Ռեակցիո­ներնե­րի, Հոգև­ո­րա­կաննե­րի Եւ Բողո­քի Ցույցե­րի Մասին

(Մաս չորրորդ)

Ընդհանրա­պես, Գարե­գին Բ‑ի եկե­ղե­ցու ներկա­յիս մոդե­լը դարձել է պետության ներկա­յիս մոդե­լի ճշգրիտ պատճե­նը. ինչպես Քոչարյանն ու Սարգսյա­նը հարստության և իշխա­նության դիրքե­րում դրե­ցին իրենց հարա­զատնե­րին և մերձա­վորնե­րին, նույնն արեց Գարե­գին Բ‑ն։

Ներսես Կոպալյան

Հետև­ե­լով Գարե­գին Բ‑ի իր օլի­գարխիկ համա­կարգի ներդրմա­նը եկե­ղե­ցու ներսում՝ կարող ենք առանձնացնել կարև­որ էմպի­րիկ իրա­դարձություննե­րը։ Նեպո­տիզմի և իշխա­նության չարա­շահման ամե­նաե­զա­կի դեպքե­րից մեկը Գարե­գին Բ‑ի կողմից եկե­ղե­ցու շահե­րի անհա­տա­կա­նա­ցումն էր՝ ընտա­նի­քի անդամնե­րի կարիե­րա­յի սանդուղքը առաջ տանե­լու համար: Օրի­նակ՝ 2000 թվա­կա­նին Գարե­գին Բ‑ն հարգարժան Տիրան արքե­պիսկո­պոս Կյուրեղյա­նին հեռացրել է Մոսկվա­յի Ռուսաստա­նի առաջնորդի պաշտո­նից։ Որպես ակնհայտ վրեժխնդրություն, քանի որ արքե­պիսկո­պոս Կյուրեղյա­նը 1999‑ի ընտրություննե­րում դեմ էր Գարե­գին Բ‑ի թեկնա­ծությա­նը, Գարե­գին Բ‑ն անտե­սեց նաև եկե­ղե­ցա­կան արձա­նագրությունը՝ պաշտո­նանկ անե­լով արքե­պիսկո­պո­սին առանց գործը Գերա­գույն հոգև­որ խորհրդին ներկա­յացնե­լու: Իշխա­նության չարա­շահման այս ակտը ստուգե­լի նեպո­տիզմով ամրապնդե­լու համար Գարե­գին Երկրորդը 2001 թվա­կա­նին եպիսկո­պոս է ձեռնադրել իր եղբո­րը՝ Եզրա­սին և նրան Ռուսաստա­նի առաջնորդ նշա­նա­կել։ Առաջնորդ Եզրա­սը դարձավ ծայրա­հեղ կոռումպացված և չարա­շա­հող անձնա­վո­րություն ինքնին, ծառա­յե­լով որպես Մոսկվա­յի հայկա­կան օլի­գարխիկ շահե­րի գործա­կալ: Նման նեպո­տիզմը եղբո­րով չսահմա­նա­փակվող Գարե­գին Բ‑ը 2010 թվա­կա­նին եպիսկո­պոս է ձեռնադրել իր եղբո­րորդուն և նշա­նա­կել ՀՀ Արա­գա­ծոտնի մարզի առաջնորդ։ Առա­վել ցայտուն է Գարե­գին Բ‑ի աջ ձեռքի՝ Նավա­սարդ արքե­պիսկո­պոս Կճո­յա­նի դեպքը։ Գարե­գին Բ‑ի ենթադրյալ ժառանգորդ արքե­պիսկո­պոս Կճո­յա­նը Արա­րատյան թեմի առաջնորդն է, նախորդ վարչա­կարգի և ՀՀԿ‑ի կարև­որ դեմքը և, իհարկե, ինքնին օլի­գարխ։ Ներկա­յա­նա­լով որպես գանգստեր արքե­պիսկո­պոս՝ Կճո­յա­նը հայտնի էր նրա­նով, որ նա վարում էր Bentley մեքե­նա, բացա­հայտո­րեն հրա­զեն էր կրում և ընդօ­րի­նա­կում գանգստեր օլի­գարխնե­րի պահվածքը, որոնք գերակշռում էին հայ հասա­րա­կության մեջ մինչև թավշյա հեղա­փո­խությունը։ Գարե­գին Բ‑ի մերձա­վոր շրջա­պա­տի կարև­որ անդամնե­րից արքե­պիսկո­պոս Կճո­յա­նը 2013 թվա­կա­նին ներքաշվեց օֆշո­րա­յին բիզնես սկանդա­լի մեջ, որում ներգրավված էին մի քանի հայ գործա­րարներ, նախա­րարներ և այն ժամա­նակվա վարչա­պետ Տիգրան Սարգսյա­նը: Անհնար էր պատկե­րացնել, որ Գարե­գին Բ‑ի աջ ձեռքը պատասխա­նատվության կենթարկվեր, սակայն Սարգսյա­նի իշխա­նությունը արքե­պիսկո­պոս Կճո­յա­նին մեկուսացրեց հետաքննությունից կամ մեղադրանքից։ Ընդհանրա­պես, Գարե­գին Բ‑ի եկե­ղե­ցու ներկա­յիս մոդե­լը դարձել է պետության ներկա­յիս մոդե­լի ճշգրիտ պատճե­նը. ինչպես Քոչարյանն ու Սարգսյա­նը հարստության և իշխա­նության դիրքե­րում դրե­ցին իրենց հարա­զատնե­րին և մերձա­վորնե­րին, նույնն արեց Գարե­գին Բ‑ն։ Այսպի­սով, կառուցվածքա­յին օլի­գարխա­ցումը հավա­սա­րա­պես հաստատվեց հայ հասա­րա­կության բոլոր հիմնա­կան ոլորտնե­րում։

Ի՞նչ եղավ եկե­ղե­ցու և պետության տարանջա­տումը

Վերո­հիշյալ վերլուծա­կան նկա­տա­ռումնե­րը ցույց են տալիս Գարե­գին Բ‑ի կողմից իր օրոք մշակված և իրա­գործված կոռուպցիա­յի և իշխա­նության չարա­շահման կառուցվածքա­յին և համա­կարգա­յին բնույթը։ Օրի­նակ, կաթո­ղի­կո­սի շուրջ մեծ թվով սկանդալներ կամ մեծ թվով խոսակցություններ միտումնա­վոր բաց թողնվե­ցին։ Սակայն եկե­ղե­ցա­կան և քաղա­քա­կան վերնա­խա­վե­րի միջև ձևա­վորված ֆորմալ և ոչ ֆորմալ կառույցնե­րը իրենց տեղը զիջե­ցին երկու զարգացման. Նախ՝ եկե­ղե­ցա­կան վերնա­խա­վը, ինչպես օլի­գարխ քաղա­քա­կան գործիչնե­րը, գործել է անձեռնմխե­լիության տրա­մա­բա­նությամբ՝ գործե­լով օրենքից վեր, բայց վերնա­խա­վի ոչ պաշտո­նա­կան կանոննե­րի սահմաննե­րում։ Այսպի­սով, անկախ սկանդա­լից կամ օրենքի խախտումից, պետությունը ծածկույթ էր ապա­հո­վում եկե­ղե­ցա­կան վերնա­խա­վի համար։ Երկրորդ՝ ցույց է տալիս, թե ինչպես մինչև թավշյա հեղա­փո­խությունը եկե­ղե­ցու և պետության բաժա­նումը ոչ միայն լղոզված էր, այլ ավե­լին, Գարե­գին Բ‑ի օրոք եկե­ղե­ցին քաղա­քա­կա­նա­պես չափա­զանց ազդե­ցիկ դարձավ՝ միա­ժա­մա­նակ սպա­սարկե­լով քաղա­քա­կան էլի­տա­յի շահե­րը։

Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության Սահմա­նադրությունը հատուկ կարգա­վի­ճակ և ճանա­չում է տալիս Հայ Առա­քե­լա­կան Եկե­ղե­ցուն որպես հայ ժողովրդի ազգա­յին եկե­ղե­ցի։ Այս կարգա­վի­ճակն ու ճանա­չումը, անշուշտ, կախված է Եկե­ղե­ցու պատմա­կան, մշա­կութա­յին և հոգև­որ հսկա­յա­կան նշա­նա­կությունից։ Իսկա­պես, Եկե­ղե­ցու սահմա­նադրա­կան ճանաչման մեջ շատ ավե­լին կա, քան պարզա­պես սիմվո­լիզմը: Միևնույն ժամա­նակ, Սահմա­նադրությունը հստա­կեցնում է Հայաստա­նում կառա­վարման և հասա­րա­կության աշխարհիկ սկզբունքնե­րը և հռչա­կում եկե­ղե­ցու և պետության տարանջատման ուսմունքը։ Այս «բաժանման» չափը, իհարկե, պոտենցիալ կերպով լղո­զում է սահմա­նը: ԱՄՆ-ում, օրի­նակ, տարանջատման դոկտրի­նը համա­պարփակ է՝ ոչ մի եկե­ղե­ցի չի ճանաչվում: Մյուս կողմից, Միացյալ Թագա­վո­րությունում Անգլիա­յի եկե­ղե­ցին պետության կողմից ունի խորհրդանշա­կան ճանա­չում, սակայն անջա­տումը նույնպես համա­պարփակ է։ Տարանջատման այս արևմտյան վարդա­պե­տություննե­րը միանգա­մայն տարբերվում են Արև­ելյան Ուղղա­փա­ռության վարդա­պե­տություննե­րից: Վերջինս բարձր է գնա­հա­տում սիմֆո­նիա­յի հայե­ցա­կարգը, որը նպաստում է «աշխարհիկ և կրո­նա­կան իշխա­նություննե­րի սերտ համա­գործակցությա­նը» «սոցիա­լա­կան և տնտե­սա­կան քաղա­քա­կա­նության» մշակման և առաջմղման գործում։ Այսպի­սով, թեև Եկե­ղե­ցին և Պետությունը առանձին են, բաժանման աստի­ճա­նը կարող է ճշգրտվել:

Անկա­խությունից հետո Հայաստա­նի աշխարհիկ մոդե­լը նման էր բաժանման արևմտյան դոկտրի­նին. Տեր-Պետրոսյա­նի կառա­վա­րությունը և Վազգեն Ա կաթո­ղի­կո­սը կողմ էին կոշտ բաժանմա­նը: Այս իրա­վի­ճա­կը փոխվեց Գարե­գին Բ‑ի իշխա­նության գալով և Քոչարյա­նի իշխա­նության ակտիվ միջամտությամբ։ Եկե­ղե­ցու և պետության բաժա­նումը ճշգրտվեց. եկե­ղե­ցին սպա­սարկում էր իշխող վարչա­կարգի շահե­րը՝ դրա դիմաց ստա­նա­լով բացա­ռիկ և հատուկ առա­վե­լություններ և լիա­զո­րություններ հայ հասա­րա­կության մեջ։ Այս մոդե­լը շատ նման է նրան, թե ինչպես Վլա­դի­միր Պուտինն ընտրեց Ռուս ուղղա­փառ եկե­ղե­ցին. Քոչարյա­նը սա կրկնեց Գարե­գին Բ‑ի հետ տանդե­մով. Գարե­գին Բ‑ն այս վերա­կազմա­կերպումը ձևա­կերպեց որպես «ներդաշնակ միություն», և միայն «այս երկու ուժե­րի՝ հոգև­որ և նյութա­կան» միա­վորմամբ մենք կկա­րո­ղա­նանք ստեղծել մեր ժողովրդի բարե­կե­ցիկ և բարե­կե­ցիկ ապա­գան»։ իսկ պետությունը դեռ կար. ճշգրտումը վերա­բե­րում էր քաղա­քա­կա­նությա­նը: Եթե ​​ավե­լի անկեղծ լինենք, այս ճշգրտումը պարզա­պես վերացրեց կրո­նա­կան օլի­գարխնե­րի և քաղա­քա­կան-տնտե­սա­կան օլի­գարխնե­րի բաժա­նումը։ Այսպի­սով, սա եկե­ղե­ցու և պետության «ներդաշնակ միա­վո­րում» չէր, այլ օլի­գարխիկ նոր դասի ներդաշնակ միա­վո­րում էր, որը չարա­շա­հում էր, թե՛ եկե­ղե­ցին, թե՛ պետությունը։ Սա ավե­լի զարգա­ցավ Սարգսյա­նի իշխա­նության օրոք, երբ Գարե­գին Բ‑ն վերա­ձեւա­կերպեց եկե­ղե­ցու և պետության հարա­բե­րություննե­րը որպես «հիպոստա­տիկ միություն»: Գարե­գին Բ‑ն ընդհա­նուր քրիստո­նեա­կան աստվա­ծա­բա­նա­կան ուսմունքին տվել է հասա­րա­կա­կան-քաղա­քա­կան հարթություն. հայ ժողո­վուրդը ներկա­յացնում է մարմնի (պետության) և հոգու (եկե­ղե­ցի) միություն: Ներկա­յա­նա­լով որպես տեսա­բան՝ Գարե­գին Բ‑ն օգտա­գործեց աստվա­ծա­բա­նա­կան վարդա­պե­տություններ՝ իր օրա­կարգն առաջ տանե­լու համար՝ միա­ժա­մա­նակ քողարկե­լով քաղա­քա­կան էլի­տա­յին. կոռուպցիան այժմ կարող է արդա­րացվել հոգև­ո­րա­պես:

[շարունա­կե­լի]

Աղբյուրը՝ evnreport.am։