TRIPP‑ի Հնա­րա­վո­րություններն Ու Վտանգնե­րը

Վերջա­բա­նո­րեն, TRIPP‑ը ներկա­յացնում է ինչպես սպառնա­լիք պարունա­կող «Զանգե­զուրի միջանցք» գաղա­փա­րից հրա­ժա­րում, այնպես էլ համարձակ փորձ ինքնիշխա­նության, կապե­լիության և աշխարհա­քա­ղա­քա­կան մրցակցություննե­րի միջև հավա­սա­րակշռություն գտնե­լու ուղղությամբ։ 

Սոսի Թաթիկյան

(Մաս երկրորդ)

Աշխարհա­քա­ղա­քա­կան հետև­անքներ

TRIPP‑ի ներդրումը լայնո­րեն դիտվում է որպես շրջա­դարձա­յին պահ Հարա­վա­յին Կովկա­սում արտա­քին ազդե­ցության հավա­սա­րակշռության մեջ՝ հետև­անքնե­րով, որոնք դուրս են գալիս Հայաստան–Ադրբեջան հարա­բե­րություննե­րի սահմաննե­րից։ Վաշինգտո­նի համար TRIPP‑ը առա­ջարկում է ինչպես ռազմա­վա­րա­կան, այնպես էլ գործարքա­յին առա­վե­լություններ։ ԱՄՆ‑ի կողմից միջնորդա­վորված երթուղին հայկա­կան ինքնիշխա­նության ներքո ամրագրե­լով՝ ԱՄՆ‑ը ամրապնդում է իր քաղա­քա­կան ներկա­յությունը Հարա­վա­յին Կովկա­սում և հաստա­տում իր դերը որպես Հայաստան–Ադրբեջան հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորման հիմնա­կան արտա­քին երաշխա­վոր։ Ռազմա­վա­րա­կան առումով նախա­ձեռնությունը նվա­զեցնում է Մոսկվա­յի ավանդա­կան լծակնե­րը տարա­ծաշրջա­նա­յին տարանցիկ և սահմա­նա­յին պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րի վրա՝ ազդա­րա­րե­լով ազդե­ցության աստի­ճա­նա­կան վերաձև­ա­վո­րում Հարա­վա­յին Կովկա­սում։ Թեպետ այն ներկա­յացվում է որպես խաղա­ղության և կապե­լիության նախա­ձեռնություն, TRIPP‑ը միա­ժա­մա­նակ արտա­ցո­լում է ԱՄՆ ներկա­յիս արտա­քին քաղա­քա­կա­նության գործարքա­յին բնույթը։ ԱՄՆ կոնսորցիումին տրված 99 տարվա բացա­ռիկ զարգացման իրա­վունքնե­րը ստեղծում են զգա­լի տնտե­սա­կան շահույթ ստա­նա­լու հնա­րա­վո­րություններ ենթա­կա­ռուցվածքնե­րի կառուցման, շահա­գործման և առևտրա­յին ծառա­յություննե­րի ոլորտնե­րում։ ԱՄՆ ներդրումնե­րը այս ոլորտնե­րում ոչ միայն կստեղծեն շահույթ ստա­նա­լու հնա­րա­վո­րություն, այլ նաև կծա­ռա­յեն որպես ամե­րիկյան կայուն ներգրավվա­ծության շոշա­փե­լի երաշխիք՝ ամրագրված առևտրա­յին շահե­րով, որոնք հիմք են հանդի­սա­նում Վաշինգտո­նի երկա­րա­ժամկետ անվտանգա­յին և քաղա­քա­կան պարտա­վո­րություննե­րի համար տարա­ծաշրջա­նում։

Համե­մա­տություններ կարե­լի է անցկացնել ԱՄՆ‑ի դերի հետ Պանա­մա­յի ջրանցքում։ Երկու դեպքում էլ Վաշինգտո­նը իրեն տեղա­վո­րեց որպես կայունության, արդյունա­վե­տության և միջազգա­յին հասա­նե­լիության երաշխա­վոր դեպի ռազմա­վա­րա­կան նշա­նա­կություն ունե­ցող երթուղի։ Սակայն, այն դեպքում, երբ Պանա­մա­յի ինքնիշխա­նությունը փաստա­ցիո­րեն սահմա­նա­փակվեց ԱՄՆ‑ի կողմից Ջրանցքի գոտու վարչա­կազմի ներքո, TRIPP‑ը տարբեր է նրա­նով, որ բացա­հայտ հաստա­տում է Հայաստա­նի ինքնիշխա­նությունն ու իրա­վա­զո­րությունը։ Այնուա­մե­նայնիվ, ԱՄՆ կոնսորցիումին տրված 99 տարվա բացա­ռիկ զարգացման իրա­վունքնե­րը մտցնում են որո­շա­կի երկի­մաստություն․ թեպետ ինքնիշխա­նությունը ձևա­կա­նո­րեն պահպանվում է, արտա­քին ներգրավվա­ծության ծավալն ու տևո­ղությունը կարող են առա­ջացնել սահմա­նա­փակման ընկա­լումներ։ Երկու կարգա­վո­րումնե­րը երկա­րաձգում են ամե­րիկյան ազդե­ցությունը աշխարհա­քա­ղա­քա­կա­նո­րեն զգա­յուն երթուղի­նե­րի վրա՝ Լատի­նա­կան Ամե­րի­կա­յում 20-րդ դարի սկզբին և Հարա­վա­յին Կովկա­սում այսօր՝ միա­ժա­մա­նակ ներա­ռե­լով գործարքա­յին չափում։ ԱՄՆ ներգրավվա­ծությունը ներկա­յացվում է որպես փոխշա­հա­վետ՝ խոստա­նա­լով զարգա­ցում, բարե­կե­ցություն և խաղա­ղություն, սակայն միա­ժա­մա­նակ ապա­հո­վում է ամե­րիկյան երկա­րա­ժամկետ առևտրա­յին և քաղա­քա­կան շահե­րը հյուրընկալ պետության ներսում։

Տարա­ծաշրջա­նա­յին վերլուծա­բաննե­րի մեծ մասը TRIPP‑ը դիտում է որպես Ռուսաստա­նի շահե­րին հասցված ամե­նահզոր հարվա­ծը Հարա­վա­յին Կովկա­սում 2020 թվա­կա­նի պատե­րազմից ի վեր։ Այն փոխա­րի­նում է Ռուսաստա­նի աջակցությամբ ստեղծվե­լիք «Զանգե­զուրի միջանցքը», որը պետք է լիներ ԱԴԾ‑ի վերահսկո­ղության ներքո, ԱՄՆ‑ի կառա­վարմամբ երթուղով՝ հայկա­կան ինքնիշխա­նության ներքո։ Սա փաստա­ցիո­րեն դուրս է մղում Մոսկվա­յին տարա­ծաշրջա­նից և չեզո­քացնում նրա հավակնություննե­րը՝ հիմնված 2020թ․ նոյեմբե­րի եռա­կողմ հայտա­րա­րության վրա, որը ստո­րագրվել էր Հայաստա­նի, Ադրբե­ջա­նի և Ռուսաստա­նի միջև։ Ի պատասխան՝ Մոսկվան սաստկացրել է իր հիբրի­դա­յին արշա­վը Հայաստա­նում՝ գործարքը ներկա­յացնե­լով որպես աղե­տա­լի Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության և անվտանգության համար՝ փորձե­լով այն տապա­լել։

Մնում են հարցեր այս համա­ձայնության համա­տե­ղե­լիության շուրջ՝ կապված ռուսա­կան սահմա­նա­պահ ծառա­յության ներկա­յության հետ Հայաստան–Իրան սահմա­նին և Հայաստա­նի անդա­մակցության հետ Եվրա­սիա­կան տնտե­սա­կան միությա­նը (ԵԱՏՄ)։ Սահմա­նա­յին հարցը ավե­լի պարզ է․ 2024թ․ վերջին Հայաստանն աստի­ճա­նա­բար սկսեց վերահսկո­ղություն ստանձնել իր սահմաննե­րի նկատմամբ ռուս զինծա­ռա­յողնե­րից՝ ինչը կարև­որ քայլ էր կարև­որ սահմա­նա­յին կետե­րի նկատմամբ ինքնիշխա­նություն հաստա­տե­լու գործում։ Իրա­նի հետ Ագա­րակ անցա­կե­տում հայկա­կան սահմա­նա­պահնե­րը փոխա­րի­նե­ցին ռուս զինծա­ռա­յողնե­րին 2024թ․ դեկտեմբե­րի 30-ին։ Փետրվա­րի 28-ին Հայաստա­նի սահմա­նա­պահ ծառա­յությունը ստանձնեց Մարգա­րա­յի անցա­կե­տի վերահսկո­ղությունը Հայաստա­նի և Թուրքիա­յի սահմա­նին։ Փաշինյա­նը հայտա­րա­րեց, որ սկսած 2025թ․ մարտի 1‑ից Հայաստա­նի բոլոր մուտքի և ելքի կետե­րը՝ ներառյալ փակ սահմաննե­րի­նը, կառա­վարվե­լու են բացա­ռա­պես հայկա­կան սահմա­նա­պահ զորքե­րի կողմից։ \[Թեպետ ռուս սահմա­նա­պահնե­րը այլևս չեն վերահսկում անցա­կե­տե­րը, նրանք դեռ շարունա­կում են պարե­կություն իրա­կա­նացնել Թուրքիա­յի և Իրա­նի հետ Հայաստա­նի սահմաննե­րի որոշ հատվածնե­րում]։ Այս անցումը ոչ միայն նվա­զեցնում է Հայաստա­նի կախվա­ծությունը Մոսկվա­յից սահմաննե­րի կառա­վարման գործում, այլև ուժե­ղացնում է նրա կարո­ղությունը ավե­լի անկախ ներգրավվե­լու տարա­ծաշրջա­նա­յին կապե­լիության նախա­ձեռնություննե­րում։ Սակայն տնտե­սա­գետնե­րը նշում են, որ Հայաստա­նը դեռ պատրաստ չէ դուրս գալ ԵԱՏՄ-ից՝ Ռուսաստա­նի վրա ունե­ցած կառուցվածքա­յին տնտե­սա­կան կախվա­ծության պատճա­ռով։ Եթե հաղորդակցման ուղի­նե­րը բացվեն TRIPP‑ի և «Խաղա­ղության խաչմե­րուկի» միջո­ցով, Հայաստա­նը կարող է արա­գացնել իր տնտե­սա­կան դիվերսիֆի­կա­ցումը և նվա­զեցնել կախվա­ծությունը Ռուսաստա­նից և ԵԱՏՄ-ից։ Սակայն այս փոփո­խություննե­րի իրա­կա­նա­ցումը առանց բավա­րար ինստի­տուցիո­նալ պատրաստվա­ծության և քաղա­քա­կան համա­ձայնության կարող է առա­ջացնել տնտե­սա­կան խափա­նումներ և աշխարհա­քա­ղա­քա­կան խոցե­լիություն։ Բացի այդ, Հայաստա­նի երկա­թուղի­նե­րը գտնվում են Ռուսաստա­նի վերահսկո­ղության տակ։ Փաշինյա­նը նշել է, որ «Ռուսաստա­նը կարող է հետաքրքրված լինել Իջևան–Հրազդան և Իջևան–Ղազախ երկա­թուղի­նե­րի վերա­կանգնման մեջ ներդրում անե­լով, սակայն այստեղ նաև Ադրբե­ջա­նի համա­ձայնությունը անհրա­ժեշտ կլի­նի»։

Իրա­նի արձա­գանքը TRIPP-ին Հայաստա­նի համար լուրջ մարտահրա­վեր է։ Սկզբում Իրա­նի կրո­նա­կան առաջնորդնե­րը կտրուկ դեմ արտա­հայտվե­ցին որևէ «միջանցքի» ստեղծմա­նը Հայաստա­նի տարածքով և նույնիսկ սպառնա­ցին այն արգե­լա­փա­կել՝ դիտե­լով այն որպես տարա­ծաշրջա­նա­յին կայունության սպառնա­լիք։ Սակայն պաշտո­նա­կան Թեհրա­նի դիրքո­րո­շումը հետա­գա­յում զարգա­ցավ ավե­լի իրա­տե­սա­կան դիրքո­րոշման։ Արտգործնա­խա­րար Աբբաս Արաղչին հայտա­րա­րել է, որ Հայաստան–Ադրբեջան համա­տեղ հռչա­կա­գի­րը հաշվի է առնում Իրա­նի հիմնա­կան մտա­հո­գություննե­րը՝ Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության պահպա­նումը, սահմաննե­րի փոփո­խության դեմ դիրքո­րո­շումը և Իրա­նի ցամա­քա­յին մուտքի ապա­հո­վումը դեպի Եվրո­պա՝ հայկա­կան տարածքով։ Փաշինյա­նը ընդգծել է, որ այս նախա­գի­ծը նաև Հայաստա­նին երկա­թուղա­յին կապ կտա Իրա­նի հետ․ Մեղրիի երկա­թուղու շինա­րա­րությունը մոտ ապա­գա­յում պետք է սկսվի։ Այն իրա­կա­նացվե­լու է Հյուսիս–Հարավ մայրուղու ընթա­ցիկ զարգացման հետ մեկտեղ՝ իրա­նա­կան ընկե­րության կողմից։ Իրա­նը շարունա­կում է դեմ լինել Հարա­վա­յին Կովկա­սում ցանկա­ցած օտա­րերկրյա ռազմա­կան ներկա­յության, որը բացառվել է համա­ձայնագրի շրջա­նակնե­րում, և մտա­հո­գություն է հայտնել ամե­րիկյան ընկե­րության ներգրավվա­ծության վերա­բերյալ։ Օգոստո­սի 14-ին Հայաստա­նի փոխարտգործնա­խա­րա­րը այցե­լեց Իրան՝ հավաստիացնե­լու, որ «Թեհրան–Երևան հարա­բե­րություննե­րը երբեք աշխարհա­քա­ղա­քա­կան առևտրի առարկա չեն դառնա»։ Սպասվում է, որ Իրա­նի նախա­գահ Մասուդ Փեզեշքյա­նի առա­ջի­կա այցի ընթացքում՝ օգոստո­սի 18-ին, օրա­կարգում կլի­նի Իրա­նի և Հայաստա­նի միջև ռազմա­վա­րա­կան գործընկե­րության համա­ձայնա­գիր։

TRIPP‑ի հնա­րա­վոր առա­վե­լություննե­րը կշա­րունա­կեն սահմա­նա­փակ մնալ, քանի դեռ Թուրքիան պահում է իր սահմա­նը փակ Հայաստա­նի հետ։ Երե­սուն տարի շարունակ Անկա­րան նորմա­լա­ցումը պայմա­նա­վո­րել է Հայաստան–Ադրբեջան հակա­մարտությամբ՝ իր քաղա­քա­կա­նությունը Հայաստա­նի նկատմամբ փաստա­ցի ենթարկեցնե­լով Բաքվի պահանջնե­րին։ Այժմ, երբ Երև­ա­նը և Բաքուն պարտա­վորվել են խաղա­ղության, այս հիմնա­վո­րումը ավե­լի դժվար է պահպա­նել։ Թեպետ Թուրքիան երկար ժամա­նակ առաջ է մղել արտա­տա­րածքա­յին «Զանգե­զուրի միջանցքը», վերջին ազդակնե­րը վկա­յում են, որ Անկա­րան կարող է ավե­լի ընդունե­լի համա­րել Հայաստա­նի «Խաղա­ղության խաչմե­րուկ» տեսլա­կա­նը, քանի որ այն նույնպես կստեղծի տեսա­նե­լի տնտե­սա­կան շահեր Թուրքիա­յի համար։ Վճռո­րոշ է, որ ցանկա­ցած քայլ սահմա­նը բացե­լու ուղղությամբ կդնի փորձության Անկա­րա­յի հավա­սա­րակշռման քաղա­քա­կա­նությունը՝ Ադրբե­ջա­նի նախա­պատվություննե­րին հարգանք ցուցա­բե­րե­լու և իր իսկ շահե­րը բազմա­զա­նեցնե­լու միջև՝ Արևելք–Արևմուտք առևտրում և Հայաստա­նի շուկա­յի հետ վերա­բաց կապի հաստատման գործում։ Սահմա­նի բացումը Թուրքիա­յին կարող է հնա­րա­վո­րություն տալ ուղղա­կի մուտք ստա­նալ Հայաստա­նի նոր ծագող տարանցիկ ուղի­նե­րին՝ ամրապնդե­լով իր կապը Հարա­վա­յին Կովկա­սի հետ, մինչդեռ Հայաստա­նին կօգնի դուրս գալ մեկուսա­ցումից։ Երկու երկրնե­րի համար էլ այս փոփո­խությունը կարող է նրանց սահմա­նը վերա­ծել առճա­կատման խորհրդա­նի­շից առևտրի, էներգե­տի­կա­յի և քաղա­քա­կան երկխո­սության միջանցքի՝ ամրապնդե­լով ավե­լի կայուն տարա­ծաշրջա­նա­յին կարգը։

Թբի­լի­սիի տեսանկյունից, TRIPP‑ը բերում է և՛ հնա­րա­վո­րություն, և՛ անո­րո­շություն։ Ավանդա­բար Վրաստա­նը ծառա­յել է որպես Հարա­վա­յին Կովկա­սի հիմնա­կան տարանցիկ միջանցք՝ Հայաստա­նը և Ադրբե­ջա­նը կապե­լով Եվրո­պա­յի և Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի հետ Բաքու–Թբիլիսի–Կարս երկա­թուղու միջո­ցով։ Թեպետ TRIPP‑ը կարող է վերաձև­ել տարա­ծաշրջա­նա­յին կապե­րը՝ նվա­զեցնե­լով Վրաստա­նի մենաշնորհը որպես տարանցիկ հանգույց, այն կարող է նաև հնա­րա­վո­րություն լինել թուլացնե­լու ռուսա­կան գերա­կա­յությունը և ամրապնդե­լու ամե­րիկյան ռազմա­վա­րա­կան ներգրավվա­ծությունը՝ մի արդյունք, որը համա­հունչ է Վրաստա­նի պրոարևմտյան խմբե­րի ձգտումնե­րին։

Հայաստա­նում պրոեվրո­պա­կան շրջա­նակնե­րը մտա­հոգված են, որ TRIPP‑ը կարող է նվա­զեցնել ԵՄ‑ի և Ֆրանսիա­յի վերջերս ընդլայնվող դերը Սյունի­քում և Հայաստա­նի ողջ տարածքում՝ հատկա­պես հաշվի առնե­լով Բրյուսե­լի և Վաշինգտո­նի միջև աճող քաղա­քա­կան տարբե­րություննե­րը և հակա­սա­կան շահե­րը համաշխարհա­յին մակարդա­կում։ Թեպետ 2024թ․ ապրի­լին ԵՄ‑ն և ԱՄՆ‑ը գործարկե­ցին Հայաստա­նի համար Համա­տեղ համա­գործակցության հարթակ, նրա կենսունա­կությունը մնում է երկի­մաստ՝ Տրամփի իշխա­նության գալուց հետո, և Հայաստա­նը այժմ առանձին է աշխա­տում նրանց հետ։ Սա արտա­ցո­լում է միասնա­կան Արևմուտքի ներսում միասնության ավե­լի լայն խաթա­րումը։ Այնուա­մե­նայնիվ, TRIPP‑ը նաև ստեղծում է լրացնո­ղության և համադրման տարածք ԵՄ‑ի և Ֆրանսիա­յի նախա­ձեռնություննե­րի համար, որոնք արդեն ծրագրված են կամ ընթացքի մեջ են Սյունի­քում, հնա­րա­վո­րություն ընձե­ռե­լով դրանց ենթա­կա­ռուցվածքա­յին, կայունության և զարգացման ջանքե­րին համա­պա­տասխա­նել տարա­ծաշրջա­նա­յին կապե­լիության ավե­լի լայն նպա­տակնե­րին։

Ֆրանսիան ցուցադրել է իր հանձնա­ռությունը տարա­ծաշրջա­նին՝ հուլի­սին Սյունի­քում հյուպա­տո­սություն բացե­լով, ինչն ընդգծում է երկա­րա­ժամկետ հետաքրքրությունը տարա­ծաշրջա­նի անվտանգության և զարգացման նկատմամբ, և հայտա­րա­րե­լով Հայաստա­նի հետ ռազմա­վա­րա­կան գործընկե­րություն ձևա­կերպե­լու մտադրության մասին։ Ֆրանսիա­կան ընկե­րություննե­րը սպասվում է, որ կիրա­կա­նացնեն ռազմա­վա­րա­կան կարև­ո­րության նախագծեր Սյունի­քում, ինչը ևս մեկ անգամ ընդգծում է Ֆրանսիա­յի երկա­րա­ժամկետ հետաքրքրությունը տարա­ծաշրջա­նի անվտանգության և զարգացման նկատմամբ։ Քանի որ տարա­ծաշրջա­նա­յին կապե­լիությունը սկսում է վերա­կազմա­վորվել TRIPP‑ի շուրջ, ֆրանսիա­կան ներգրավվա­ծությունը ենթա­կա­ռուցվածքա­յին նախագծե­րում հնա­րա­վո­րություն է ընձե­ռում պահպա­նե­լու և հնա­րա­վոր է նաև խորացնե­լու այդ ներգրավվա­ծությունը՝ լրացնե­լով Հայաստա­նի հետ ավե­լի լայն ռազմա­վա­րա­կան գործընկե­րության ջանքե­րը։

Մինչդեռ ԵՄ‑ն ֆինանսա­վո­րում է ծրագրեր՝ Սյունի­քի կայունությունը ամրապնդե­լու, տեղա­կան ենթա­կա­ռուցվածքնե­րը բարե­լա­վե­լու և սոցիալ-տնտե­սա­կան կայունությա­նը աջակցե­լու համար, մինչդեռ Հայաստա­նում ԵՄ դիտորդա­կան առա­քե­լությունը (EUMA) շարունա­կում է պարե­կել Հայաստան–Ադրբեջան սահմա­նին։ Արտա­քին ներգրավվա­ծության փոփո­խությունը կարող է թուլացնել այս եվրո­պա­կան ջանքե­րը։ Միևնույն ժամա­նակ, Հայաստան–Ադրբեջան համա­տեղ հռչա­կագրում երրորդ կողմե­րի հետ համա­գործակցության դրույթը կարող է թույլ տալ ԵՄ‑ի և նրա անդամ պետություննե­րի շարունա­կա­կան ներգրավվա­ծությունը TRIPP‑ի իրա­կա­նացման գործում։ ԵՄ‑ն հնա­րա­վո­րություն ունի համա­տե­ղե­լու TRIPP‑ը իր «Global Gateway» նախա­ձեռնության հետ, որը նպա­տակ ունի ամրապնդել կայուն և անվտանգ ենթա­կա­ռուցվածքա­յին կապե­րը ամբողջ աշխարհում։ Հայաստա­նը ճանաչվել է որպես առաջնա­հերթ գործընկեր, և նրա «Խաղա­ղության խաչմե­րուկ» հայե­ցա­կարգը համա­տե­ղե­լի է և՛ Global Gateway‑ի, և՛ Միջին միջանցքի հետ։ ԵՄ‑ն արդեն ֆինանսա­վո­րում է խոշոր ծրագրեր, օրի­նակ՝ Սյունի­քում Հյուսիս–Հարավ մայրուղու Սիսիան–Քաջարան հատվա­ծը։ TRIPP‑ը այս ավե­լի լայն կապե­լիության ռազմա­վա­րություննե­րի մեջ ներա­ռե­լը ԵՄ-ին թույլ կտա ամրապնդել Հայաստա­նի ինքնիշխա­նությունը և խորացնել նրա տարա­ծաշրջա­նա­յին ինտեգրումը։

Փաշինյա­նը ընդգծել է, որ TRIPP‑ը նաև կապ կհաստա­տի Հայաստա­նի հետ Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի միջո­ցով՝ նավա­մի­ջանցքով, միա­ժա­մա­նակ Չինաստա­նին տրա­մադրե­լով նոր երկա­թուղա­յին ուղի դեպի Եվրո­պա, որը ներկա­յումս գոյություն չունի։ Այս հեռանկա­րը համա­հունչ է Միջին միջանցքի ավե­լի լայն տրա­մա­բա­նությա­նը՝ տրանսկասպյան երթուղուն, որը Պեկի­նը ավե­լի ու ավե­լի է ներա­ռել «Մեկ գոտի, մեկ ճանա­պարհ» ծրագրա­վորման մեջ՝ որպես հյուսի­սա­յին ուղի­նե­րին այլընտրանք, որոնք անցնում են Ռուսաստա­նի տարածքով։ Չինաստա­նի համար TRIPP‑ի ներքո հայկա­կան հատվա­ծի ավե­լա­ցումը կարող է դիվերսիֆի­կացնել նրա մուտքը արևմտյան շուկա­ներ, մինչդեռ Հայաստա­նի համար այն կուժե­ղացնի երկրի դերը որպես տարանցիկ հանգույց և ավե­լի ամուր կկա­պի նրան եվրա­սիա­կան կապե­լիության շրջա­նակնե­րի հետ։

Հայաստա­նի վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նը Fox News Digital-ին ասել է, որ չի կանխա­տե­սում հակազդե­ցություն Ռուսաստա­նի կամ Իրա­նի կողմից՝ տարա­ծաշրջա­նում ԱՄՆ‑ի միջնորդությամբ ձևա­վորվող տարանցիկ երթուղու վերա­բերյալ՝ նկա­րագրե­լով պայմա­նա­վորվա­ծությունը որպես «շահա­վետ բոլոր կողմե­րի համար»։ Նա նշել է, որ եթե գործարքը կյանքի կոչվի, Իրա­նը կունե­նա մուտք երկա­թուղու միջո­ցով Պարսից ծոցից դեպի Սև ծով։ Իսկ Ռուսաստանն ու Իրա­նը հնա­րա­վո­րություն կունե­նան երկա­թուղա­յին կապ ունե­նա­լու միմյանց միջև։ Մեկ այլ հարցազրույցում Փաշինյա­նը հույս է հայտնել, որ «այս նախա­գի­ծը կարող է լավ հնա­րա­վո­րություն դառնալ տնտե­սա­կան համա­գործակցության մեկնարկի համար Իրա­նի և ԱՄՆ‑ի միջև, ինչպես նաև Ռուսաստա­նի և Միացյալ Նահանգնե­րի միջև»։

Վերջա­բա­նո­րեն, TRIPP‑ը ներկա­յացնում է ինչպես սպառնա­լիք պարունա­կող «Զանգե­զուրի միջանցք» գաղա­փա­րից հրա­ժա­րում, այնպես էլ համարձակ փորձ ինքնիշխա­նության, կապե­լիության և աշխարհա­քա­ղա­քա­կան մրցակցություննե­րի միջև հավա­սա­րակշռություն գտնե­լու ուղղությամբ։ Նրա հաջո­ղությունը կախված է Հայաստա­նի կարո­ղությունից՝ ապա­հո­վե­լու շոշա­փե­լի տնտե­սա­կան և անվտանգա­յին առա­վե­լություններ՝ միա­ժա­մա­նակ կանխե­լով երթուղու վերա­ծումը արտա­քին լծակնե­րի կամ տարա­ծաշրջա­նա­յին ապա­կա­յունացման ալի­քի։ Ոչ պակաս կարև­որ է ԱՄՆ‑ի կայուն հանձնա­ռությունն ու ներգրավվա­ծությունը դրա իրա­կա­նացման գործում։ TRIPP‑ը ներկա­յացնե­լով որպես շահա­վետ Հայաստանյան, ադրբե­ջա­նա­կան և տարա­ծաշրջա­նի մեծ տերություննե­րի համար՝ Երև­ա­նը նպա­տակ ունի իրեն դիրքա­վո­րել որպես կամուրջ՝ մրցակցող աշխարհա­քա­ղա­քա­կան շահե­րի միջև․ սա հավակնոտ հավա­սա­րակշռման գործո­ղություն է, որը միա­ժա­մա­նակ առա­ջարկում է և՛ հնա­րա­վո­րություններ, և՛ Հայաստա­նի բազմա­վեկտո­րա­յին դիվա­նա­գի­տության գերարտաձգման ռիսկեր։

Քանի որ ուշադրությունը տեղա­փոխվում է TRIPP-ից դեպի ավե­լի լայն խաղա­ղության համա­ձայնա­գի­րը, այս պայմա­նա­վորվա­ծության չլուծված հարցերն ու երկի­մաստություննե­րը ընդգծում են, որ ֆիզի­կա­կան կապե­լիության ապա­հո­վումը միայն մի մասն է շատ ավե­լի բարդ գործընթա­ցի՝ Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի միջև երկա­րատև խաղա­ղություն հաստա­տե­լու համար։

Աղբյուրը‘