Ընդլայնում. Ինչպե՞ս Են Երկրնե­րը Միա­նում ԵՄ-ին

ԵՄ անդա­մակցության դիմե­լու համար երկի­րը պետք է լինի եվրո­պա­կան և հարգի ԵՄ ժողովրդա­վա­րա­կան արժեքնե­րը: Նրան անհրա­ժեշտ են նաև կայուն ինստի­տուտներ, որոնք երաշխա­վո­րում են ժողովրդա­վա­րությունը և օրենքի գերա­կա­յությունը, գործող շուկա­յա­կան տնտե­սություն և ԵՄ անդա­մակցության պարտա­վո­րություննե­րը ստանձնե­լու և կատա­րե­լու կարո­ղություն։

europarl.europa.eu

ԵՄ ընդլայնումը Եվրո­պա­յում խաղա­ղության և կայունության ամրապնդման, եվրո­պա­ցի­նե­րի բարե­կե­ցության բարե­լավման և ընկե­րություննե­րի համար հնա­րա­վո­րություններ ստեղծե­լու միջոց է:
Միա­նալ պատրաստվող երկրնե­րը շահում են ԵՄ‑ի հետ ավե­լի սերտ կապե­րից, հիմնա­րար իրա­վունքնե­րի ավե­լի ուժեղ աջակցությունից, ինչպես նաև ֆինանսա­վո­րում ու փորձաքննություն ԵՄ-ից գործընթա­ցը հեշտացնե­լու համար:
2023 թվա­կա­նի դեկտեմբե­րին ԵՄ առաջնորդնե­րը հայտա­րա­րե­ցին, որ ԵՄ‑ը կճա­նա­չի Վրաստա­նը որպես թեկնա­ծու երկիր և կսկսի Ուկրաի­նա­յի և Մոլդո­վա­յի հետ անդա­մակցության բանակցություննե­րը։ Ուկրաի­նա­յի և Մոլդո­վա­յի հետ անդա­մակցության բանակցություննե­րը պաշտո­նա­պես սկսվել են 2024 թվա­կա­նի հունի­սի 25-ին։ 2024 թվա­կա­նի մարտին ԵՄ առաջնորդնե­րը նաև համա­ձայնել են սկսել Բոսնիա և Հերցե­գո­վի­նա­յի հետ անդա­մակցության բանակցություննե­րը։
Ո՞ր երկրներն են ցանկա­նում անդա­մակցել ԵՄ-ին
ԵՄ‑ն ճանա­չել է Ալբա­նիան, Բոսնիա և Հերցե­գո­վի­նան, Վրաստա­նը, Մոլդո­վան, Չեռնո­գո­րիան, Հյուսի­սա­յին Մակե­դո­նիան, Սերբիան, Ուկրաի­նան և Թուրքիան որպես ԵՄ անդա­մակցության թեկնա­ծու երկրներ, թեև Թուրքիա­յի հետ անդա­մակցության բանակցություննե­րը սառեցվել են 2018 թվա­կա­նից: Դրան կոչ են արել Եվրա­խորհրդա­րա­նի անդամնե­րը՝ ՝ կապված Թուրքիա­յում տիրող իրա­վի­ճա­կի հետ կապված մտա­հո­գություննե­րի հետ, ներառյալ օրենքի մակերսայնությունը և լրատվա­մի­ջոցնե­րի ազա­տությունը:
Կոսո­վոն պոտենցիալ թեկնա­ծու երկիր է։
Ո՞վ կարող է անդա­մակցել ԵՄ-ին. Որո՞նք են ԵՄ անդա­մակցության պահանջնե­րը:
ԵՄ անդա­մակցության դիմե­լու համար երկի­րը պետք է լինի եվրո­պա­կան և հարգի ԵՄ ժողովրդա­վա­րա­կան արժեքնե­րը: Նրան անհրա­ժեշտ են նաև կայուն ինստի­տուտներ, որոնք երաշխա­վո­րում են ժողովրդա­վա­րությունը և օրենքի գերա­կա­յությունը, գործող շուկա­յա­կան տնտե­սություն և ԵՄ անդա­մակցության պարտա­վո­րություննե­րը ստանձնե­լու և կատա­րե­լու կարո­ղություն։
Ի՞նչ աջակցություն են ստա­նում թեկնա­ծու և հավա­նա­կան թեկնա­ծու երկրնե­րը:
Թեկնա­ծու և հավա­նա­կան թեկնա­ծու երկրնե­րը օգտվում են ԵՄ ֆինանսա­վո­րումից, քաղա­քա­կա­նության վերա­բերյալ մանրա­մասն խորհրդատվությունից և ասո­ցացման համա­ձայնագրե­րից, որոնք ապա­հո­վում են լայն մուտք դեպի ԵՄ ներքին շուկա:
Ինչպե՞ս է աշխա­տում ընդլայնման գործընթա­ցը:
Երկի­րը կարող է դառնալ պաշտո­նա­կան թեկնա­ծու, եթե համա­պա­տասխա­նի հիմնա­կան քաղա­քա­կան, տնտե­սա­կան և բարե­փո­խումնե­րի չափա­նիշնե­րին: Այնուհետև այն կարող է պաշտո­նա­կան բանակցություններ սկսել ԵՄ‑ի հետ 35 գլուխնե­րի շուրջ, որոնք ընդգրկում են բազմա­թիվ տարբեր քաղա­քա­կան ոլորտներ:
Բանակցություննե­րի և բարե­փո­խումնե­րի ավարտից հետո ավարտվում է միա­նա­լու պայմա­նա­գի­րը, որը պետք է վավե­րացվի ԵՄ բոլոր գործող անդամ երկրնե­րի և հենց դիմոող երկրի կողմից, նախքան երկի­րը կարող է միա­նալ ԵՄ-ին:

Ո՞րն է ԵՄ ընդլայնման պատմությունը
ԵՄ‑ն առա­ջա­ցել է 1952 թվա­կա­նին որպես Եվրո­պա­կան համայնք՝ վեց հիմնա­դիր անդամնե­րով՝ Բելգիա, Ֆրանսիա, Գերմա­նիա, Իտա­լիա, Լյուքսեմբուրգ և Նիդեռլանդներ: Առա­ջին ընդլայնումը տեղի ունե­ցավ 1973 թվա­կա­նին, երբ միա­ցան Դանիան, Իռլանդիան և Մեծ Բրի­տա­նիան:
Հունաստա­նը միա­ցավ ԵՄ-ին 1981-ին, որին հաջորդե­ցին Իսպա­նիան և Պորտուգա­լիան 1970-ականնե­րին՝ բռնա­պե­տությունից դուրս գալուց հինգ տարի անց: 1985 թվա­կա­նին Գրենլանդիան, որը Դանիա­յի ինքնա­վար մասն է, տեղա­կան կառա­վարմամբ, որը պատասխա­նա­տու է դատա­կան ​​համա­կարգի, իրա­վա­պահ մարմիննե­րի և բնա­կան ռեսուրսնե­րի համար, դարձավ ԵՄ-ից դուրս եկած առա­ջին տարածքը:
Բեռլի­նի պատի անկումը և դրան հաջորդած Խորհրդա­յին Միության փլուզումը նորից փոխե­ցին ամեն ինչ։ 1995 թվա­կա­նին Ավստրիան, Ֆինլանդիան և Շվե­դիան միա­ցան ԵՄ-ին։ Դրան հաջորդեց Կենտրո­նա­կան և Արև­ելյան Եվրո­պա­յի երկրնե­րի անդա­մակցության երկու ալիք։ Չեխիան, Էստո­նիան, Հունգա­րիան, Լատվիան, Լիտվան, Լեհաստա­նը, Սլո­վա­կիան և Սլո­վե­նիան, ինչպես նաև Կիպրո­սը և Մալթան միա­ցան 2004թ. 2007-ին հերթը հասավ Բուլղա­րիա­յին ու Ռումի­նիա­յին։
Խորվա­թիան դարձավ ԵՄ-ին անդա­մակցած վերջին երկի­րը 2013թ. Մինչդեռ Մեծ Բրի­տա­նիան ԵՄ-ից դուրս եկավ 2020թ.
Ինչպիսի՞ն է ներկա­յիս իրա­վի­ճա­կը ԵՄ ընդլայնման հետ կապված
2022 թվա­կա­նին Ռուսաստա­նի լայնա­մասշտաբ ներխուժումն Ուկրաի­նա ստի­պեց Վրաստա­նին, Մոլդո­վա­յին և Ուկրաի­նա­յին դիմել ԵՄ անդա­մակցության համար: ԵՄ‑ն պաշտո­նա­պես սկսել է Մոլդո­վա­յի և Ուկրաի­նա­յի անդա­մակցության բանակցություննե­րը 2024 թվա­կա­նի հունի­սին, իսկ Վրաստա­նը ճանաչվել է որպես թեկնա­ծու երկիր 2023 թվա­կա­նի դեկտեմբե­րին։
ԵՄ‑ն նաև հանձնա­ռու է Արևմտյան Բալկանյան երկրնե­րին, որոնք վաղուց ներգրավված են եղել ընդլայնման գործընթա­ցում, անդա­մակցության հստակ ուղի տրա­մադրել՝ օգնե­լու տարա­ծաշրջա­նի կայունացմա­նը և խթա­նե­լու հիմնա­րար բարե­փո­խումներն ու բարիդրա­ցիա­կան հարա­բե­րություննե­րը:
Ո՞րն է խորհրդա­րա­նի դերը
Եվրա­խորհրդա­րա­նի պատգա­մա­վորնե­րը քննարկում և քվեարկում են յուրա­քանչյուր երկրի առա­ջընթա­ցի տարե­կան զեկույցնե­րի շուրջ՝ հնա­րա­վո­րություն տալով բացա­հայտե­լու խնդրա­հա­րույց ոլորտնե­րը:
Խորհրդա­րա­նի հաստա­տումը նույնպես պահանջվում է, որպեսզի երկի­րը կարո­ղա­նա միա­նալ ԵՄ-ին:
Խորհրդա­րա­նը շարունա­կում է աջակցել ընդլայնման գործընթա­ցին. Նախա­գահ Ռոբերտա Մեցո­լան այն բնութագրեց որպես ԵՄ‑ի ամե­նաուժեղ աշխարհա­քա­ղա­քա­կան գործի­քը Եվրո­պա­կան խորհրդում 2023 թվա­կա­նի հոկտեմբե­րին ունե­ցած իր ելույթում: «Ահա թե ինչու Եվրա­խորհրդա­րա­նը կոչ է արել Ուկրաի­նա­յին և Մոլդո­վա­յին ստա­նալ ԵՄ թեկնա­ծուի կարգա­վի­ճակ»,- ասել է նա։ «Այս կարգա­վի­ճա­կը այս երկրնե­րին տալիս է հստակ եվրո­պա­կան հեռանկար և ծառա­յում է որպես հզոր խթան՝ խթա­նե­լու ժողովրդա­վա­րա­կան բարե­փո­խումնե­րը: Վերջին 20 տարի­նե­րի արագ հայացքը կարող է ցույց տալ ընդլայնման փոխա­կերպող ուժը: Դրա համար մենք ցանկա­նում ենք հաջորդ քայլն անել մինչեւ տարե­վերջ, եթե այդ երկրնե­րը պատրաստ լինեն»:

