Բաքուն Հրաժարվո՞ւմ Է Խաղա­ղության Պայմա­նագրից

Հաջի­զա­դեն կրկին անդրա­դարձել էր ՀՀ սահմա­նադրության փոփո­խության հարցին՝ նշե­լով, որ մինչև դա տեղի չունե­նա, հնա­րա­վոր չի լինի կնքել խաղա­ղության պայմա­նա­գիր: Անդրա­դառնա­լով այս հայտա­րա­րությա­նը՝ Ստե­փանյանն ասաց. «Սահմա­նադրության փոփո­խության պահանջն անհե­թե­թություն է: Ես վստա­հեցնում եմ, եթե վաղը մերոնք համա­ձայնեն, ասեն այո, մենք փոխում ենք Սահմա­նադրությունը, նրանք միանգա­մից այդ նույն օրը նոր պահանջ կառա­ջադրեն, օրի­նակ՝ կասեն, որ մինչև ադրբե­ջանցի­նե­րը չվե­րա­դառնան Հայաստան, մենք չենք ստո­րագրե­լու:

Zarkerak.am

Ադրբե­ջա­նը չի ուզում խաղա­ղություն՝ սեղա­նին դրված պայմաննե­րով. Դավիթ Ստե­փանյա­նը նշում է երկու փաստ, որի պատճա­ռով Բաքուն հրա­ժարվում է պայմա­նագրի ստո­րագրումից

«Այն, որ Բաքվից նման դիրքո­րո­շում սպա­սե­լի էր, կարծում եմ՝ ակնհայտ է: Հաջի­զա­դեն ինքն իրեն հակա­սում է, եթե նրանք անհնար են համա­րում կնքել պայմա­նա­գիր, երբ բոլոր կետե­րը համա­ձայնեցված չեն, հարց է առա­ջա­նում, ինչու օրի­նակ՝ Բաքուն առա­ջարկեց կոմունի­կա­ցիա­նե­րի վերա­բացման հարցը պայմա­նագրից հանել»,- Zarkerak.am‑ի հետ զրույցում անդրա­դառնա­լով Ադրբե­ջա­նի արտգործնա­խա­րա­րության ներկա­յա­ցուցիչ Այխան Հաջի­զա­դեի այն հայտա­րա­րությա­նը, թե հնա­րա­վոր չէ խաղա­ղության պայմա­նա­գի­րը կնքել, քանի դեռ բոլոր կետե­րը համա­ձայնեցված չեն՝ ասաց քաղա­քա­գետ Դավիթ Ստե­փանյա­նը:

Ստե­փանյա­նի խոսքով՝ Բաքուն երկու պատճա­ռով չի ուզում ստո­րագրել խաղա­ղության պայմա­նա­գիր. «Մեկն այն է, որ Ռուսաստա­նը խոչընդո­տում է, Ռուսաստա­նին ձեռնտու չէ, որպեսզի Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի միջև խաղա­ղություն լինի, և կա ներքին պատճառ՝ դա Ալիևի իշխա­նության երկա­րա­կե­ցությունն է, Ալիև­ին պետք է արտա­քին թշնա­մի: Քանի որ սեփա­կան ժողովրդի թշնա­մին հենց Ալիևը և իր իշխա­նությունն է, նրան պետք է, որ սլաքներն ուղղի դեպի այլ ուղղություն: Որևէ նոր բան այստեղ չկա, 2003 թվա­կա­նից այդ ռեժիմն ապրում է հայատյա­ցությամբ, հրա­ժարվել հայի կերպա­րից՝ որպես թշնա­մի, նա չի կարող: Պարզ է, որ եթե Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի միջև ստո­րագրվում է խաղա­ղության պայմա­նա­գիր, հային որպես թշնա­մի ներկա­յացնե­լը, առնվազն անհե­թեթ է դառնում: Դրա համար ինքն այդ ճանա­պարհով չի գնում, հիմա հազար ու մի պատճառ կարող են գտնել, որպեսզի այդ պայմա­նա­գի­րը չստո­րագրեն»:

Ե՛վ հայկա­կան, և՛ ադրբե­ջա­նա­կան կողմից հայտա­րա­րում են, որ խաղա­ղության պայմա­նագրի 80%-ը համա­ձայնեցված է: Մեր այն հարցին, թե քննարկման առարկա որ կետերն են մնում՝ քաղա­քա­գետն ասաց. «Ես կարող եմ կռա­հել, որ խոսքն առա­ջին հերթին տարածքա­յին ամբողջա­կա­նության ճանաչման մասին է, որտեղ հստակ նշվե­լու են 29 743 քառա­կուսի կիլո­մետրն ու 86 600 քառա­կուսի կիլո­մետրը: Երկրորդը՝ արցախցի­նե­րի իրա­վունքներն են, որոնք շարունա­կում են օդում կախված մնալ, էթնիկ զտում է իրա­կա­նացվել և որևէ կերպ այդ ամե­նին անդրա­դարձ չի կատարվել, ես մտա­ծում եմ, որ կան նաև խնդիրներ՝ կապված դելի­մի­տա­ցիա­յի-դեմարկա­ցիա­յի հետ՝ կոնկրետ Ալմա-Աթա­յի հարցում, մենք ուզում ենք, որ Ալմա-Աթան ևս հիշա­տակվի խաղա­ղության պայմա­նագրում, իրենք երևի ուզում են դրա­նից խուսա­փել»:

Հաջի­զա­դեն կրկին անդրա­դարձել էր ՀՀ սահմա­նադրության փոփո­խության հարցին՝ նշե­լով, որ մինչև դա տեղի չունե­նա, հնա­րա­վոր չի լինի կնքել խաղա­ղության պայմա­նա­գիր: Անդրա­դառնա­լով այս հայտա­րա­րությա­նը՝ Ստե­փանյանն ասաց. «Սահմա­նադրության փոփո­խության պահանջն անհե­թե­թություն է: Ես վստա­հեցնում եմ, եթե վաղը մերոնք համա­ձայնեն, ասեն այո, մենք փոխում ենք Սահմա­նադրությունը, նրանք միանգա­մից այդ նույն օրը նոր պահանջ կառա­ջադրեն, օրի­նակ՝ կասեն, որ մինչև ադրբե­ջանցի­նե­րը չվե­րա­դառնան Հայաստան, մենք չենք ստո­րագրե­լու: Այս ամենն ուղղա­կի անհե­թեթ պատճա­ռա­բա­նություն է, ուղղա­կի իրենք չեն ուզում գնալ խաղա­ղության, նրանք սպա­սում են և փորձում են ստա­նալ ավե­լի բարենպաստ պայմաններ, որպեսզի վերջա­կե­տը դնեն այնպես, ինչպես իրենք են դա ուզում: Իրենց համար լավ, բարենպաստ պայմաններ լինեն, նորից պատե­րազմ կհրահրեն, նրանց նպա­տա­կը դա է, նրանք չեն ուզում խաղա­ղություն այն պայմաննե­րով, որոնք այսօր դրված են սեղա­նին»:

Ադրբե­ջա­նից հնչող այն հայտա­րա­րություննե­րը, թե իրենք էլ են խաղա­ղություն ցանկա­նում՝ Ստե­փանյա­նի խոսքով, միջազգա­յին հանրության աչքին «թոզ փչե­լու» համար են արվում. «Իրենք չեն կարող ասել, որ խաղա­ղություն չեն ուզում, մանա­վանդ իրենց գործած սխրանքնե­րից հետո՝ 44-օրյա պատե­րազմ, ԼՂ-ում էթնիկ զտում: Իհարկե, նրանք ցույց են տալիս, որ խաղա­ղա­սեր են, բայց խաղա­ղա­սի­րությունն ու ալիևյան ռեժիմն իրար հակա­դիր հասկա­ցություններ են: Միգուցե Ալիևն ուզում է իր պատկե­րացրած խաղա­ղությունը, բայց իր պատկե­րացրած խաղա­ղությունը հետևյալն է, որ Հայաստա­նը չլի­նի որպես անկախ պետություն, այսպի­սի խաղա­ղություն նա ուզում է»:

Խոսե­լով նաև վերջին շրջա­նում հայ-ադրբե­ջա­նա­կան հարա­բե­րություննե­րի հետ կապված ԱՄՆ-ից հնչող հայտա­րա­րություննե­րի մասին՝ մեր զրուցա­կիցն ընդգծեց. «ԱՄՆ‑ն ակտիվ է եղել առնվազն վերջին երկու տարվա ընթացքում, այո, այս փուլում ակտի­վա­ցում նկատվում է և դա ունի պարզ պատճառ՝ Ռուսաստա­նի ակտի­վա­ցումն է: Ռուսաստա­նի փոխարտգործնա­խա­րար Գալուզի­նը հանդի­պել է Քըլը­չի հետ, քննարկել են և՛ կումունի­կա­ցիա­նե­րի վերա­բա­ցումը, և՛ հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րը, հետո Քըլը­չը գնա­ցել է Բաքու, այնտեղ էլ են եղել քննարկումներ: Ակնհայտ է, որ Ռուսաստա­նը փորձում է ակտի­վա­նալ և փորձում է ինչ-ինչ պայմաններ ստեղծել, որպեսզի գործընթա­ցը գնա այն հունով, որը ցանկա­նում են նրանք, այն է՝ նոյեմբե­րի 9‑ի համա­ձայնա­գի­րը, որը վաղուց գոյություն չունի: Այս համա­տեքստում միանշա­նակ ամե­րի­կացնե­րի ակտի­վացման հիմնա­կան պատճա­ռը դա է»:

Ըստ Ստե­փանյա­նի՝ Ալիև­ին միայն ԱՄՆ‑ն կարող է ստի­պել, որ ստո­րագրի խաղա­ղության պայմա­նա­գիր. «Ալիևը փորձում է COP29-ով նոր միա­վորներ հավա­քել սեփա­կան զամբյուղում, փորձում է բարձրացնել սեփա­կան կապի­տա­լի­զա­ցիան: ԱՄՆ-ում նախա­գա­հա­կան ընտրություննե­րում մենք չգի­տենք ինչ արդյունքներ են լինե­լու, նույնիսկ, եթե Հարի­սը հաղթի, այդ ժամա­նա­կա­հատվա­ծը բավա­կա­նին երկար է տևե­լու, այսինքն՝ այնպես չէ, որ դեմոկրատնե­րը հաղթե­լու են և միանգա­մից Ալիև­ին ասեն գնա ու ստո­րագրի: Դա էլ է ամիսներ տևե­լու, մինչև այդ ճնշումն ավե­լա­նա, մինչև սկսվեն բանակցություններ, մինչև Ալիև­ին «բերման ենթարկեն» Վաշինգտոն և այլն, և այլն: Այսօրվա իրա­վի­ճա­կում Ալիև­ին ստի­պել, որպեսզի խաղա­ղության պայմա­նա­գիր կնքի, կարող է միայն ԱՄՆ‑ն, եթե նրանք գտնեն, որ դա համա­պա­տասխա­նում է իրենց շահե­րին»:

Անդրա­դառնա­լով նաև Թուրքիա­յի ազգա­յին հետա­խուզության ծառա­յության պետ Իբրա­հիմ Քալը­նի այն հայտա­րա­րությա­նը, թե Երև­ա­նի և Բաքվի միջև խաղա­ղությունը կնպաստի «Զանգե­զուրի միջանցք»-ի բացմա­նը՝ Ստե­փանյանն ասաց. ««Զանգե­զուրի միջանցք»-ը երբև­ի­ցե չի եղել և չի լինե­լու Հայաստա­նի օրա­կարգում: Եթե «Զանգե­զուրի միջանցք»-ը հայտնվի ՀՀ‑ի օրա­կարգում, դա կնշա­նա­կի, որ մենք մեծ խաչ կքա­շենք Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության վրա, սա մեզ համար գոյա­բա­նա­կան խնդիր է: Իհարկե, թուրքե­րը, ռուսնե­րը և ադրբե­ջանցի­նե­րը փորձում են ակտի­վացնել այս թեզե­րը, բայց նորից եմ ասում՝ սեղա­նին ոչ մի բան չկա, այսօր քննարկվում է կոմունի­կա­ցիա­նե­րի վերա­բա­ցումը և ընդհանրա­պես կոմունի­կա­ցիա­նե­րի վերա­բա­ցումը շատ ավե­լի լայն, կարև­որ հարց է, քան հենց հայ-ադրբե­ջա­նա­կան հարա­բե­րություննե­րը:

Հայ-ադրբե­ջա­նա­կան խաղա­ղության պայմա­նա­գիրն ընդա­մենն այդ ամե­նի ածանցյալն է, եթե մենք դիտում ենք ավե­լի լայն կոնտեսքստում: Այնպես որ «Զանգե­զուրի միջանցք»-ը Ռուսաստա­նի վերահսկո­ղության ներքո որևէ մեկին ձեռնտու չէ՝ ներառյալ Թուրքիան ու Ադրբե­ջա­նը: Թուրքիա­յին 100%-ով ձեռնտու չէ, Ադրբե­ջա­նին կարող է որպես ինչ-որ իրա­վի­ճա­կա­յին լուծում ձեռնտու լինել այն նկա­տա­ռումով, որ հետա­գա­յում նրանք կարող են ռուսնե­րի հետ հերթա­կան առևտրի մեջ մտնել և գնել այդ միջանցքը ռուսնե­րից»,- ասաց Ստե­փանյա­նը՝ հավե­լե­լով, որ խաղա­ղության պայմա­նագրի կնքումից հետո էլ Ալիևը միանգա­մից փորձե­լու է միջանցքի հարցն առաջ բերել, բայց դա չի նշա­նա­կի, որ այդ հարցն այն լուծումը կստա­նա, որին Ալիևն է ձգտում:

Աննա Բզնունի

Հոդվա­ծը՝ zarkerak.am կայքից։