Հարցազրույց Վահրամ Աթա­նեսյա­նի Հետ

Ցավոք, Արցա­խի ներկա­յիս ընտրված կամ իրենց այդպի­սին համա­րող ներկա­յա­ցուցիչներն այլ պատկե­րա­ցում ունեն: Ես նրանց լավա­տե­սությունը չեմ կիսում, բայց տա Աստված՝ իրենք ճիշտ լինեն: Միայն մի բանից կուզե­նա­յի հեռու տեսնել նրանց. Հայաստա­նի ներքին կյանքին միջամտությունից: 

Վահրամ Աթա­նեսյան

Մեր Ուղի­նը զրուցել է լրագրող, քաղա­քա­կան վերլուծա­բան, Արցա­խի նախկին պատգա­մա­վոր, Մեր Ուղի­նի թղթա­կից Վահրամ Աթա­նեսյա­նի հետ

- Ի՞նչ է հիմա կատարվում Հայաստա­նում։ Ինչպե՞ս կբնո­րո­շեք։ Որո՞նք են այն հիմնա­կան պատճառնե­րը, որի հետև­անքով Հայաստա­նում հասա­րա­կա­կան- քաղա­քա­կան կյանքը գտնվում է նման անկա­յուն ու սթրե­սա­յին իրա­վի­ճա­կում։ 

-Բուն պատճա­ռը Ղարա­բաղյան երկրորդ պատե­րազմն է, մեզ համար դրա շատ ցավոտ հետեւանքնե­րը: Եւ անկա­յունությունը, ինչպես դուք եք ձեւա­կերպում՝ սթրե­սը, կարծում եմ տեւե­լու են մինչեւ նոր ընտրություններ: 

-Վերջին շաբաթնե­րում իշխա­նություն-եկե­ղե­ցի սրված հարա­բե­րություննե­րը, արքե­պիսկո­պոսնե­րի ձերբա­կա­լությունը, կաթո­ղի­կո­սի հասցեին ուղղված իշխա­նության մեղադրանքնե­րը, ԱԱԾ‑ի կողմից Էջմիա­ծին մտնե­լը կարո՞ղ են հասա­րա­կա­կան ընկա­լումնե­րում ինչ որ բաներ փոխել եկե­ղե­ցու ինստի­տուտի վերա­բերյալ։ Արդյո՞ք այս ամե­նը նոր խնդիրներ չի առա­ջացնե­լու, առանց այն էլ շատ բանե­րի նկատմամբ հավատն ու վստա­հությունը խախտված հասա­րա­կության մոտ։ 

-Ես կուզե­նա­յի, որ մենք հստա­կություն մտցնեինք. մի քանի բարձրաստի­ճան հոգեւո­րա­կաննե­րի նկատմամբ քրեա­կան հետապնդում հարուցե­լը չի նշա­նա­կում, թե իշխա­նությունը Եկե­ղե­ցու դեմ է գործում: Էջմիա­ծի­նը քաղաք-պետություն չէ, Հայաստա­նի տարածքի անբա­ժա­նե­լի մասն է եւ այնտեղ իրա­վա­պահ մարմիննե­րի կամ հատուկ ծառա­յություննե­րի մուտքը ոչ սահմա­նադրությամբ, ոչ որեւէ օրենքով արգելված չէ: Իհարկե, տգեղ է, երբ դիմա­կա­վորված զինված անձինք մուտք են գործում կրո­նա­կան սրբա­վայր, բայց մյուս կողմից ինչու՞ էր հենց այնտեղ ապաստա­նել Միքա­հել արքե­պիսկո­պոս Աջա­պահյա­նը: Բարե­բախտա­բար, իշխա­նությունը «կարմիր գիծ» չհա­տեց, հուսանք, որ չի էլ հատի: 

-Ի՞նչպես կբնութագրեք հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րի ներկա­յիս մակարդա­կը՝ հաշվի առնե­լով անցած գործընթացներն ու աշխարհա­քա­ղա­քա­կան բարդ դինա­մի­կան։ Արդյո՞ք հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րը կարող են դառնալ երկկողմ փոխշա­հա­վետ։ Ի՞նչ պոնտենցիալ վտանգներ կան դրանցում հայկա­կան կողմի համար։ 

-Հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րի մասին վաղ է խոսել: Ինչ-որ հանգրվա­նի դրանք կարող են հասնել միայն եկող տարի, եթե Թուրքիա­յի նախա­գա­հը Եվրո­պա­յի ժողովրդա­վա­րա­կան ընկե­րակցության խորհրդա­ժո­ղո­վի շրջա­նակնե­րում այցե­լի Երեւան: Մինչ այդ, երեւի, ընթա­նա­լու են հիմնա­կան ոչ հրա­պա­րա­կա­յին քննարկումներ: Ինչ վերա­բե­րում է վտանգնե­րին, ապա ամե­նա­մեծ սպառնա­լի­քը Թուրքիա­յի հետ հարա­բե­րություննե­րի չկարգա­վորվա­ծությունն է: 

-Վերջին տարի­նե­րին հայ-ռուսա­կան հարա­բե­րություննե­րում ավե­լի ու ավե­լի հաճախ են «պայթյուններ» արձա­նագրվում։ Տարբեր հայտա­րա­րություններ, ոչ միանշա­նակ «ուղերձներ»։ Ի՞նչ սպա­սել առա­ջի­կա­յում։ Այս ամե­նը հետև­անք է ռուսա­կան ազդե­ցության թուլացմա՞ն, թե էլի ինչ որ բաներ կան։ Ռուսաստանն ի վերջո ի՞նչ քայլե­րի կդի­մի, եթե Մոսկվա­յում համոզվեն, որ գործուղղված «փրկիչնե­րի» մոդե­լը կամ եկե­ղե­ցու հեղի­նա­կությամբ պարտադրվող «բարե­կա­մությունը» չի աշխա­տում։ Ո՞րն է այն «կարմիր գիծը», որը հատե­լուց հետո ռուսնե­րը ստիպված կլի­նեն դիմել կոպիտ քայլե­րի։ Կա՞  նման կարմիր գիծ։ 

-Մենք պարտա­վոր ենք հրա­ժարվել «հայ-ռուսա­կան դարա­վոր եղբայրության» բարդույթից եւ կենտրո­նա­նալ Հայաստան-Ռուսաստան փոխշա­հա­վետ հարա­բե­րություննե­րի կառուցման առաջնա­հերթության վրա: Եթե հաջողվի մեզ ինքնա­կազմա­կերպվել, կարծում եմ Ռուսաստա­նը միայն կողջունի, որովհե­տեւ իրեն էլ պետք է ոչ թե քնա­րա­կան «բաժա­կա­կից», այլ՝ պրագմա­տիկ գործընկեր: Թող նրա, այսինքն՝ Հայաստա­նի, հնա­րա­վո­րություննե­րը փոքր լինեն, բայց՝ առարկա­յա­կան: 

-2023թ․ Արցա­խի կորստից և Արցա­խի 100 հազա­րից ավել հայե­րի բռնի տեղա­հա­նությունից հետո ի՞նչ իրա­կան հնա­րա­վո­րություններ կան ՀՀ ձեռքում՝ առնվազն Արցա­խի հայե­րի իրա­վունքնե­րի պաշտպա­նության հարցով՝ քաղա­քա­կան, տնտե­սա­կան և այլն։ Ո՞րն է առաջնա­հերթությունը՝ թե՛ արտա­քին դիվա­նա­գի­տա­կան, թե՛ ներքին ինտեգրման առումով։ 

-Ներքին ինտեգրա­ցիա­յի լուրջ խնդիր չկա: Ավե­լի քան երե­սուն տարի Հայաստա­նը արցախցի­նե­րի տունն է եղել, շատերն այստեղ սեփա­կա­նություն ունեն, մասնա­վոր բիզնես, հազա­րա­վոր ընտա­նիքներ կապված են խնա­միությամբ, քավոր-սանի­կությամբ: Արտա­քին հնա­րա­վո­րությունը եղել եւ մնում է մեկը՝ երկխո­սություն Բաքվի հետ: Ցավոք, Արցա­խի ներկա­յիս ընտրված կամ իրենց այդպի­սին համա­րող ներկա­յա­ցուցիչներն այլ պատկե­րա­ցում ունեն: Ես նրանց լավա­տե­սությունը չեմ կիսում, բայց տա Աստված՝ իրենք ճիշտ լինեն: Միայն մի բանից կուզե­նա­յի հեռու տեսնել նրանց. Հայաստա­նի ներքին կյանքին միջամտությունից: 

-Ինչպե՞ս եք գնա­հա­տում 2026թ․ Երև­ա­նում նախա­տեսված ԵՄ 8‑րդ համա­գումա­րի նշա­նա­կությունը։ Այն զուտ քաղա­քա­կան դեկլա­րա­տիվ նշանակությո՞ւն է ունե­նա­լու, թե՞ ավե­լի կոնկրետ արդյունքներ կամ գործընթացներ կլի­նեն։ 

-Հայաստա­նի եվրո­պա­կան ընտրությունն այլընտրանք չունի: Այլ բան է, թե Եվրո­պան որքանո՞վ է պատրաստ դրան: Բայց այստեղ կարեւոր են եվրո­պա­կան երկրնե­րի հետ  երկկողմ հարա­բե­րություննե­րը: Այդ համա­ժո­ղո­վի անցկա­ցումը  Երեւա­նում՝ Հայաստա­նի եվրո­պա­կա­նության ճանա­չում է: Սա արդեն ձեռքբե­րում է: 

-Այս պահին որո՞նք են Խաղա­ղության պայմա­նագրի գլխա­վոր խոչընդոտնե­րը։ Եվ առհա­սա­րակ այդ պայմա­նա­գի­րը հնարավո՞ր է իրա­կա­նություն դարձնել։ Եթե նույնիսկ Բաքուն ինչ որ պահի սկսի աշխա­տել այդ ուղղությամբ, ապա աշխարհա­քա­ղա­քա­կան կենտրոննե­րը ի՞նչ հնա­րա­վոր արձա­գանք կտան, հատկա­պես, եթե այդ կենտրոննե­րի միջև առկա հակա­սությունն անընդմեջ սրվում է։

Հայաստա­նի եւ Ադրբե­ջա­նի միջեւ այսպես ասած՝ սեպա­րատ հաշտության հնա­րա­վո­րությունը նվազ է, ուստի գլխա­վոր խոչընդո­տը միջազգա­յին ներկա­յիս կացությունն է: Կան, իհարկե, բացա­ռա­պես հայ-ադրբե­ջա­նա­կան բարդություններ, բայց գլխա­վոր սպառնա­լի­քը, որ իրա­վի­ճա­կը կարող է կառա­վա­րե­լիությունից դուրս գալ, կարծում եմ Ռուսաստա­նի եւ Միացյալ Նահանգնե­րի միջեւ առկա հակա­մարտությունն է: Հարա­վա­յին Կովկա­սում ընդհա­նուր խաղա­ղությունը կախված է Մերձա­վոր Արեւելքի եւ Արեւելյան Եվրո­պա­յի իրա­վի­ճա­կից:

-2026թ․ ԱԺ ընտրություննե­րից հետո մենք նոր իշխա­նություն և նոր ընդդի­մություն կունենա՞նք, նոր որակ և խոսք կարո՞ղ ենք ակնկա­լել։ 

-Չեմ կարծում, թե արմա­տա­կան բարե­լա­վում կունե­նանք: Պետք է հնա­րա­վո­րինս անել, որ նոր խորհրդա­րա­նում «Եվրաքվեն» արժա­նի ներկա­յա­ցուցչություն ունե­նա: 

-Շատ է խոսվում այն մասին, որ ներկա­յիս իշխա­նություննե­րի համար ընդդի­մությունը պարզա­պես նվեր է, քանի որ նրանք իրենց «սև անցյա­լով» ու ներկա­յությամբ ապա­հո­վում են իշխա­նության վերարտադրումը։ Արդյո՞ք իշխա­նություննե­րը կփորձեն «պահել ընդդի­մությա­նը»։ 

-Չեն կարող, որովհե­տեւ իշխա­նությունն այսօր իրեն պահե­լու գերխնդիր ունի: Եթե ամեն ինչ ընթա­նա բնա­կա­նոն հունով, կարծում եմ, որ ներկա­յիս ընդդի­մությունն ինքնին կսպառվի: 

-Ո՞րն է Հայաստա­նում Երրորդ ուժի բացա­կա­յության կամ թուլության գլխա­վոր պատճա­ռը։ Խնդի­րը միայն միայն մարդկա­յին և ֆինանսա­կան ռեսուրսն է, գաղափա՞րը, համընդհա­նուր հետպա­տե­րազմյան սթրե՞սը, թե տասնամյակնե­րով ներքա­ղա­քա­կան լճա­ցած-քարա­ցած վիճա­կը։ 

-Հայաստա­նում, ցավոք, դասա­կան իմաստով կուսակցություններ չկան: Ում հաջողվի ստեղծել իրոք ազատ քաղա­քա­կան հարթակ, ապա­գան նրանն է:

Մեր Ուղին

Մեր  հետև­որդնե­րի հատուկ ուշադրությունն ենք ուզում հրա­վի­րել Մեր Ուղի­նի  ֆեյսբուքյան  նոր էջին՝ 

Մեր Ուղին- Mer Oughin