենք, բայց հիմա, երբ մեր հայրե­նի­քը ծանր պատե­րազմի մեջ է, մենք ուրա­խա­նում ենք «լավ» ֆրանսիա­ցի­նե­րով, կամ տխրում «վատ» ռուսնե­րով, կամ էլ հակա­ռա­կը՝ ուրա­խա­նում ենք «բարի ու գործնա­կան» ռուսնե­րով ու հայհո­յում «պարապ ու դատարկ խոսող ֆրանսիացնե­րով»: Կարև­որ է հասկա­նալ, որ օրի­նակ եմ բերում ֆրանսիա­ցի­նե­րի ու ռուսնե­րի վրա, և դա ունի զուտ մետաֆո­րիկ բնույթ, այնպես որ հասկա­նա­լի է, որ չեմ փորձում ազգա­յին տրա­մադրություններ արթնացնել այս կամ այն էթնո­սի նկատմամբ: Հարցն այստեղ այն է, որ մենք ըստ իրա­վի­ճա­կի կարող ենք դժգո­հել կամ գոհ մնալ որևէ ազգից ու պետությունից՝ ըստ այդ պահի իր պահվածքից: Այո՛, շատ անգամ մենք կարող ենք արդա­րա­ցիո­րեն բողո­քել ու դժգո­հել ու նաև արդար գնա­հա­տա­կան տալ այլ երկրնե­րի պահվածքին: Ու նման կերպ վարվում են բոլո­րը: Նույնիսկ ֆուտբո­լա­յին հանդի­պումնե­րի ժամա­նակ նույն ազգի ներկա­յա­ցուցիչնե­րը կարող են միմյանց խմբա­կա­յին ծեծի ենթարկել, երբ խոսքն ընդա­մե­նը իրենց չսի­րած թիմի մասին է, ուր մնաց պատե­րազմի ժամա­նակ, երբ ամեն ինչ ծայրա­հե­ղո­րեն սրվում է:

Ուստի եկեք  երկու հարցի պատասխա­նենք, որը և մեծա­պես լույս կսփռի այս ամե­նի վրա:

1. Ո՞րն է ազգի ու պետա­կան կառա­վա­րիչ մարմնի տարբե­րությունը
2. Մենք ունե՞նք բարե­կամներ, թե ոչ:

Նախ առա­ջին ու շատ կարև­որ հարցը: Որովհետև գուցե և լարվա­ծության ֆոնին չնկա­տենք, բայց մի բան է ազգը ու լրիվ մի ուրիշ բան է այդ ազգի կառա­վա­րությունը: Երբ մենք բողո­քում կամ դժգո­հում ենք, պիտի հասկա­նանք, թե մեր բողոքն ըստ էության ո՞ւմ է հասցեագրված՝ այդ երկրի էթնոսի՞ն, թե կառա­վա­րությա­նը:

Լավ օրի­նակ կարող են հանդի­սա­նալ ուկրաի­նա­կան դեպքե­րը: Ինչպես հայտնի է այս օրե­րին Ուկրաի­նա­յի և Թուրքիա­յի նախա­գահնե­րը հանդի­պել են բավա­կան ջերմ մթնո­լորտում, ռազմա­կան համա­գործակցություն ստո­րագրել: Ավելի՛ն՝ Զելենսկին պարգև­ատրել է Թուրքիա­յի նախա­գա­հին Յարոսլավ Իմաստունի շքանշա­նով, մի բան, որը խիստ քննա­դա­տության ու անո­ղոք ծաղրի արժա­նա­ցավ միջազգա­յին հանրության կողմից, որոնք հատկա­պես նշում էին այն, որ մահմե­դա­կան ծայրա­հե­ղա­կա­նին, ով հովա­նա­վո­րում է ահա­բեկչա­կան խմբա­վո­րումնե­րին, չի կարե­լի պարգև­ատրել քրիստո­նեա­կան արժեք համարվող շքանշա­նով: Շատերն էլ խորհուրդ տվին Զելենսկուն գոնե պատմություն ուսումնա­սի­րել ու հասկա­նալ, որ Ռեջեփ Թայիփ Էրդո­ղա­նին հանձնված շքանշա­նի անվան տերը՝ Յարոսլավ Իմաստունը, իր ժամա­նա­կին պայքա­րել է հենց մահմե­դա­կաննե­րի դեմ:

Ինչևէ: Սա մի օրի­նակ է, որը էական տարբե­րություն է մտցնում հասա­րակ ուկրաի­նա­ցու ու պետա­կան պաշտոնյա ուկրաի­նա­ցու մեջ: Ու երբ ես համա­րում եմ, որ Ուկրաի­նա­յի նախա­գա­հի պահվածքը թշնա­մա­կան է Հայաստա­նի հանդեպ, ռազմա­կան համա­գործակցությունը՝ վտանգա­վոր, ապա ստիպված եմ ընդունել, որ նրա­նից բացի կա նաև շարքա­յին ուկրաի­նա­ցին, որը ևս խիստ դժգոհ է այդ ամե­նից ու Զելենսկուն սրբա­պիղծ է համա­րում, կամ էլ ուղղա­կի անտարբեր է: Կամ էլ այս ամե­նը խելա­ցի քայլ է համա­րում՝ ի փառս Ուկրաի­նա­յի, կամ էլ համա­րում է, որ Զելենսկին հիմա­րություն է անում՝ իզուր Ռուսաստա­նին գրգռե­լով, մանա­վանդ որ ռուս-ուկրաի­նա­կան հարա­բե­րություննե­րը չեն փայլում:

Ամեն դեպքում, երբ նախա­գահ ուկրաի­նա­ցին հայտա­րա­րում է, որ չի աջակցում Հայաստա­նին, իսկ շարքա­յին ուկրաի­նա­ցի ընկերս ամո­թա­հար գլուխը կախում է այդ պահվածքի համար, ես հասկա­նում եմ, որ իմ ուկրաի­նա­ցի ընկե­րը կարող է լինել իմ բարե­կա­մը, իսկ պաշտո­նա­կան ուկրաի­նա­ցին ամե­նա­շա­տը կարող է լինել տնտե­սա­կան գործընկեր, ոչ ավե­լին:

Եվ այսպես: Ո՞վ է մեր բարե­կա­մը: Պաշտո­նա­կան Ուկրաինա՞ն, թե հասա­րակ ժողո­վուրդը, որի միակ ուզա­ծը խաղաղ կյանքն է: Մենք որ դեպքում դիմենք ուկրաի­նա­ցի ժողովրդին, և որ դեպքում նախա­գա­հա­կան ապա­րա­տին:

Դժվար հարց է: Շատ դժվար, բարդ ու խճճված:

Օրի­նակ, երբ հունգա­րա­կան կառա­վա­րությունը մարդասպան Սաֆա­րո­վին հանձնեց ադրբե­ջանցի­նե­րին, ՀՀ կառա­վա­րությունը շատ կտրուկ արձա­գանքեց ու հունգա­րա­կան դեսպա­նին մեկ օր ժամա­նակ տրվեց շատ արագ ՀՀ տարածքը լքե­լու համար, իսկ շատ շարքա­յին հունգա­րա­ցի­ներ արցունքն աչքե­րին խնդրե­ցին հայե­րին, որ մենք իրենցից չնե­ղա­նանք, քանի որ ծախու և շահա­մոլ ղեկա­վա­րությունն է մեղա­վո­րը, ոչ թե իրենք: Այո՛, դա բոլորս հասկա­նում ենք, բայց նաև հասկա­նում ենք, որ շատ դժվար ու բարդ է դա լրիվ սթափ գնա­հա­տել, մանա­վանդ երբ պատե­րազմ է Ադրբե­ջա­նի հետ , իսկ Բուդա­պեշտը հայտա­րա­րում է, որ աջակցում է Ադրբե­ջա­նի տարածքա­յին ամբողջա­կա­նությա­նը: Ու հիմա երբ իմ հետ զրույցում հունգա­րա­ցի Վանեկն ասում է, որ դա խայտա­ռա­կություն է, ես իհարկե հասկա­նում եմ, որ Վանե­կը չունի ոչ մի լծակ այդ ամե­նի վրա ազդե­լու, բայց այդ որո­շում ընդունող կառա­վա­րությունն ի վերջո հենց Վանե­կի ու մյուս հունգա­րա­ցի­նե­րի ընտրածն է: Ու այ հենց էստեղ արդեն շատ կեղտոտ ու չերև­ա­ցող գիծ կա, որից շատ զգույշ է պետք լինել:

Ու հենց հիմա, երբ Ֆրանսիա­յի նախա­գահ Մակրոնն անընդհատ հայտա­րա­րում է ՀՀ-ին աջակցե­լու մասին, ես հասկա­նում եմ, որ պաշտո­նա­կան Փարի­զը դա անում է, ոչ թե զուտ մեզ օգնե­լու, այլ նաև թուրքե­րին դեմ գնա­լու համար: Ու որ այդտեղ ևս կան մեծ ու չերև­ա­ցող խաղեր ու այս պատե­րազմը նաև լավ առիթ է, որ թուրքերն ու ֆրանսիացնե­րը իրար հետ հարա­բե­րություններ պարզեն: Թեև չեմ կարող չասել, որ ի պատիվ իրեն, Մակրոնն իրոք միշտ շատ ջերմ է եղել Հայաստա­նին վերա­բերվող խոսքում: Ու ֆրանսիա­ցի­ներն ընդհա­նուր առմամբ լավ ու բարյացկամ են տրա­մադրված մեր հանդեպ: Իհարկե կա նաև Ազնա­վուրի կերպա­րը, բայց շարքա­յին ֆրանսիա­ցի­նե­րի մեջ «Վիվ լայ Աղմե­նիեն» ասողներն ավե­լի շատ են, քան հունգա­րա­ցի­նե­րը: Իսկ դա առա­վել նկա­տե­լի է, մանա­վանդ այս օրե­րին: Եվ այս ամե­նը վերա­բերվում է և՛ Ռուսաստա­նին, որի ջանքե­րով նաև երեկ զինա­դա­դար հաստատվեց, բայց որը չեն պահպա­նում ադրբե­ջա­նիցնե­րը, և՛ մնա­ցած բոլո­րին:

Եվ այսպես: Մենք հասկա­ցանք, որ ժողո­վուրդը կարող է բարե­կամ լինել, իսկ կառա­վա­րությունը՝ ոչ այնքան: Կառա­վա­րությունը կարող է լինել դաշնա­կից, գործընկեր բայց ոչ ավե­լին:

Իսկ հիմա երկրորդ հարցը՝

Մենք բարե­կա­ներ ունե՞նք: Ես դիտմամբ եմ հարցնում «Մենք»: Չեմ ասում ՀՀ‑ն կամ հայ ժողո­վուրդը, այլ Մենք:

Ցավոք «Մենք»-ի դեպքում այդ հարցը պատասխան չունի: Հայ ժողո­վուրդն ու ունի բարե­կամ ժողո­վուրդներ, օրի­նակ՝ հույնե­րը, ասո­րի­նե­րը, եզդի­նե­րը, ուդի­նե­րը և այլք: ՀՀ‑ն ունի դաշնա­կիցներ, գործընկերներ, բայց ոչ երբեք բարե­կամներ: Եվ մենք հենց այդ ամե­նը պիտի պարզ հասկա­նանք, որքան էլ որ դա ցավոտ է: Ես բազմա­թիվ ռուս ընկերներ ունեմ, բայց պաշտո­նա­կան Ռուսաստա­նը իմ ընկերն ու բարե­կա­մը չէ, այլ իմ դաշնա­կիցն ու գործընկե­րը: Ռուս Վլա­դի­միր Պուտի­նը կարող լինել իմ ընկե­րը, իսկ նախա­գահ Վլա­դի­միր Պուտի­նը՝ միայն դաշնա­կիցն ու գործընկե­րը: Ու մենք պիտի պարզ հասկա­նանք, թե ինչ պահանջել ժողովրդից, իսկ ինչ՝ կառա­վա­րությունից:

Ժողո­վուրդնե­րը կարող են բարե­կամ լինել, պետություննե­րը՝ ոչ: Ժողո­վուրդնե­րը կարող են թշնա­մի լինել, պետություննե­րը՝ ոչ: Պետությունը՝ սառը, հաշվարկող մեքե­նա է: Նա առաջնորդվում է տվյալ ժողովրդի շահով ու միայն: Թեև նաև ժողովրդից է կախված, թե իր պետա­կան կառա­վա­րի­չը ինչքան բարո­յա­կան կլի­նի այլ ազգե­րի նկատմամբ, որովհետև ի վերջո մենք նաև հավա­տում ենք բարությա­նը, մաքրությանն ու ազնվությա­նը: Մենք ունենք մեր արժե­հա­մա­կարգը ու հենց երեկ հայ բժիշկնե­րը վիրա­հա­տե­ցին ադրբե­ջանցուն, ով զենքով եկել էր հայի հողը գրա­վե­լու: Ու հրա­շա­լի կլի­ներ, եթե բոլո­րը հասկա­նա­յին այդ ամե­նի վեհանձն ու բարձր լինե­լը

Մենք պիտի հստակ արձա­նագրենք այս ամենն ու ընդմիշտ փակենք այս հարցը: Մենք պիտի հասկա­նանք չոր գործընկե­րոջ ու բարի անհա­տի տարբե­րությունը:

Ու մենք նաև պիտի հասկա­նանք, որ այլ երկիր կարող է լինել ամե­նա­շա­տը գործընկեր ու դաշնա­կից, բայց ՈՉ ԵՐԲԵՔ ՀՈՎԱՆԱՎՈՐ: Հայի հովա­նա­վո­րը Հայաստանն է ու մենք հիմա պաշտպա­նում ենք Հայոց հողը:

Ողջ լերուք