Իրա­վի­ճա­կը Փոխվում Է, Հասկա­նալ Է Պետք

COP 29-ից հետո նոր էսկա­լա­ցիա­յի գնա­լու Ադրբե­ջա­նի մտադրության մասին Հայաստա­նի ԱԳՆ նախազգուշացման հասցեա­տե­րը միայն ֆորմալ առումով է Բաքուն: Միացյալ Նահանգնե­րի պետքարտուղա­րը կլի­մա­յի հարցե­րով համա­ժո­ղո­վին աջակցությունը, կարծես, պայմա­նա­վո­րել է մինչ այդ Հայաստան-Ադրբե­ջան «խաղա­ղության համա­ձայնագրի ստո­րագրմամբ»: Գործնա­կա­նում դա հնա­րա­վոր չէ: Ալիեւը ցրում է խորհրդա­րա­նը։

Վահրամ Աթա­նեսյան

Պատե­րազմը դադա­րել է ղարա­բաղյան հակա­մարտության գոտում, պայմա­նագրի առարկա կարող է լինել հակա­մարտության կարգա­վո­րումը

Ի՞նչ անվա­նում ունի Հայաստա­նի եւ Ադրբե­ջա­նի միջեւ քննարկվող պայմա­նա­գի­րը: «Կգտնվեն ընդդի­մա­խոսներ եւ կասեն», որ կարեւո­րը բովանդա­կությունն է, «ոչ թե տիտղո­սա­թերթի­կը». «Բայց չէ՞ որ բովանդա­կությունը բխում է անվա­նումից». «Միացյալ Նահանգնե­րի պետքարտուղար Բլինքե­նը հունի­սի 20-ին հեռա­խո­սազրույց է ունե­ցել Իլհամ Ալիեւի հետ եւ խոսել Հայաստա­նի հետ խաղա­ղության համա­ձայնագրի անհա­պաղ կնքման անհրա­ժեշտության մասին». «2020 թ. նոյեմբե­րի 10‑ի եռա­կողմ Հայտա­րա­րությամբ «կրա­կը եւ ռազմա­կան բոլոր գործո­ղություննե­րը դադա­րում են ղարա­բաղյան հակա­մարտության գոտում»:

Ըստ այդմ, Հայաստա­նը եւ Ադրբե­ջա­նը ֆորմալ առումով պատե­րազմի մեջ չեն եղել: Երկու երկրնե­րի խորհրդա­րաննե­րը հաստա­տել են ռազմա­կան դրության ռեժի­մի մասին գործա­դիր իշխա­նության ներկա­յացրած որո­շումը, բայց ո՛չ Ադրբե­ջա­նի Միլլի մեջլիսն է Հայաստա­նին պատե­րազմ հայտա­րա­րել, ո՛չ Հայաստա­նի Ազգա­յին ժողովն՝ Ադրբե­ջա­նին:

ԱՄՆ պետքարտուղա­րի հետ հեռա­խո­սազրույցում Ալիեւն ասել է, որ «խաղա­ղության հաստատման նախա­ձեռնությունն ադրբե­ջա­նա­կան է». Ենթա­տեքստն այն է, որ թեեւ Ադրբե­ջա­նը «պատե­րազմում հաղթել է, բայց կապի­տուլյա­ցիա պարտադրե­լու փոխա­րեն ընտրել է խաղա­ղության համա­ձայնագրի տարբե­րա­կը». Նոյեմբե­րի 10‑ի եռա­կողմ Հայտա­րա­րությունը ֆորմալ ձեւա­կերպումնե­րով ոչ միայն Հայաստա­նի, այլև Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի կապի­տուլյա­ցիան չէ, որը Ալիեւը փորձի այդպես ներկա­յացնում է:

Ընդ որում, այս դիսկուրսի վտանգա­վո­րությունն այն է, որ «լեգի­տի­մացնում է Հայաստա­նի դեմ պատե­րազմի իրա­վունքը»։ Ավե­լի պարզա­պես ասած՝ Ալիեւի խոսույթի ամբողջ իմաստը կայա­նում է նրա­նում, որ «եթե պարտված Հայաստա­նը չի ընդունում հաղթած Ադրբե­ջա­նի առա­ջարկած խաղա­ղությունը, ապա մնում է դրան հասնել ուժի կիրառմամբ». Սա մոտա­վո­րա­պես այն է, ինչ Ուկրաի­նա­յի մասին օրերս ասել է Ռուսաստա­նի Արտա­քին հետա­խուզության ծառա­յության տնօ­րեն Նարիշկի­նը, որ զինա­դա­դա­րի հաստատման հաջորդ պայմաններն ավե­լի կոշտ են լինե­լու:

Մայի­սի 16-ին Բելա­ռուսի նախա­գա­հը բացա­հայտել է, որ «քառա­սունչորսօրյա պատե­րազմի բնույթն ավե­լի վատա­կանն է, քան հեռա­խո­սազրույցնե­րում սարքա­վորված էր»: Այս իմաստով COP 29-ից հետո նոր էսկա­լա­ցիա­յի գնա­լու Ադրբե­ջա­նի մտադրության մասին Հայաստա­նի ԱԳՆ նախազգուշացման հասցեա­տե­րը միայն ֆորմալ առումով է Բաքուն: Միացյալ Նահանգնե­րի պետքարտուղա­րը կլի­մա­յի հարցե­րով համա­ժո­ղո­վին աջակցությունը, կարծես, պայմա­նա­վո­րել է մինչ այդ Հայաստան-Ադրբե­ջան «խաղա­ղության համա­ձայնագրի ստո­րագրմամբ»: Գործնա­կա­նում դա հնա­րա­վոր չէ: Ալիեւը ցրում է խորհրդա­րա­նը:

Երեւա­նը, թվում է, այս միջա­կայքում պետք է ձեւա­կերպի եւ Բաքվին ներկա­յացնի «Հայաստա­նի եւ Ադրբե­ջա­նի միջեւ հարա­բե­րություննե­րի հաստատման սկզբունքնե­րի մասին» անվանմբ շրջա­նա­կա­յին համա­ձայնագրի նախա­գիծ: Իսկ քառա­սունչորսօրյա պատե­րազմի հետեւանքնե­րի առումով Հայաստա­նը եւ Ադրբե­ջա­նը կարող են կնքել «Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի մասին» պայմա­նա­գիր՝ 2020թ. նոյեմբե­րի 10‑ի եռա­կողմ Հայտա­րա­րությամբ ԼՂ-ին վերա­բե­րող իրա­վա­կան ձեւա­կերպումնե­րի հիմքով: Պատե­րազմը դադա­րել է ղարա­բաղյան հակա­մարտության գոտում, պոստկոնֆլիկտա­յին կարգա­վորման առարկա կարող է լինել այդ հակա­մարտության վերջնա­կան լուծումը:

Հոդվա­ծը՝ 1in.am կայքից։