Ճիշտ Դիրքո­րո­շում

Իհարկե Փաշի­նայնը շատ բարդ վիճա­կում է, բայց դուք ԱԳՆ ունեք, խորհրդա­կաններ… գոնե մեզա­նից հարցրեք։ Գոնե մեկը մեզ լսի, մենք այստե­ղից ավե­լի շատ բան գիտենք, քան դուք։ Հայաստա­նում շատ վատ քաղա­քա­կա­նություն է ծավալվում՝ ընդդեմ Ռուսաստա­նի, ռուս ժողովրդի, այսպես չի կարե­լի շարունա­կել։ Հնա­րա­վոր է՝ հայե­րը գնան Վրաստա­նի ճանա­պարհով, բայց դա ի՞նչ արդյունք կտա։ Ռուսաստա­նը բոլոր վրա­ցի­ներն վռնդեց իր երկրից, դա՞ եք ուզում։ Ինչքան աղքատ էին վրա­ցի­նե­րը, հարյուր անգամ ավել աղքա­տա­ցան։

Նորատ Գրի­գորյանց

Փաշինյա­նը բարդ իրա­վի­ճա­կում է, բայց Մոսկվա­յում իրեն շատ ճիշտ պահեց. Նորատ Տեր-Գրի­գորյանց

«Առա­ջին լրատվական»-ի զրուցա­կիցն է Ռուսաստա­նում բնակվող ՀՀ ՊՆ գլխա­վոր շտա­բի նախկին պետ (1992–1995 թթ.), 1993 թ. պաշտպա­նության նախա­րա­րի պաշտո­նա­կա­տար, գենե­րալ-լեյտե­նանտ Նորատ Տեր-Գրի­գորյանցը։

-Պարոն գենե­րալ, Մոսկվա­յում մայի­սի 25-ին տեղի ունե­ցավ Փաշինյան-Ալիև-Պուտին եռա­կողմ հանդի­պում, որի արդյունքում իհարկե որևէ փաստա­թուղթ չստո­րագրվեց, բայց այլ հարցե­րի շուրջ հանդի­պե­լու պայմա­նա­վորվա­ծություն ձեռք բերվեց։ Ի՞նչ տպա­վո­րություններ ունեք այդ հանդի­պումից, առհա­սա­րակ բանակցություննե­րը որևէ դրա­կան ելք կարո՞ղ են ունե­նալ։

–Իհարկե ես մեծ ուշադրությամբ հետև­ել եմ հանդիպմա­նը։ ՌԴ նախա­գահ Պուտինն ասաց, որ առայժմ չլուծված տեխնի­կա­կան հարցեր կան և իրենք պայմա­նա­վորվել են, որ փոխվարչա­պե­տե­րի մակարդա­կով հանդիպման ժամա­նակ այդ հարցե­րը քննարկվեն ու լուծում ստա­նան։ Ստացվում է, որ որոշ հարցեր լուծման ենթա­կա են։ Օրի­նակ՝ ես ուրախ եմ, որ նման բանակցություններ տեղի են ունե­նում, բայց ինձ վրդովվեցրեց այդ սրի­կա Ալիևի դեմքը։ Նա քմծի­ծա­ղով էր նայում բոլո­րին ու քամահրա­կան  դեմքի արտա­հայտությամբ էլ լսում էր հավաքվածնե­րի ելույթնե­րը։ Ուշադրություն դարձրեք նրա դեմքին՝ մեծամտո­րեն խնդմնդում էր, ու կարծես ասում՝ խոսեք-խոսեք, միևնույն է, որևէ պայմա­նա­վորվա­ծություն  չեմ կատա­րե­լու։ Նա նույնիսկ ՀՀ  վարչա­պե­տի հետ պալե­մի­կա­յի մեջ մտավ, ժպի­տով բեղերն էր շարժում ու փորձում թողնել տպա­վո­րություն, որ ամեն ինչ իր ուզա­ծով է լինե­լու։

Փաշինյանն իրեն լավ պահեց, բավա­կա­նին վստահ։ Կարող եմ ասել, որ նա բավա­կա­նա­չափ հասունա­ցել է այդ խոսակցություննե­րի համար։ Չեմ ուզում վիրա­վո­րել, բայց  շատ լավ է, որ նա այնտեղ  բավա­կա­նին կոշտ դիրքե­րից հանդես եկավ, ես  դա միանշա­նակ ողջունում եմ։Նույնիսկ երբ Երև­ա­նում ՀԱՊԿ գագա­թա­ժո­ղով եղավ, նա չստո­րագրեց փաստա­թուղթն ու  լավ արեց։ Ես նրան աջակցել եմ իմ հարցազրույցնե­րում, որովհետև նա իրա­վա­ցիո­րեն պահանջեց, որ ՀԱՊԿ‑ը քաղա­քա­կան գնա­հա­տա­կան տա ադրբե­ջա­նա­կան գործո­ղություննե­րին, որը մեր տարածքում է գտնվում։ ՀԱՊԿ‑ն էլ, ինչպես գիտեք, անընդհատ հայտա­րա­րում էր, որ դա սահմա­նա­յին միջա­դեպ է ընդա­մե­նը։ Տեսնու՞մ եք՝ ՀԱՊԿ‑ը չի օգնում, Ադրբե­ջանն էլ ավե­լի ու ավե­լի առաջ է գալիս։ Ես այստեղ մարդկանց եմ հավա­քել, քննարկում անցկացրել։ Մարդկանց ասում եմ, որ երբեմն Հայաստա­նը  նույնիսկ ընդդեմ Ռուսաստա­նի է խոսում և դա վտանգա­վոր տենդենց է, որովհետև Ռուսաստա­նում միլիո­նա­վոր հայեր են ապրում։  Երև­ա­նում «Սասնա ծռե­րը» դուրս են գալիս ՌԴ դեսպա­նա­տան մոտ, պահանջում, որ Ռուսաստանն իր բազա­յով գնա Հայաստա­նից։ Ես ասում եմ, որ մի օր էլ նախա­գահ Պուտի­նը կարող է ջղայնա­նա ու իսկա­պես բազան հանի Հայաստա­նից։ Զանգում ասում եմ՝ ես այդ բազան Լևոն Տեր-Պետրոսյա­նի թույլտվությամբ եմ հիմնել, Պաշտպա­նության նախա­րար Պավել Սերգեև­իչ Գրա­չո­վի հետ, որպեսզի թուրքե­րը ձեր վրա չհարձակվեն, իսկ դուք հիմա ասում եք՝ ձեր բազա­յի հետ գնա­ցեք այստե­ղից։ Թուրքե­րը կգան  ձեզ ձեր ընտանքի­նե­րի հետ միա­սին կոչնչացնեն, այդ ի՞նչ եք անում, դուք դուրս եք հրա­վի­րում ռուսնե­րին Կովկա­սից, իսկ դա թուրքա­կան, ՆԱՏՕ-ական  քաղա­քա­կա­նություն է ՝ ամեն տեղից ճզմել ռուսնե­րին, դուրս վռնդել։ Հայե­րը կարող են այս քաղա­քա­կա­նության մեջ զոհ գնալ։ Այո՛, Ռուսաստա­նը սխալներ է թույլ տալիս, շատ մտե­րիմ է Թուրքիա­յի հետ, որովհետև չի ուզում, որ ՆԱՏՕ‑ն չափից դուրս ագրե­սիվ լինի Ռուսաստա­նի նկատմամբ։ Պետք է լեզու գտնել, ընկե­րություն անել, ոչ թե դավաճանել։Իսկ ձերոնք ասում են՝ չես կարող, մենք Եվրա­միությա­նը կհրա­վի­րենք, բայց չէ՞ որ Եվրա­միությունը ՌԴ‑ի թշնա­մին է, ո՞նց ես Ռուսաստա­նի թշնա­մուն կանչում քեզ մոտ։

Իհարկե Փաշի­նայնը շատ բարդ վիճա­կում է, բայց դուք ԱԳՆ ունեք, խորհրդա­կաններ… գոնե մեզա­նից հարցրեք։ Գոնե մեկը մեզ լսի, մենք այստե­ղից ավե­լի շատ բան գիտենք, քան դուք։ Հայաստա­նում շատ վատ քաղա­քա­կա­նություն է ծավալվում՝ ընդդեմ Ռուսաստա­նի, ռուս ժողովրդի, այսպես չի կարե­լի շարունա­կել։ Հնա­րա­վոր է՝ հայե­րը գնան Վրաստա­նի ճանա­պարհով, բայց դա ի՞նչ արդյունք կտա։ Ռուսաստա­նը  բոլոր վրա­ցի­ներն վռնդեց իր երկրից, դա՞ եք ուզում։ Ինչքան աղքատ էին  վրա­ցի­նե­րը, հարյուր անգամ ավել աղքա­տա­ցան։ Ռուսնե­րը չեն ուզում ենթարկվել անգլո-սաքսե­րին, նրանք այլա­սերված են, նույնիսկ ընտա­նիք հասկանցությունը չեն ընդունում։ Իսկ հայե­րին ու ռուսնե­րը նույն մշա­կույթն ունեն, հայե­րը չպետք է հետև­են անգլո-սաքսե­րի քաղա­քա­կա­նությա­նը։ Մի անգամ հայե­րը սխալվե­ցին այսպես, իրե­նից խլե­ցին Ղարա­բաղն ու Նախիջև­ա­նը, դա պատիժ էր։ Նույնն էլ հիմա տեղի կունե­նա։

-Կարծում եք Ադրբե­ջա­նի հետ խաղա­ղության պայմա­նագրի ստո­րագրումն իրատեսակա՞ն է։

-Շատ են խոսում այդ մասին, բայց ես թերա­հա­վատ եմ։ Ես շատ տեղեր եմ կռվել, ռազմա­կան գործիչ եմ, չեմ հավա­տում, որ այսքան պատե­րազմե­լուց հետո դա հնա­րա­վոր է։

Ընդհանրա­պես Հայաստա­նում շատ մեծա­միտ են  բոլոր հարցե­րի շուրջ։ Ինձ շատ տեղեր են հրա­վի­րում խորհուրդներ տալու, իսկ Հայաստա­նում նման բան չեն անում, դրա համար էլ բանա­կը փլուզվում է։ Վերցրել են Սփյուռքի նախա­րա­րությունը լուծա­րել են ու իրենցից գոհ նստած են։ Սկսել են Հնդկաստա­նից զենք գնալ, բայց ի՞նչէ   տալու այդ զենքը Հայաստա­նին։ Տեսեք ինչպես է աշխա­տում ռուսա­կան զենքը, իսկ դուք Հնդկաստա­նից զենք եք գնում։ Արդյոք Հնդկաստա­նից գնած զենքը պատե­րազմի փորձ ունի։

-Պաշտո­նա­կան մակարդա­կով հայտա­րարվել է, որ Ռուսաստա­նը Հայստա­նին զենք չի մատա­կա­րա­րում, ավե­լին՝  Հայաստա­նը գումա­րը տվել է, բայց մատա­կա­րա­րումներն այդպես էլ չկան։

–Ես հիմա  գաղտնիք կբա­ցեմ, որն այնքան էլ գաղտնիք չէ։ Արդյոք Հայաստանն ունի համա­պա­տասխան գործա­րաններ  որոշ տեսա­կի զինա­տե­սակներ պահե­լու համար։ Որոշ բաներ ես  ժամա­նա­կին ստեղծել եմ, բայց  հիմա շատ այլ պահանջարկներ կան, որոնց ուշադրություն չեն դարձնում։  Հնդկաստա­նից ո՞նց եք պատրոն ստա­նա­լու, դուք ավիա­ցիա՞, տասնյակ ինթնա­թիռներ ունե՞ք, առհա­սա­րակ Հնդկաստա­նը կարո՞ղ է  պատե­րազմի ժամա­նակ մատա­կա­րա­րումներ անել։ Անխելք քաղա­քա­կա­նություն է, որը պարզա­պես  նպա­տակ ունի ցույց տալ Ռուսաստա­նին՝ չես տալիս, գնա գրո­ղի ծոցը, ուրի­շից կառնեմ։ Գոնե ռուսնե­րը  մերոնք են, մի ձև կարե­լի է  դա կազմա­կերպել։ Ամե­րի­կա­ցի­նե­րը որ պատժա­մի­ջոցներ սահմա­նեն Հնդկաստա­նի դեմ, մի պատրոն էլ չեք ստա­նա։ Հնդկաստա­նը երբևէ պատերազմե՞լ է, որ հնդկա­կան զենքի արդյունա­վե­տությունն իմա­նաք։ Պակիստա­նի հետ մի քիչ պատե­րազմե­ցին, բայց շատ շուտ կանգ առան։ Ինչպե՞ս կարե­լի է այդպես անպա­տասխա­նա­տու լինել։Այո՛, Ռուսաստա­նը շատ է օգնել Թուրքիա­յին՝ ոտքի կանգնել, իսկ թուրքե­րը միշտ իրեն հարվա­ծել են մեջքից, հիմա էլ զենք են տալիս ուկրաի­նա­ցի­նե­րին, բայց հայե­րը պետք է ճիշտ քաղա­քա­կա­նություն վարեն, բանակ կառուցեն։

Դավիթ Տոնո­յա­նը դավա­ճա­նեց ողջ բանա­կը, եթե ժամա­նա­կին ինձ ընդուներ այս վիճա­կը չէր լինի։ Նախկին նախա­գահ Արմեն Սարգսյա­նը ինձ Հայաստա­նում ասում էր՝ նրանք ձեզ չեն ընդունի, ես ասում էի՝ ինչպե՞ս է դա հնա­րա­վոր, ասաց, որ նրանք վախե­նում են, որ իրենց պլաննե­րը կչեղարկեք։Ես իհարկե շատ զարմա­ցա, բայց հենց այդպես էլ տեղի ունե­ցավ։ Ես հայրե­նա­սեր մարդ եմ, բայց շատ վրդովված եմ այդ վերա­բերմունքից։ Դավիթ Տոնո­յանն էլ հիմա ստա­նում է արժա­նի գնա­հա­տա­կա­նը տեղի ունե­ցա­ծի։

Ինչ վերա­բե­րում է ռուսա­կան քաղաքականությանը,ապա ամեն ինչ փոխա­դարձ է լինում, երբ հայերն ակնկա­լում են ռուսնե­րի աջակցությունը, իրենք էլ պետք է ռուսնե­րին աջակցեին Լուգանսկում ու Դոնեցկում։Հայկական դպրոցնե­րում ավե­լի շատ անգլե­րեն են սովո­րեցնում, քան ռուսե­րեն, դրա համար էլ սպա­նե­րի մեծա­մասնությունը ռուսե­րեն չգի­տի։ Դա շատ մեծ սխալ է, որը վատ հետև­անքնե­րի է հանգեցնում։

Հոդվա­ծը՝ 1in.am կայքից։