Զսպում Եվ Հարկադրանք. Հայաստա­նի Եվ Ադրբե­ջա­նի Տարբեր Պաշտպա­նա­կան Դիրքո­րո­շումնե­րը

Բանա­կի առջև կանգնած ամե­նա­հա­մառ ներքին մարտահրա­վերնե­րից մեկը մնում է խաղաղ պայմաննե­րում ոչ մարտա­կան զոհե­րի մեծ թիվը, ներառյալ դժբախտ պատա­հարնե­րը, ենթադրյալ ինքնասպա­նություննե­րը և այլ բռնի միջա­դե­պե­րը։ 

Սոսի Թաթիկյան

(Մաս 1‑ին)

2021–2025 թթ․ ընթացքում և՛ Հայաստա­նը, և՛ Ադրբե­ջա­նը ընդլայնել են իրենց ռազմա­կան բյուջե­նե­րը, գնումնե­րի ռազմա­վա­րություննե­րը և միջազգա­յին պաշտպա­նա­կան համա­գործակցություննե­րը։ Սակայն այս գործընթացնե­րը տարբերվում են թե՛ ծավա­լով, և թե՛ նպա­տա­կով։ Ադրբե­ջա­նը շարունա­կում է ագրե­սիվ զինված ուժե­րի կուտա­կումը, մինչդեռ Հայաստա­նը կենտրո­նա­ցած է նպա­տա­կա­յին արդիա­կա­նացման վրա՝ ի պատասխան Ադրբե­ջա­նի կողմից առա­ջա­ցող սպառնա­լիքնե­րին։

Կենսա­կան ապա­հո­վումից՝ դեպի ռազմա­վա­րա­կան դիմադրունա­կություն

2020 թ․ Ղարա­բաղյան պատե­րազմից հետո Հայաստա­նը հայտա­րա­րեց պաշտպա­նության համա­կարգում համա­պարփակ բարե­փո­խումնե­րի իրա­կա­նացման մտադրության մասին։ Սակայն Ռուսաստա­նը խափա­նեց այս սկզբնա­կան քայլե­րը՝ նպա­տակ ունե­նա­լով թուլացնել Հայաստա­նի մարտունա­կությունը և պահել այն իր ռազմա­կան կախվա­ծության ներքո։ 2022–2023 թթ․ ռուս-ուկրաի­նա­կան պատե­րազմի, ինչպես նաև Ռուսաստա­նի՝ Հայաստա­նի հանդեպ երկկողմ և ՀԱՊԿ‑ի շրջա­նակնե­րում անվտանգության պարտա­վո­րություննե­րը չկա­տա­րե­լու և 2020–2023 թթ․ Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի ճգնա­ժա­մում ունե­ցած դերի համադրությամբ, Երև­ա­նը սկսեց արմա­տա­պես վերա­նա­յել իր պաշտպա­նա­կան ռազմա­վա­րությունն ու միջազգա­յին գործընկե­րություննե­րը։

Հայաստա­նի վերա­փոխվող պաշտպա­նա­կան ռազմա­վա­րության առանցքում կանգնած է «Բանա­կի վերա­փո­խում 2024–2035» հայե­ցա­կարգը։ Այս նախա­ձեռնությունը նպա­տակ ունի պրոֆե­սիո­նա­լացնել զինված ուժե­րը, ուժե­ղացնել տարածքա­յին պաշտպա­նությունը, արդիա­կա­նացնել ռազմա­կան դոկտրի­նան ու ուժե­րի կառուցվածքը, ինչպես նաև բազմա­զա­նեցնել պաշտպա­նա­կան գործընկե­րություննե­րը։ Հեռա­նա­լով խորհրդա­յին դարաշրջա­նի զորա­կո­չի վրա հիմնված մոդե­լից՝ Հայաստա­նը կառուցում է ճկուն, բարձր պատրաստա­կա­նության ուժ, որը հիմնված է ժողովրդա­վա­րա­կան վերահսկո­ղության, ռազմա­վա­րա­կան պլա­նա­վորման և ժամա­նա­կա­կից կարո­ղություննե­րի վրա։ Բարե­փո­խումնե­րը ընդգրկում են նաև ռազմա­վա­րա­կան հաղորդակցություննե­րի, հրա­մա­նա­տա­րա­կան համա­կարգե­րի և համա­տեղ գործո­ղություննե­րի կարո­ղություննե­րի ամրապնդումը։ Միևնույն ժամա­նակ, Հայաստա­նը սահմաննե­րի երկայնքով կառուցում է պաշտպա­նա­կան շինություններ՝ հետա­գա ներխուժումներն ու տարածքա­յին ոտնձգություննե­րը զսպե­լու համար։

Վերա­փոխման հիմքում ընկած է տարածքա­յին պաշտպա­նության համա­կարգի ձևա­վո­րումը, որը նախա­տե­սում է վերա­պատրաստված պահեստա­զո­րա­յիննե­րի մոբի­լի­զա­ցում՝ արտա­քին սպառնա­լիքնե­րին դիմա­կա­յե­լու համար՝ տարա­ծաշրջա­նա­յին հրա­մա­նա­տա­րության ներքո։ Այս մոդե­լը միա­ժա­մա­նակ ուժե­ղացնում է տեղա­յին դիմադրո­ղա­կա­նությունը և աջակցում է կանո­նա­վոր բանա­կա­յին ստո­րա­բա­ժա­նումնե­րին։

Բանա­կի կրթա­կան համա­կարգը նույնպես զարգա­նում է՝ ենթասպա­յա­կան կազմի պրոֆե­սիո­նա­լացման, նոր կարիե­րա­յին ուղի­նե­րի ստեղծման և ՆԱՏՕ‑ի ու արևմտյան ստանդարտնե­րին համա­պա­տասխա­նեցված արդիա­կա­նացված ուսումնա­կան ծրագրե­րի միջո­ցով։

Հայաստա­նը նաև ամրապնդում է քաղա­քա­ցիա­կան վերահսկո­ղությունը պաշտպա­նության ոլորտում՝ ավե­լացնե­լով գնումնե­րի թափանցի­կությունը, զինված ուժե­րում կանանց ներգրավվա­ծությունը և մարդու իրա­վունքնե­րի ինտեգրումը ռազմա­կան պատրաստության և գործո­ղություննե­րի մեջ։ Պաշտպա­նության նախա­րա­րությունը վերաձև­ում է նաև իր ներքին մշա­կույթը՝ շեշտադրե­լով արժա­նիքնե­րի հիման վրա առաջխա­ղա­ցումը, պրոֆե­սիո­նա­լիզմը և բարո­յա­կան վարքա­գի­ծը։ Այս մշա­կութա­յին փոփո­խությունն էական է՝ հաստա­տություննե­րի նկատմամբ վստա­հությունը վերա­կանգնե­լու և հասա­րա­կության վստա­հությունը վերա­շի­նե­լու համար՝ բազմա­կի ռազմա­կան ձախո­ղումնե­րից հետո։

Բանա­կի առջև կանգնած ամե­նա­հա­մառ ներքին մարտահրա­վերնե­րից մեկը մնում է խաղաղ պայմաննե­րում ոչ մարտա­կան զոհե­րի մեծ թիվը, ներառյալ դժբախտ պատա­հարնե­րը, ենթադրյալ ինքնասպա­նություննե­րը և այլ բռնի միջա­դե­պե­րը։ Այս դեպքե­րը հիմնա­կա­նում բխում են վերահսկո­ղության անբա­վա­րա­րությունից, հրա­մա­նա­տա­րա­կան պատասխա­նատվության թուլությունից և զինվո­րա­կան հիե­րարխիա­յի մեջ խորա­ցած սոցիալ-մշա­կութա­յին նորմե­րից։ Այս խնդրի լուծումը կարև­որ է ոչ միայն ծառա­յողնե­րին պաշտպա­նե­լու, այլև բարո­յա­հո­գե­բա­նա­կան վիճա­կը բարձրացնե­լու, բարե­փո­խումնե­րի նկատմամբ վստա­հությունը վերա­կանգնե­լու և Հայաստա­նի զինված ուժե­րը մարդու իրա­վունքնե­րի, արժա­նա­պատվության, պատասխա­նատվության և ինստի­տուցիո­նալ դիմադրունա­կության սկզբունքնե­րին համա­հունչ դարձնե­լու համար։

Աշխա­տանքներ են տարվում նաև ավե­լի լայնա­ծա­վալ՝ պաշտպա­նության և անվտանգության համա­պարփակ հայե­ցա­կարգի մշակման ուղղությամբ, որը լրացնում է զինվո­րա­կան ոլորտին առնչվող վերոնշյալ բարե­փո­խումնե­րը։ Այս ռազմա­վա­րա­կան շրջա­նա­կը կձգտի համադրել պաշտպա­նա­կան արդիա­կա­նա­ցումը ազգա­յին անվտանգության ավե­լի լայն առաջնա­հերթություննե­րի հետ, ներառյալ՝ կիբերպաշտպա­նությունը, էներգե­տիկ անվտանգությունը և արտա­քին քաղա­քա­կա­նության համադրումը։ Նպա­տակն է Հայաստա­նի պաշտպա­նա­կան ռազմա­վա­րությունը տեղա­վո­րել հասա­րա­կության ողջ ներուժը ներգրա­վող մոտեցման մեջ, որը կավե­լացնի դիմադրո­ղա­կա­նությունը և կնվա­զեցնի համա­կարգա­յին խոցե­լիություննե­րը՝ տարա­ծաշրջա­նի աճող անկա­յունության պայմաննե­րում։

[Շարունա­կե­լի]

Աղբյուրը‘