Երև­ա­նը Չի Ցանկա­նում Սրել Հարա­բե­րություննե­րը

9‑րդ կետը՝ «Զանգե­զուրի միջանցքը», Հայաստա­նի մասնատման գրա­վա­կանն է, ու այստեղ նրանք փորձում են հերթա­կան անգամ փոխել իրո­ղություննե­րը։ Իսկ ես հույս ունեմ, որ սկսված գործընթա­ցը կհասնի տրա­մա­բա­նա­կան ավարտին, այն է՝ Ռուսաստա­նի հեռա­ցումը Հայաստա­նից, ընդհուպ մինչև 102-րդ ռազմա­բա­զա, ու ես հույս ունեմ, որ այդ գործընթա­ցը առա­ջի­կա մեկուկես տարվա ընթացքում կավարտվի։

Դավիթ Ստե­փանյան

Հայաստա­նը չի ցանկա­նում սրել հարա­բե­րություննե­րը Ռուսաստա­նի հետ, որքան էլ ասեն, թե հարա­բե­րություննե­րը լարված են, ճգնա­ժամ է. Ստե­փանյան

«Մեդիա­լա­բի» հարցե­րին պատասխա­նում է Միջազգա­յին և անվտանգության հարցե­րի հայկա­կան ինստի­տուտի (ՄԱՀՀԻ) ասո­ցացված փորձա­գետ Դավիթ Ստե­փանյա­նը

– Պարո՛ն Ստե­փանյան, հայկա­կան ու ադրբե­ջա­նա­կան կողմե­րը շարունա­կում են միմյանց մեղադրել նոյեմբե­րի 9‑ի հայտա­րա­րության 9‑րդ կետի՝ յուրա­քանչյուրն իրեն ձեռնտու ձևով մեկնա­բա­նե­լու համար, ձեր գնա­հատմամբ՝ ինչո՞ւ է այս հարցը շարունա­կում արծարծվել այս համա­տեքստում, և ինչո՞ւ ընդհա­նուր հայտա­րա­րի գալ չի հաջողվում։

– Ես համա­ձայն չեմ, որ կողմե­րը շարունա­կում են արծարծել, շարունա­կում է Ադրբե­ջա­նը։ Հայաստա­նը ցանկա­նում է մոռա­նալ ոչ միայն 9‑րդ կետի մասին, այլև ընդհանրա­պես նոյեմբե­րի 9‑ի թղթի կտո­րի մասին, որովհետև Հայաստա­նի համար դա մղձա­վանջ է, որով վերջա­ցավ 44-օրյա պայմա­նա­վորված պատե­րազմը, այնպես որ, այդ մասին անընդհատ փորձում է հիշել Ադրբե­ջա­նը։

Ինչու է հիշում, որովհետև Ադրբե­ջանն այլ հիմք չունի, որպեսզի Հայաստա­նից պահանջի փաստա­ցի կապի­տուլյա­ցիա: Ես հատուկ չեմ ասում միջանցք, Ադրբե­ջա­նը պահանջում է Հայաստա­նից կապի­տուլյա­ցիա, ու դրա հիմքը նոյեմբե­րի 9‑ին ստո­րագրած թղթի կտորն է, որը Փաշինյա­նը ճարա­հատյալ է ստո­րագրել, որովհետև այդ պահին, ես որքան հասկա­նում եմ, պատե­րազմը կանգնեցնե­լու այլ ելք չկար։

Սրա մասին է խոսքը, իսկ ԱԳՆ խոսնա­կի այդ պատասխանն էլ ընդա­մե­նը փորձ է Ադրբե­ջա­նին հիշեցնե­լու, որ իրա­կա­նում այդ «փաստա­թուղթը» վաղուց գոյություն չունի, այն առո­չինչ է, որովհետև որևէ կետ չեն կատա­րել և՛ Ռուսաստա­նը, և՛ Ադրբե­ջա­նը, հետև­ա­պես այդ մասին պետք է մոռա­նալ:

