Այժմ Հայե­րը Պետք Է Հասկա­նան Իրենք Իրենց

Մաս III

Ադրբե­ջա­նա­կան ագրե­սիան Հայաստա­նի նկատմամբ միջազգա­յին իրա­վունքի ակնհայտ խախտում է: Բաքուն հարձակվում է ինքնիշխան պետության վրա, որի տարածքա­յին ամբողջա­կա­նությունը ճանաչված է ներկա­յիս սահմաննե­րում։

Կայծ Մինասյան

Օրի­նա­կա­նություն

2020թ.Արցախում (Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղում) հայե­րի պարտությունից հետո հանրա­յին քննարկումնե­րում գոյության փիլի­սո­փա­յա­կան մակարդա­կի ճգնա­ժամ է բռնկվել։ Այս փորձնա­կան ժամա­նա­կի ստեղծած ցնցումը ստի­պել է հայե­րի, որպեսզի նրանք ծանր հարցեր սկսեն տալ և փորձել դիմա­կա­յել այդ խնդիրնե­րին:

Ուկրաի­նա­յի պատե­րազմի ֆոնին Ադրբե­ջա­նի ագրե­սիան Հայաստա­նի դեմ, մի շարք հարցեր է առա­ջացնում, որոնք կարե­լի է առանձնացնել յոթ կետե­րով՝ անպատժե­լիություն, չեզո­քություն, օրի­նա­կա­նություն, անվտանգություն, միասնություն, իրա­կա­նություն և ինքնիշխա­նություն:

Ադրբե­ջա­նա­կան ագրե­սիան Հայաստա­նի նկատմամբ միջազգա­յին իրա­վունքի ակնհայտ խախտում է: Բաքուն հարձակվում է ինքնիշխան պետության վրա, որի տարածքա­յին ամբողջա­կա­նությունը ճանաչված է ներկա­յիս սահմաննե­րում։ Միջազգա­յին օրի­նա­կա­նության նկատմամբ հարգանքը պետք է պարտա­վո­րեցնի տերություննե­րին ավե­լի շատ ներգրավվել այս հակա­մարտությունում՝ միջազգա­յին իրա­վա­կան չափա­նիշնե­րը կիրա­ռե­լու և ոչ թե ստեղծել մի այնպի­սի իրա­վի­ճակ, երբ հնա­րա­վոր է ուժի միջո­ցով սահմաննե­րը փոխել: Ադրբե­ջա­նը տարի­ներ շարունակ խախտել է միջազգա­յին մարդա­սի­րա­կան՝ պատե­րազմի իրա­վունքը (Jus ad bellum) և պատե­րազմի օրենքը (Jus in Bello):

Բաքուն պնդում է, որ Հայաստանն առա­ջինն է հարձակվել է իր վրա, և որ հայե­րը ունեն այն, ինչի մեջ ադրբե­ջանցի­ներն ապրել են ունեն 30 տարի: Ադրբե­ջա­նը Զանգե­զուրում խամա­ճիկ հանրա­պե­տություն է ստեղծել, որպեսզի դիվերսիա ստեղծի և աստի­ճա­նա­բար սկսի հակա­մարտության հետա­գա «ղարա­բա­ղա­ցումը»։ Բայց դա պարզա­պես չի կարող ընդունվել, քանի որ ադրբե­ջա­նա­կան ագրե­սիան հիմնված չէ Սյունի­քի մարզում գտնվող ադրբե­ջա­նա­կան բնակչության ինքնո­րոշման պահանջնե­րի վրա։ Ադրբե­ջա­նը հարձակվում է Հայաստա­նի, ոչ թե Զանգե­զուրի ադրբե­ջա­նա­կան Ինքնա­վար Հանրա­պե­տության վրա, որի վրա հարձակվում է Երև­ա­նը: Անվտանգության խորհրդի մշտա­կան ​​անդամնե­րի պատասխա­նատվությունը հսկա­յա­կան է Հարա­վա­յին Կովկա­սում իրա­վի­ճա­կի ներկա­յիս վատթա­րացման պայմաննե­րում։ Առա­վել ևս, որ Մինսկի խմբի համա­նա­խա­գա­հությունը բաղկա­ցած է P5‑ի հինգ անդամնե­րից երե­քից։

Մինսկի խումբը, սակայն, լիո­վին ձախողվել է։ Մինսկի խումբը ձախողվեց ռուսա­կան մեքե­նա­յություննե­րի, բայց նաև այն պատճա­ռով, որ ֆրանսիա­ցի և ամե­րի­կա­ցի համա­նա­խա­գահնե­րը չէին ուզում տեսնել, որ իրենց շահե­րի առաջնա­հերթությունը Արցա­խի կարգա­վի­ճա­կի որոշման խնդիրն է, այլ ոչ թե Հայաստա­նի վերահսկո­ղության տակ գտնվող տարածքնե­րի վերա­դարձը։ Ադրբե­ջա­նա­կան դիվա­նա­գի­տությունն արել է այն, ինչ անհրա­ժեշտ է, որպեսզի նախ և առաջ պահանջի այդ տարածքնե­րի վերա­դարձը: Եվ այդ ստացվեց: 2020-ին Հայաստա­նի ռազմա­կան պարտությունից և 2020‑ի նոյեմբե­րի 9‑ի զինա­դա­դա­րի բանակցություննե­րում Ֆրանսիա­յի ու ԱՄՆ‑ի կողմնո­րո­շումից հետո Փարիզն ու Վաշինգտո­նը հասկա­ցել են իրենց սխա­լը և չգի­տեն՝ ինչպես ուղղել այն։ Տարա­ծաշրջա­նում ինքնա­հաստատվե­լու և արևմտյան ազդե­ցությունն ամրապնդե­լու միակ հնա­րա­վոր ճանա­պարհը Արցա­խի կարգա­վի­ճակն է ուրիշ ոչինչ: