Հարցազրույց ՊՆ Նախկին Խոսնակ, Ռազմա­կան Փորձա­գետ Արծրուն Հովհաննիսյա­նի Հետ

Հինգե­րոդ սերնդի պատե­րազմի տեսա­կա­րար կշիռն այստեղ շատ ավե­լի ցածր է, քան այն ինչ կիրառվեց մեր դեմ 2020-ին Թուրքիա­յի ու Ադրբե­ջա­նի կողմից:

Արծրուն Հովհաննիսյան

Պարոն Հովհաննիսյան արդեն 3 ամսից ավել է, ինչ Ուկրաի­նա­յի տարածքում ռազմա­կան գործո­ղություններ են ընթա­նում։ Պաշտո­նա­պես կոչվում է հատուկ օպե­րա­ցիա, բայց կարծես թե բոլոր հիմքե­րը կան այն պատե­րազմ համա­րե­լու։ Կարո՞ղ ենք այդ ամե­նը լիի­րավ պատե­րազմ համա­րել։ Ընդհանրա­պես կա՞ չափա­նիշ, որով կարող ենք պատե­րազմն առանձնացնել  հատուկ գործո­ղությունից։

Եթե նայենք

ակա­դե­միա­կան տեսանկյունից, ինչ որ ֆիկտիվ կետեր կան, բայց այն ինչ կատարվում է ռուս-ուկրաի­նա­կան ճակա­տում, լիարժեք պատե­րազմ է՝ իր տարա­տե­սակ ֆունկցիա­նե­րով, համա­զո­րա­յին օպե­րա­ցիա­նե­րով, ու եթե նույնիսկ մեծ օպե­րա­ցիա, է կիրառվում են բոլոր զորա­տե­սակնե­րը՝ նավա­տորմ, զրա­հա­տանկա­յին միա­վո­րում, օդուժ, ամեն ինչ: Հիմա այնտեղ ամեն առկա են այն բոլոր չափո­րո­շիչնե­րը, որոնք կան ակա­դե­միա­կան կանոննե­րում որպես պատե­րազմ:

Մինչև հիմա մենք ակա­նա­տես ենք եղել որո­շա­կիո­րեն հաստատված ռազմա­կան գործո­ղություննե­րի տրա­մա­բա­նության, այսինքն մեզ ծանոթ հարձա­կո­ղա­կան և պաշտպա­նա­կան սկզբունքնե­րի սահմաննե­րում։ 44-օրյա պատե­րազմը որակվեց նոր սերնդի, այսինքն իր հետ բերեց նորություններ։ Արցախյան պատե­րազմը համարվեց փորձա­դաշտ պատե­րազմի նոր տեսա­կի համար։ Եթե համե­մա­տենք այն գործո­ղություններն ու զինա­տե­սակնե­րը, որ կիառվում է երկու կողմից էլ, ապա ի՞նչ եզրա­հանգման կարող ենք գալ։

Նախ մի ուղղում, արցախյան 44-օրյա պատե­րազմն ինքն իրե­նով նոր բան չէր, մեզ համար է նորություն համարվում, բայց Իսրա­յելն ու Ամե­րի­կայն դեռևս 1981թ. վարում են այդ հինգե­րորդ սերնդի պատե­րազմնե­րը: Մենք դրան ակա­նա­տես ենք եղել նաև 2003-ին, երբ տեղիունե­ցավ հինգե­րոդ սերնդի պատե­րազմ, ընդ որում բավա­կան լայնա­մասշտաբ, իսկ հետո կրկնվեց նաև մեզ մոտ, թեև որոշ փոփո­խություննե­րով: Նորություն էր միայն մեզ համար: Դժբախտա­բար մեր զինվո­րա­կա­նությունը ծանոթ չէր նման նորություննե­րի, չէր ուսումնա­սի­րել, չէր տիրա­պե­տում: Սա էր խնդի­րը:

Ինչ վերա­բե­րում է նրան, որ համե­մա­տենք Ուկրաի­նան և 44 օրյա պատե­րազմը, ես չէի համե­մա­տի: Ռուսաստանն այսօր ի վիճա­կի չէ լիարժեք հինգե­րորդ սերնդի պատե­րազմ վարե­լու, չունի այդքան հնա­րա­վո­րություններ: Չհաշված առանձին տարրեր, օրի­նակ հեռա­հար խոցման զինա­տե­սակներ, ասենք «Իսկանդե­րը» կամ հատուկ գործո­ղություննե­րի հրամկազմը, այս պատե­րազմը չի կարե­լի անվա­նել հինգե­րորդ սերնդի: Ռուսնե­րը չունեն այն հնա­րա­վո­րություննե­րը, որոնք առկա են ամե­րիկյան կողմում: Էլ ավե­լի քիչ հնա­րա­վո­րություններ ունի և կիրա­ռում է Ուկրաի­նան: Թեև նրա հնա­րա­վո­րություննե­րը մեծա­ցել են արևմուտքի տրա­մադրած օգնություննե­րից հետո, բայց երկու կողմն էլ շատ քիչ հնա­րա­վո­րություններ ունի հինգե­րորդ սերնդի պատե­րազմի լիարժեք գործի­քա­կազմ կատա­րե­լու: Հինգե­րոդ սերնդի պատե­րազմի տեսա­կա­րար կշիռն այստեղ շատ ավե­լի ցածր է, քան այն ինչ կիրառվեց մեր դեմ 2020-ին Թուրքիա­յի ու Ադրբե­ջա­նի կողմից:

Տարածված կարծիք կար, որ ռուսա­կան կողմը պիտի մեկ երկու շաբաթվա ընթացքում լուծեր իր առաջ դրված խնդիրնե­րը։ Արդյո՞ք այդ կարծիքնե­րը սթափ էին, թե ռուսա­կան զորքե­րի մակարդակն ու սպա­ռա­զի­նության մակարդա­կը գերագնա­հատված էր, երբ համարվում էր աշխարհի թիվ երկրորդ հզոր բանա­կը։

Նման մտա­ծե­լա­կերպը քարո­չության հետև­անք է, ռուսա­կան բանա­կի ամե­նա­հաղթությունը քարոզչության հետև­անք է, քանի որ երկար ժամա­նակ է էդ քարոզչության տակ ենք, ցարա­կան ժամա­նակնե­րից, սովե­տի ժամա­նակնե­րից, էդ պատճա­ռով էլ կրում ենք նման մտքեր:

Այսինքն ռուսներ աշխարհի երկրոդ հզոր բանա՞կը չեն:

Կարող է և երկրորդն են, հարցն էդ չի,  բայց իրենք գերագնա­հա­տե­ցին իրենց և թերագնա­հա­տե­ցին դիմա­ցի­նին:

Ռուսնե­րը կարողանո՞ւմ են անել այն ինչին ձգտում են:

Շատ դանդաղ ու դժվար իսկ ռազմա­վա­րա­կան պլաննե­րը խիստ վերա­նայվել են:

Իսկ այս տեմպե­րով պատե­րազմը երկա՞ր կտևի:

Ինձ թվում է՝ այո:

Կարո՞ղ ենք ասել, որ կա ատո­մա­յին կամ այլ մասսա­յա­կան ոչնչացման զենքի կիրառման հավա­նա­կա­նություն։

Ոչինչ չեմ բացա­ռում բայց քիչ հավա­նա­կան է:

Համե­մա­տության համար, ի՞նչ հոգե­բա­նա­կան վիճակնե­րում են գտնվում ռուս և ուկրաի­նա­ցի զինվորնե­րը։ Արդյո՞ք նրանք հարմարվել են նոր պատե­րազմի հոգե­բա­նությա­նը։

Երկու կողմում էլ կան փոքրա­մասնություն կազմող ֆանա­տիկներ, ամեն մեկը յուրո­վի, բայց մեծ մասի մոտ էնպես չի որ ձգտում են փոխա­դարձ ոչնչացման: Իմ կարծի­քով Ուկրաի­նա­յի մեծ մասը պաշտպանվում է որովհետև այլ ելք չունի, իսկ ռուսա­կան բանա­կի մեծ մասը, այսինքն շարքա­յին ու սերժանտա­կան անձնա­կազմը պարզա­պես հրա­ման է կատա­րում:

Եթե փորձենք համե­մա­տա­կան անցկացնել 44-օրյա պատե­րազմի ու այս օրե­րին Ուկրաի­նա­յում տեղի ունե­ցո­ղի միջև, ապա կարո՞ղ ենք համե­մա­տել նաև հայկա­կան բանակնե­րը ռուսա­կանև ուկրաի­նա­կա­նի հետ, եթե փորձենք հասկա­նալ, թե այդ երե­քից, որն ինչ չափով է կարո­ղա­ցել իր առաջ դրված խնդիրնե­րը կատա­րել։

