Հայաստան. Նորմա­յի Ուժը, Թե՞ Ուժի Նորմը

Մի կողմում կանգնած է իշխա­նության ճամբա­րը՝ վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նի, նրա կառա­վա­րության, խորհրդա­րա­նա­կան մեծա­մասնության և այն քաղա­քա­ցի­նե­րի հետ, ովքեր փորձում են հայ հասա­րա­կության մեջ հաստա­տել նորմի ուժը։ Իսկ ի՞նչ նորմի մասին է խոսքը։ Դա Օրենքի նորմն է՝ քաղա­քա­ցիա­կան պետության, պետա­կա­նության, ինքնիշխա­նության, կարգի, բարիդրա­ցիության, կիսված ապա­գա­յի և իրա­կան Հայաստա­նի նորմը։ 2025‑ի Հայաստա­նը ձգտում է դառնալ նորմա­տիվ Հայաստան՝ ապա­հո­վե­լով իր տեղը միջազգա­յին ասպա­րե­զում՝ առանց պահանջա­տի­րության կամ մեսիա­կա­նության։ 

Կայծ Մինասյան

Մաս 1‑ին

Լայնո­րեն հայտնի է, որ ժողո­վուրդնե­րի պատմության մեջ կան որոշ վճռո­րոշ պահեր, երբ կատարված ընտրություննե­րը մի կամ երկու սերունդնե­րի են տանում դեպի երկար ճանա­պարհ՝ առանց իրենց նպա­տա­կա­կե­տը նախա­պես իմա­նա­լու։ Հայաստա­նը բացա­ռություն չէ այդ կանո­նից։ Եվ 2025 թվա­կա­նը, ինչպես 1991‑ը կամ 1965‑ը, հայե­րի համարվճռո­րոշ տարի է։ Յուրա­քանչյուր շրջա­դարձա­յին պահին առաջ է գալիս մի հիմնա­րար հարց․ ի՞նչն է կարգա­վո­րում և կառա­վա­րում տվյալ պահի պաշտո­նա­կան կամ մեծա­մասնության պատմա­կան նարա­տի­վը։ Պատասխա­նը հայտնի է՝ նորմն ու ուժը։ Բայց ի՞նչ ենք հասկա­նում «նորմ» և «ուժ» ասե­լով, և ի՞նչ հարա­բե­րություն կարող ենք հաստա­տել դրանց միջև։

Նորմը բացա­հայտ կամ թաքնված կանոն է, որը սահմա­նում է, թե ինչն է համարվում ընդունե­լի, սպա­սե­լի կամ օրի­նա­կան տվյալ հասա­րա­կության մեջ։ Սոցիո­լո­գիա­յում նորմը համա­տեղված սոցիա­լա­կան կանոննե­րի ամբողջությունն է, որը կարգա­վո­րում է անհատնե­րի վարքը և դատո­ղություննե­րը։ Իրա­վունքում նորմը պաշտո­նա­կան դրույթ է, որը սահմա­նում է իրա­վա­կան պարտա­վո­րություններ։ Նորմը օրենքն է, համընդհա­նուր կանո­նը, օրի­նա­կա­նության սկզբունքը, որին ենթա­կա են բոլո­րը՝ հայ ակտի­վիստից մինչև ՄԱԿ Անվտանգության խորհրդի մշտա­կան անդամնե­րը։ Նորմը հայտա­րա­րում է օրենքը, իսկ օրենքը ձևա­վո­րում է նորմը։ Այն պարտա­դիր է բոլո­րի համար՝ անկախ նրա­նից՝ տվյալ հասա­րա­կա­կան խմբի ներսում են, թե դրսում։

Ուժը գործե­լու, ազդե­ցություն գործե­լու կամ դիմադրե­լու ունա­կությունն է։ Սոցիո­լո­գիա­յում ուժը նշա­նա­կում է կամքը պարտադրե­լու կամ իշխա­նա­կան հարա­բե­րություններն ազդե­լու կարո­ղություն։ Փիլի­սո­փա­յության մեջ ուժը հաստատման, առաջ մղման կամ իրա­կա­նության վերա­փոխման սկզբունքն է։ Ուժը՝  իշխա­նությունն է, այն օրի­նա­կան ռեսուրսը, որն օգտա­գործում են նրանք, ովքեր հավա­տում են դրա կիրառման անհրա­ժեշտությա­նը՝ արդա­րության անունով գործը առաջ տանե­լու համար։ Ուժը որո­շա­կի է․դրանից օգտվում են միայն նրանք, ովքեր իրենց նույնացնում են դրա հետ՝ որո­նե­լով օրի­նա­կա­նություն իրենց ինքնության, իրենց ուղերձի և իրենց գործո­ղություննե­րի համար։ Ուժը ծառա­յում է իշխա­նությա­նը, իսկ իշխա­նությունը, իր հերթին, բխում է արդա­րության պահանջից՝ անկախ նրա­նից՝ արդյո՞ք այդ արդա­րությունը նախ ճանաչված է նախ ազգա­յին համայնքի և հետա­գա­յում՝ միջազգա­յին հանրության կողմից։ Ուժի այս ձգտումը նպա­տակ ունի օրի­նա­կա­նացվել ամբողջ ազգա­յին, ապա համաշխարհա­յին հասա­րա­կության կողմից՝ ուժի կիրա­ռումը վերածվե­լու համար այնպի­սի մասնա­վոր կամ համընդհա­նուր կանո­նի, որը կարող է պարտադրվել բոլո­րին։

Այս երկու զուգա­հեռ գործընթացնե­րը կրկին տեսնում ենք ներկա­յիս հայկա­կան հանրա­յին բանա­վե­ճում։ Դրանք առկա էին թե՛ 1965-ին, թե՛ 1988–1991 թվա­կաննե­րին, բայց կենտրո­նա­նանք հենց 2025‑ի սկզբից ի վեր հայ հասա­րա­կության մեջ ընթա­ցող գործընթա­ցի վրա։

Մի կողմում կանգնած է իշխա­նության ճամբա­րը՝ վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նի, նրա կառա­վա­րության, խորհրդա­րա­նա­կան մեծա­մասնության և այն քաղա­քա­ցի­նե­րի հետ, ովքեր փորձում են հայ հասա­րա­կության մեջ հաստա­տել նորմի ուժը։ Իսկ ի՞նչ նորմի մասին է խոսքը։ Դա Օրենքի նորմն է՝ քաղա­քա­ցիա­կան պետության, պետա­կա­նության, ինքնիշխա­նության, կարգի, բարի դրա­ցիության, կիսված ապա­գա­յի և իրա­կան Հայաստա­նի նորմը։ 2025‑ի Հայաստա­նը ձգտում է դառնալ նորմա­տիվ Հայաստան՝ ապա­հո­վե­լով իր տեղը միջազգա­յին ասպա­րե­զում՝ առանց պահանջա­տի­րության կամ մեսիա­կա­նության։

Մյուս կողմում կանգնած է խորհրդա­րա­նա­կան ընդդի­մությունը՝ երկու նախկին նախա­գահնե­րով (Քոչարյան, Սարգսյան), ինչպես նաև ՀՅԴ‑ն ու Էջմիածնի եկե­ղե­ցին, և որոշ չափով՝ առա­ջին նախա­գահ Լևոն Տեր-Պետրոսյա­նը, ինչպես նաև ավանդա­կան հայկա­կան կառույցնե­րը՝ թե՛ Հայաստա­նում, թե՛ Սփյուռքում։ Նրանց նպա­տա­կը ուժի նորմիհաստա­տումն է՝ արդա­րության հիման վրա, օրի­նակ՝ արցա­խա­հա­յե­րի հանդեպ արդա­րության, և դրա պարտադրումը բոլո­րին՝ նույնիսկ ողջ մարդկությա­նը։ Իսկ ի՞նչ է այս ուժի նորմը։ Դա արդա­րության նորմն է (օրի­նակ՝ ազգա­յին ինքնո­րոշման իրա­վունքի), ինքնության քաղա­քա­կա­նության, հակա­մարտության, անցյա­լի վերապրած գաղա­փա­րի, ռուսա­կան կայսրության շահե­րին ծառա­յող վասա­լության նորմը։ Այս տեսլա­կա­նում 2025‑ի Հայաստա­նը տեղ չունի․դա բոլոր ժամա­նակնե­րի Հայաստանն է՝ երկնա­յին Հայաստան, առանց ժամա­նա­կա­յին ընդհատման կամ աշխարհագրա­կան ու հասկա­ցա­կան սահմաննե­րի, որը գերա­զանցում է միջազգա­յին կարգը՝ հեղա­փո­խա­կան կամ համազգա­յին իդեա­լի անունով, որը դեռ պետք է իրա­կա­նա­նա։

[շարունա­կե­լի]

Աղբյուրը՝ https://evnreport.com/opinion/armenia-the-force-of-the-norm-or-the-norm-of-force/