Ապաշրջա­փակվում են տարա­ծաշրջա­նում բոլոր տնտե­սա­կան և տրանսպորտա­յին կապե­րը: Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունը երաշխա­վո­րում է Ադրբե­ջա­նի Հանրա­պե­տության արևմտյան շրջաննե­րի և Նախիջև­ա­նի Ինքնա­վար Հանրա­պե­տության միջև տրանսպորտա­յին հաղորդակցության անվտանգությունը՝ քաղա­քա­ցի­նե­րի, տրանսպորտա­յին միջոցնե­րի և բեռնե­րի՝ երկու ուղղություննե­րով անխո­չընդոտ տեղա­շարժը կազմա­կերպե­լու նպա­տա­կով: Տրանսպորտա­յին հաղորդակցության նկատմամբ վերահսկո­ղությունն իրա­կա­նացնում են Ռուսաստա­նի ԱԴԾ սահմա­նա­պահ ծառա­յության մարմիննե­րը:

– Եթե այդպես է, ապա ինչո՞ւ Հայաստա­նը պաշտո­նա­պես չի հրա­ժարվում այդ փաստաթղթից, ռուսա­կան կողմն էլ բազմիցս, ի պատասխան այդպի­սի դիտարկումնե­րի, ասում է՝ դե, հայկա­կան կողմը պաշտո­նա­պես հետ չի կանչել իր ստո­րագրությունը։

– Հայաստա­նը չի ցանկա­նում սրել հարա­բե­րություննե­րը Ռուսաստա­նի հետ։ Որքան էլ ասեն, թե հարա­բե­րություննե­րը լարված են, ճգնա­ժամ է, բայց մենք տեսնում ենք, որ Փաշինյա­նը շատ հանգիստ գնաց Մոսկվա, հերթա­կան անգամ այնտեղ զբաղվեց կլոունա­դա­յով, բայց հետո ռեալ արդյունքով վերա­դարձել է Հայաստան, մենք պետք է իրերն անվա­նենք իրենց անուննե­րով։ Իսկ ռեալ արդյունքն ինձ համար, որովհետև ես այդ մասին վերջին երկու տարի­նե­րին առնվազն բազմիցս եմ խոսել, Իրա­նի հետ սահմա­նի վերահսկումն է Հայաստա­նի կողմից։

Այս ամե­նը, ինչ կատարվում է, ու փուլե­րով ռուսնե­րի դուրսբե­րումը հայ-իրա­նա­կան ու հայ-թուրքա­կան սահմա­նից, իրա­կան քաղա­քա­կա­նությունն է, որը Ռուսաստա­նին դուրս է թողնում տարա­ծաշրջա­նից։ Եթե Փաշինյա­նը զբաղվե­լու է կլոունա­դա­յով ու այդ խնդի­րը լուծե­լու է, ես միայն կարող եմ ողջունել։ Սա է տեղի ունե­նում, կապի­տուլյա­ցիա տեղի չի ունե­նում, ինչը պահանջում են Ռուսաստանն ու Ադրբե­ջա­նը, այնպես, ինչպես գրված է նոյեմբե­րի 9‑ի հայտա­րա­րության 9‑րդ կետում:

Հայաստանն այն ժամա­նակ փաստա­ցի համա­ձայնել է դրան, այդ փաստաթղթում գրված ամբողջ կետե­րը Հայաստա­նի կապի­տուլյա­ցիան է եղել՝ Ռուսաստա­նի մոդե­րա­ցիա­յի ներքո։ Բայց քանի որ Ռուսաստա­նը չի կարո­ղա­ցել կատա­րել այդ ամե­նը՝ օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ պատճառնե­րով, օբյեկտիվ պատճա­ռը Ուկրաի­նան է, իսկ սուբյեկտի­վը՝ Ռուսաստա­նում տիրող ռեժի­մի անընդունակ լինե­լը։ Ստա­տուս քվոն, որը ձևա­վորվել է 2020-ին, արդեն չկա, հիմա ստա­տուս քվոն փոխվել է, որովհետև տարա­ծաշրջան է վերա­դարձել Արևմուտքը, որովհետև Իրա­նը զբա­ղեցրել է հատուկ դիրք, որը կտրա­կա­նա­պես համա­ձայն չէ Ռուսաստա­նի, Ադրբե­ջա­նի ու Թուրքիա­յի հետ։ Դրա համար էլ Հայաստա­նը այդ ստա­տուս քվո­յին համա­հունչ այլևս համա­ձայն չէ իրա­գործել այդ թղթի կտո­րը։

– Այսինքն՝ կարծում եք, որ այդ 9‑րդ կետը չի՞ կատարվե­լու, որքան էլ Ռուսաստանն ու Ադրբե­ջա­նը դա պնդեն։

– 9‑րդ կետը կարող է կատարվել մեկ դեպքում, եթե Ռուսաստա­նը վաղը ջախջա­խի Ուկրաի­նան, այն վերցնի իր տիրա­պե­տության տակ ու վերա­դառնա Հարա­վա­յին Կովկաս իր ամբողջ հնա­րա­վո­րությունով, այսինքն՝ այդ դեպքում փոխվե­լու է ստա­տուս քվոն ոչ միայն տարա­ծաշրջա­նում, այլև հետսո­վե­տա­կան տարածքնե­րում։ Այս դեպքում կարող է, այլ դեպքում՝ անհնար։

– Պարո՛ն Ստե­փանյան, դուք 2025‑ի հունվա­րի 1‑ից Հայաստան-Իրան պետա­կան սահմա­նի հսկիչ-սահմա­նա­յին կետում ՀՀ ԱԱԾ սահմա­նա­պահ զորքե­րի տեղա­կա­յումն ու ռուսնե­րի՝ այնտե­ղից դուրս գալը ռեալ արդյունք եք համա­րում, բայց ոմանց կարծի­քով դա, իսկ հետո՝ հայ-թուրքա­կան սահմա­նից ռուսնե­րի դուրսբե­րումը Հայաստա­նը գցե­լու է թուրք-ադրբե­ջա­նա­կան աքցա­նի մեջ։ Այսպի­սի մտա­հո­գություն դուք չունե՞ք։

– Ես ոմանց կասեմ, որ Հայաստա­նը հայտնվել է Թուրքիա­յի ու Ադրբե­ջա­նի աքցա­նում՝ լինե­լով Ռուսաստա­նի ռազմա­վա­րա­կան դաշնա­կի­ցը, ու դա եղել է հայ-ռուսա­կան «ռազմա­վա­րա­կան, դաշնակցա­յին» հարա­բե­րություննե­րի տրա­մա­բա­նա­կան հետև­անք։ Այս պարա­գա­յում ենք մենք հայտնվել այդ աքցա­նի մեջ ու, այո՛, 2020‑ի նոյեմբե­րի 9‑ին մենք եղել ենք թուրք-ռուս-ադրբե­ջա­նա­կան աքցա­նի մեջ, իսկ հիմա այդ աքցա­նից շատ դանդաղ, բայց դուրս ենք գալիս։

Իսկ 9‑րդ կետը՝ «Զանգե­զուրի միջանցքը», Հայաստա­նի մասնատման գրա­վա­կանն է, ու այստեղ նրանք փորձում են հերթա­կան անգամ փոխել իրո­ղություննե­րը։ Իսկ ես հույս ունեմ, որ սկսված գործընթա­ցը կհասնի տրա­մա­բա­նա­կան ավարտին, այն է՝ Ռուսաստա­նի հեռա­ցումը Հայաստա­նից, ընդհուպ մինչև 102-րդ ռազմա­բա­զա, ու ես հույս ունեմ, որ այդ գործընթա­ցը առա­ջի­կա մեկուկես տարվա ընթացքում կավարտվի։

– Ճի՞շտ եմ ձեզ հասկա­նում, որ հիմա Հայաստա­նի իշխա­նության վարած արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունն արդյունա­վետ է, ու դուք դա ողջունում եք։

– Ես ուզում եմ անպայման նշել, եթե այս ամե­նի տակ ստորջրյա խութեր չկան, ես դա միայն կարող եմ ողջունել, չեմ կարող հարյուր տոկո­սով վստահ լինել, որ այս ամե­նի տակ չկան ինչ-որ պայմա­նա­վորվա­ծություններ, ու վաղը, մեկ տարի հետո դրանք կյանքի կկոչվեն։ Եթե այս ամե­նի տակ չկա այլ բան, ես սա ողջունում եմ, որովհետև սա Հայաստա­նի ոտնա­հարված, ոչնչացված ինքնիշխա­նությա­նը միտված քաղա­քա­կա­նություն է, այստեղ կա ռազմա­վա­րություն։

Քրիստի­նե Աղա­բեկյան

Հարցազրույցը՝ MediaLab.am կայքից։