Խորհրդա­րա­նը բազմիցս կոչ է արել բացել ԵՄ դռնե­րը Ուկրաի­նա­յի և Մոլդո­վա­յի առաջ։ 2022 թվա­կա­նի հուլի­սին Եվրա­խորհրդա­րա­նի անդամնե­րը ողջունե­ցին խորհրդի՝ Արևմտյան Բալկաննե­րի երկրնե­րի անդա­մակցությա­նը ԵՄ աջակցե­լու որոշման սկսե­լը։ 2020 թվա­կա­նի հունի­սին ընդունված բանա­ձեւում Եվրա­խորհրդա­րա­նի անդամնե­րը կոչ են անում ԵՄ-ին ավե­լին անել՝ ապա­հո­վե­լու համար, որ այս երկրնե­րի ընդլայնման գործընթա­ցը հաջող լինի։
2023 թվա­կա­նի դեկտեմբե­րին ընդունված բանաձև­ում խորհրդա­րա­նը կոչ է արել ԵՄ-ին սկսել անդա­մակցության բանակցություննե­րը Մոլդո­վա­յի և Ուկրաի­նա­յի, ինչպես նաև Բոսնիա և Հերցե­գո­վի­նա­յի հետ՝ պայմա­նով, որ երկրնե­րը որո­շա­կի բարե­փո­խումներ կատա­րեն: Եվրա­խորհրդա­րա­նի անդամնե­րը նաև կոչ են արել հստակ ժամա­նա­կա­ցույց սահմա­նել մինչև այս տասնամյա­կի վերջ բանակցություններն ավարտե­լու և Վրաստա­նը որպես թեկնա­ծու երկիր ճանա­չե­լու համար։

Աղբյուրը՝ europarl.europa.eu։