Ակնհայտ է որ այս պահին ամե­նա­հա­ջո­ղը Ուկրաի­նան է կարո­ղա­նում իր ռեսուրսնե­րի  ու հնա­րա­վո­րություննե­րի չափով դիմա­կա­յել ու իր հնա­րա­վո­րություննե­րի պարա­գա­յում ավե­լի մարտունակ է քան մերը բայց չեմ էլ ուզում գերագնա­հա­տել որովհետև իրենք էլ ահռե­լի մեծ օգնություն են ստա­նում, բայց հաշվի առնենք, որ այդ օգնությունն էլ ստա­նում է որովհետև կռվում է: Իրենք ի տարբե­րություն մեզ, արևմտյան չափո­րո­շիչնե­րը բավա­կան խորքա­յին ներդրել են իրենց բանա­կում: Ոչ իդեա­լա­կան, բայց խիստ նկա­տե­լի:

Եթե փորձենք խոսել հայկա­կան բանա­կի ու ՊՆ մասին, ապա ինչպե՞ս կգնա­հա­տեք ընդհա­նուր վիճա­կը՝ բարո­յա­հո­գե­բա­նա­կա­նից մինչև սպա­ռա­զի­նություն։

Իմ համար լրիվ նկա­տե­լի չէ, որովհետև ներսից քիչ ինֆորմա­ցիա ունեմ, զուտ զինվո­րա­կան ընկերնե­րի հետ շփվե­լով: Իհարկե կան նեղ ոլորտներ որտեղ լավ բաներ եմ տեսնում բայց ես ամբողջո­վին չեմ տիրա­պե­տում, բայց մյուս կողմից  որպես մաքսի­մա­լիստ զինվո­րա­կան, իսկ զինվո­րա­կաննե­րը հաճախ նաև ռոմանտիկներ են,  էդ տեսանկյունից ես կերա­զեի որ ունե­նանք լուրջ կապի­տալ և տասն անգամ ավե­լի շատա­մեն ինչից:

Հայաստա­նի պաշտպա­նության նախա­րա­րը քաղա­քա­ցիա­կան անձ է։ Արդյո՞ք կարող է նախա­րա­րի զինվո­րա­կան կամ ոչ զինվո­րա­կան լինե­լը էական նշա­նա­կություն ունե­նալ։

Ես համոզված եմ, որ պաշտպա­նության նախա­րարնե­րը պիտի լինեն քաղա­քա­ցիա­կաններ, դրա փոխա­րեն ուժեղ գլխա­վոր շտաբ ունե­նանք:

Տևա­կան ժամա­նակ է ինչ ՀՀ ԶՈՒ‑ը գլխա­վոր շտա­բը պետ չունի։ Ի՞նչ կարծիք ունեք այդ մասին։ Արդյո՞ք դա մեծ խնդիր է, թե կարե­լի է ասել, որ նման բաներ կարող են պատա­հել և այդ ամե­նը նորմալ է։

Կատաստրոֆիկ չէ, որովհետև բանակն էնպի­սի կառույց է, որ եթե մեկը պաշտո­նից դուրս է գալիս, ապա բանա­կում կա պաշտո­նա­կա­տար ու իհարկե ցանկա­լի կլի­նի որ նշա­նակվի Գլխա­վոր Շտա­բի պետ և լավ  պետ:

Ընդհա­նուր առմամբ ինչպե՞ս եք գնա­հա­տուկ հայկա­կան բանա­կի բարո­յա­հո­գե­բա­նա­կան ու մարտա­կան պատրաստա­կա­նության վիճա­կը։ Մեր բանա­կը կարո՞ղ է դիմագրա­վել նմա­նա­տիպ հարձակման, ինչպի­սին 44-օրյա պատե­րազմն էր։

Բարդ հարց է, իհարկե ոչ: Մենք դեռ չենք հասցրել վերա­փոխվել, վերա­զինվել, պետք է 44-օրյան օգնի ճիշտ հետև­ություններ անել:

Հասա­րա­կության մեջ կան նման տրա­մադրություններ, որ մենք այսօր չենք կարող դիմագրա­վել ևս մեկ նման հարձակման:

Դա լավ չէ, որ կան նման տրա­մադրություններ: Ամեն դեպքում ես զինվո­րա­կան եմ ու գտնում եմ որ մինչև վերջ էլ պետք է կռվել ու կռվել նաև խելքով:

44-օրյա պատե­րազմը քննող հանձնա­ժո­ղո­վի աշխա­տանքներն արդեն մեկնարկել են: ԱՅդ աշխա­տանքնե­րը հաջողությա՞մբ են ընթա­նում: Ի՞նչ սպա­սել հանձնա­ժո­ղո­վի աշխա­տանքնե­րից: Մարդկանցից շատե­րը հույս ունեն խոշոր դավադրություննե­րի և դավա­ճա­նություննե­րի, թերություննե­րի մասին լսել: Արդյո՞ք կա նման հավա­նա­կա­նություն:

Եթե չսպա­սեի արդյունքի ապա որպես փորձա­գետ չէի աշխա­տի: Պետք է սպա­սել, բայց սպա­սել չի նշա­նա­կում որ լուծումն օդից ընկնի, շատ աշխա­տանք կա անե­լու: Նորմալ է որ մարդիկ ուզում են լսել նման բաներ, հանրություննե­րը էմո­ցիո­նալ երև­ույթնե­րից հետո հակված են դավադրությունհե­րի տեսության:

Մարդիկ կարո՞ղ են հիասթափվել հանձնա­ժո­ղո­վից ու նրա կատա­րած արդյունքնե­րից:

Հասա­րա­կության հիասթափվե­լը չեմ կարղ գնա­հա­տել դա չչա­փե­լի երև­ույթ է: Ես ինքս ամեն ինչ անե­լու եմ որպես փորձա­գետ որ մենք պատմության առաջ մեր պարտքը լրիվ կատա­րենք:

Եռամսյա հավաքնե­րը նպա­տա­կա­յին հարցեր լուծո՞ւմ են։ Արդյո՞ք այդ վարժանքնե­րը ի զորու են լրացնե­լու տարի­նե­րի բացը։

Եթե ստա­բիլ անենք տարե­կան 4 եռամսյակ, մի չորս տարի հետո տարի­նե­րի բացթո­ղումը մոբի շրջա­նում կլրացվի:

Քաղա­քա­ցիա­կան շատ անձինք չեն ցանկա­նում մասնակցել այդ ամե­նին։ Ըստ Ձեզ, ո՞րն է պատճա­ռը։ 

Չեմ կարող ասել, բայց ցավում եմ դրա համար:

ՀՀ‑ն ևս ունե­ցավ իր տիե­զե­րա­կան արբանյա­կը ու միանգա­մից էլ լայն քննարկումներ սկսվե­ցին: Մի մասը շատ գոհ է՝ նշե­լով, որ դա մեզ գուցե օգնի ռազմա­վա­րա­կան հարցե­րում, իսկ մյուսներն էլ պնդում են, որ արբանյա­կը մերը չէ, այլ հավա­քել են իսպա­նա­ցի­նե­րը, տիե­զերք է դուրս բերվել մասնա­վոր ընկե­րության միջո­ցով և Ամե­րի­կա­յում: Ի՞նչ կարծիք ունեք այս ամե­նի մասին և արբա­նա­յա­կի՝ ռազմա­մա­րա­կան հարցե­րում կիրառվե­լու հարցով:

Ես կարծիքս ասել եմ, ողջունել եմ անկախ նրա­նից թե դա իդեա­լա­կան լուծում է թե ոչ: Ես էսպես եմ նայում իրա­կա­նությա­նը: Չունեինք ոչ մի բան, հիմա ունենք ինչ որ բան: Ու էդ ինչ որ բաննն էլ ինչ որ հնա­րա­վո­րություններ տալիս է:

Իսկ հնարավո՞ր է որ էսօր արբանյա­կը նույն կերպ մատուցվի հանրությա­նը ինչպես ժամա­նա­կին Իսկանդե­րը:  Որովհետև պատե­րազմի ժամա­նակ ասում էինք, որ մի հատ կրա­կենք Իսկանդե­րով ու բոլոր հարցե­րը լուծվեն:

Չէի ուզե­նա էդպես էմո­ցիա­նե­րի հետրից ընկնենք բայց ամեն ինչ հնա­րա­վոր է: Անգրա­գի­տության հետև­անքն էր մի կրա­կո­ցով հարցե­րը լուծե­լու մասին մտա­ծե­լը: Ես դեռ էն ժամա­նակ, օրի­նակ 2016-ին հարցազրույց եմ տվել ու ասել, որ պետք չի Իսկանդե­րից ինչ որ գերբնա­կան բան սպա­սել: Նրանք ովքեր ասում էին մի հատ կրա­կեք Իսկանդե­րից ու բոլոր հարցե­րը լուծվի ու ես ասում էի դա իրենց խելքի բանը չէ, մի կրա­կո­ցով հարց չի լուծվի, նեղա­նում էին: Նույնն էլ արբանյակն է, ես շեշտե­ցի որ ինչ որ հնա­րա­վո­րություններ են տալիս: Պետք չէ նաև գերագնա­հա­տել ու հրաշք սպա­սել արբանյա­կից, այն մեզ տալիս է հնա­րա­վո­րություններ, բայց միայն արբանյա­կով չի լինի, շատ ուրիշ հարցեր էլ կան, որ պիտի լուծվեն: