Հարցազրույց Հովսեփ Խուրշուդյա­նի Հետ

Միացյալ Նահանգնե­րը չի ցանկա­նում փչացնել լոգիստիկ շղթա­նե­րը, ավե­լի ճիշտ՝ ցանկա­նում է դրանք վերահսկել և կառա­վա­րել՝ իր հեգե­մոն դիրքը պահպա­նե­լու նպա­տա­կով, և դա է պատճա­ռը, որ նրանց ներկա­յությունը մեր տարա­ծաշրջա­նում նշա­նա­կա­լից է անվտանգության տեսանկյունից։

Հովսեփ Խուրշուդյան

Մաս 1‑ին․ Հայաստա­նի նոր հնա­րա­վո­րություննե­րը

Խուրշուդյանն ասաց՝ Թրամփի կողմից չինա­կան ապրանքնե­րի վրա բարձր տուրքե­րի հայտա­րա­րությունը տնտե­սա­կան պատե­րազմ է, սակայն այս հռե­տո­րա­բա­նությունը հաճախ հանգեցնում է քաղա­քա­կան բանակցություննե­րի ու հետո մեղմություն գտնե­լու՝ ամե­նա­զարգա­ցած մասում հստակ կոլապսի վտանգ կա, եթե երկու տնտե­սություննե­րը ամբողջությամբ փակեն իրար դեմ։

Խուրշուդյա­նը նշեց՝ Միացյալ Նահանգներն ու Չինաստա­նը կարող են այդ «մեկ գոտի — մեկ ճանա­պարհ» շղթա­յի վրա համա­գործակցել կամ խոչընդո­տել մեկը մյուսին՝ այն անցնող տարանցիկ ուղի­նե­րի կառա­վարման միջո­ցով, և մեզ համար կարև­որ է տեսնել, որտեղ է Հայաստա­նը՝ այդ աշխարհագրա­կան ու ճարտա­րա­պե­տա­կան քարտե­զի մեջ։

Խուրշուդյանն ընդգծեց՝ տարա­ծաշրջա­նում՝ հատկա­պես Վրաստա­նում և Ադրբե­ջա­նի հյուսի­սա­յին-մասում, Չինաստա­նի մեծ ազդե­ցությունն է նկա­տե­լի, իսկ Հայաստա­նում ավե­լի մեծ դերա­կա­տա­րությունն այսօր ունեն Միացյալ Նահանգնե­րը՝ անվտանգության ստո­րա­դասմամբ՝ այս մեկը դարձնե­լով մեկ կարև­որ լոգիստիկ հանգույց։

Խուրշուդյա­նը նկա­տեց՝ Հայաստա­նի համար ռազմա­վա­րա­կան արժե­քը մեծա­նում է, որովհետև ամե­րի­կա­ցի­նե­րի կամ այլ դերա­կա­տարնե­րի ներկա­յությունը, կարող է կանխել ռազմա­կան ներխուժումը և ապա­հո­վագրել անվտանգությունը՝ ի փոխա­րեն՝ կարճա­ժամկետ տնտե­սա­կան զեղչերի։Նա եզրա­կացրեց՝ տնտե­սա­կան շահույթներ կարող են լինել, բայց դրանք պետք է կշռա­դատվեն անվտանգության դիմաց. հնա­րա­վոր է, որ տարանցման եկա­մուտնե­րը փոքրա­չափ իջնեն բայց ընդհա­նուր գերա­կա­յությունը պետության անվտանգությունն է։ Եթե Հայաստա­նը լինի լոգիստիկ շղթա­նե­րի ճեղքում՝ Չինաստա­նից, Հնդկաստա­նից և միջին ասիա­կան երկրնե­րից եկող հոսքե­րը կարող են անցնել մեր ճանա­պարհով, ինչը ոչ միայն տարանցման վճար է բերում, այլև ներքին առա­ջարկի հնա­րա­վոր էժա­նա­ցում՝ մթերք, տեխնի­կա և այլն։

Խուրշուդյանն նշեց՝ լոգիստիկ այս ազդե­ցությունը նաև ապրանքա­յին անվտանգության երաշխիք է, որովհետև տարա­ծաշրջա­նում տեսա­նե­լի ցուցեր սկսե­լու ցանկա­ցողներն ավե­լի զգույշ կլի­նեն՝ գոյություն ունե­ցող բնա­կան ու առևտրա­յին շահե­րը չխախտե­լու համար։

Խուրշուդյանն ասաց՝ Միացյալ Նահանգնե­րը չի ցանկա­նում փչացնել լոգիստիկ շղթա­նե­րը, ավե­լի ճիշտ՝ ցանկա­նում է դրանք վերահսկել և կառա­վա­րել՝ իր հեգե­մոն դիրքը պահպա­նե­լու նպա­տա­կով, և դա է պատճա­ռը, որ նրանց ներկա­յությունը մեր տարա­ծաշրջա­նում նշա­նա­կա­լից է անվտանգության տեսանկյունից։Չինաստան-ԱՄՆ հակա­մարտությունը մեր տարա­ծաշրջա­նը չի դարձնի անմի­ջա­պես ռազմա­ճա­կատ, որովհետև երկուստեք տնտե­սա­կան փոխկա­պակցվա­ծությունն ուժեղ է, և ծայրա­հեղ միջո­ցա­ռումնե­րի դեպքում կողմե­րը ավե­լի հաճախ գնում են բանակցություննե­րի ու մեղմ պայմաննե­րի իրացման հնա­րա­վո­րություններ են փնտրում։

Չինաստանն այսօր ավե­լի շատ նավթ է գնում Ռուսաստա­նից, և տուրքե­րի առա­ջին հարվածնե­րը կարող են ուղղվել այն շրջաննե­րի վրա, որտեղ առևտրի ցանցե­րը նվա­զա­գույն ազդե­ցություն կհասցնեն ամե­րիկյան տնտե­սությա­նը (օրի­նակ՝ Հնդկաստան), այսինքն՝ մարտա­վա­րությունը հետև­ո­ղա­կան է և հաշվարկված։ Միացյալ Նահանգներ — Ռուսաստան հարա­բե­րություննե­րում մենք տեսնում ենք պաշպա­նո­ղա­կան, վախե­ցած և լեզու գտնե­լու մի ընթացք՝ Պուտի­նի զսպվա­ծության և Թրամփի պրագմա­տիկ շահե­րի համակցմամբ, և Ռուսաստա­նը այս փուլում ավե­լի շատ իրեն պաշտպա­նո­ղի դիրքում է հայտնվել։

Ռուսաստա­նի ներքին իրա­վի­ճա­կը՝ բյուջե­տա­յին և ռազմա­կան ծախսե­րի կրճա­տումնե­րով, ցույց է տալիս սահմա­նա­փակ հնա­րա­վո­րություններ՝ լայն ռազմա­կան էսկա­լա­ցիա­յի համար, և սա կարև­որ պայման է մեր անվտանգության հաշվարկնե­րի մեջ։

Խուրշուդյանն ասաց, որ Ռուսաստա­նը գիտակցում է իր սահմա­նա­փա­կումնե­րը, և դրա հետև­անքով ռուսա­կան քաղա­քա­կա­նությունը նախկին ագրե­սիվ տոնից ավե­լի մեղմ ու հաշտեցնող քայլե­րի է գնում՝ փորձե­լով հաղթա­հա­րել կորուստնե­րը և քաղա­քա­կան ճնշումնե­րը։ ԱՄՆ‑ը և Ռուսաստա­նը այս իրա­վի­ճա­կում կարող են վարվել պրագմա­տիկ՝ լեզու գտնե­լու ուղղությամբ, և մեզ համար կարև­որ է ոչ միայն ռուս-ամե­րիկյան հարա­բե­րություննե­րի ալի­քը դիտարկել, այլ մեր սեփա­կան անվտանգության ու ինքնիշխա­նության պահպանման ընթա­ցա­կարգե­րը կառուցել։

Խուրշուդյանն նկա­տեց՝ ներքին քաղա­քա­կան կոնտեքստում մենք ինքներս պիտի քննա­դա­տենք և տեղին գնա­հա­տենք իշխա­նություննե­րի որո­շումնե­րը, որոնք արվում են կշռադատելով՝երբեմն հնա­րա­վոր զիջումնե­րը կարող են լինել անհրա­ժեշտ՝ ավե­լի մեծ անվտանգության նպա­տա­կով։ Հասա­րա­կա­կան նարա­տիվնե­րի գենե­րա­ցումը (օրի­նակ՝ թե «Սյունի­քը արդեն տվեց» կամ «միջանցք տվեց») վնաս է պետությա­նը, որովհետև նման վախե­րը հաճախ ճնշում են իշխա­նություննե­րին կատա­րել ավե­լորդ զիջումներ՝ հասա­րա­կա­կան ահա­զանգե­րը հանգեցնե­լով իրա­կան տաքացման ու վնա­սի։

Խուրշուդյանն ասաց, որ այն պոպուլիստա­կան և վարքա­յին նարա­տիվնե­րը, որոնք ստեղծում են կեղծ վախեր, մի կողմից շահում են ընդդի­մա­դիր ուժե­րին կամ որոշ դերա­կա­տարնե­րի՝ կարճա­ժամկետ քաղա­քա­կան մեթոդնե­րով, բայց ընդհանրա­պես վնաս են պետա­կան շահե­րին և անվտանգությանը։Սյունիքի ու Զանգե­զուրի թեմա­նե­րը հետա­զո­տության ու հաշվարկի խնդիր են, ոչ թե ուղղա­կի հիստե­րիկ հայտա­րա­րություննե­րի վակուում. իրա­կան վտանգնե­րը և հաշվարկնե­րը պետք է ճշգրիտ պարզվեն և պետա­կան քաղա­քա­կա­նությունը կառուցվի ըստ դրա, այլ ոչ թե հասա­րա­կության մեջ մասնա­կի և մանի­պուլյա­տիվ հուզա­կա­նություն սերմա­նել։ Պետությունը պետք է ստանձնի ճիշտ խորհրդատվություններ, պատշաճ քաղա­քա­կա­նություն և համա­գործակցություն՝ ապա­հո­վե­լու համար, որ արտա­քին ու ներքին ճնշումնե­րը չվե­րածվեն իրա­կան տարածքա­յին կամ անվտանգա­յին կորուստնե­րի։

Խուրշուդյանն եզրա­կացրեց՝ մեր շահն այն է, որ արտա­քին մեծ խաղա­ցողնե­րի ներկա­յությամբ բացառվի ռազմա­կան ներխուժումը, իսկ հաջորդ քայլերն արդեն տնտե­սա­կան նպա­տակներն ուշա­հույթներն են՝ ըստ այն բանի, թե որքա­նով կարող ենք ապա­հո­վել մեր սուվե­րե­նությունն ու անվտանգությունը։ Մենք պետք է նաև խիստ քննա­տար լինենք այնտեղ, որտեղ որո­շումնե­րիս հետև­անքով պետությա­նը վնաս է պատճառվում, և ոչ թե ենթարկվենք մանի­պուլյա­տիվ ընդդի­մա­դիր կամ պոպուլիստա­կան կոչե­րի, որոնց նպա­տա­կը հաճախ սեփա­կան կարճա­ժամկետ շահն է։

Ժամա­նա­կը ցույց տվեց, որ տարա­ծաշրջա­նա­յին մեծ խաղեր են գնում՝ տնտե­սա­կան, քաղա­քա­կան և ռազմա­կան տարրե­րով, և միայն բալանսա­վորված, անվտանգա­յին առաջնա­հերթություննե­րով առաջնորդվող քաղա­քա­կա­նությունը կարող է մեզ դուրս հանել խոչընդոտնե­րից ու ապա­հո­վել երկրի շահե­րը։

Աղբյուրը՝