Ընտրություննե­րին Ո՞ւմ Է Աջակցե­լու Գարե­գին Երկրորդը

Նրա քայլե­րը մեծա­պես պայմա­նա­վորված են լինե­լու եկե­ղե­ցու ներսում տիրող իրա­վի­ճա­կով, այն աջակցությամբ, որ կստա­նա եպիսկո­պոսնե­րից և արքե­պիսկո­պոսնե­րից։ Կաթո­ղի­կո­սը և նրա եղբայրը մեդալներ են ստա­ցել Ռուսաստա­նի Դաշնության ղեկա­վա­րից, ինչը, ըստ նրա, նշա­նա­կա­լից փաստ է։

Էլեն Հոխիկյան

Armtimes‑ը զրուցել է «Կանայք և գլո­բալ անվտանգա­յին ճարտա­րա­պե­տությունը» մտքի կենտրո­նի ավագ փորձա­գետ Էլեն Հոխիկյա­նի հետ։ Քննարկման հիմնա­կան թեմա­ներն են Եկե­ղե­ցու և պետության հարա­բե­րություննե­րը, ընդգծե­լով Ամե­նայն Հայոց Կաթո­ղի­կոս Գարե­գին Բ‑ի դերը և նախկին նախա­գահներ՝ Սերժ Սարգսյա­նի և Ռոբերտ Քոչարյա­նի քաղա­քա­կան հայտա­րա­րություննե­րը։ 

Էլեն Հոխիկյա­նը նշեց, որ առնվազն կարե­լի է արձա­նագրել, որ առա­ջին տպա­վո­րությունից նրանց հայտա­րա­րություննե­րը աջակցություն են կաթո­ղի­կո­սին, իսկ հետո արդեն ավե­լի բաց կերպով՝ նրա օրա­կարգե­րին։ Նրա դիտարկմամբ՝ եթե հաշվի առնենք, որ նույն դաշտում են խաղում թե՛ Սերժ Սարգսյա­նի ղեկա­վա­րած քաղա­քա­կան ուժը, թե՛ կաթո­ղի­կո­սը, և մոտա­վո­րա­պես նույն շահերն են սպա­սարկում, ապա դա ինչ-որ տեղ հասկա­նա­լի է։ Իսկ թե կոնկրետ այդ հայտա­րա­րություննե­րը սպառնա­լիք են, թե ոչ, Հոխիկյա­նը կարծում է, որ այդ հարցով պետք է զբաղվեն համա­պա­տասխան մարմիննե­րը, այդ թվում՝ հատուկ ծառա­յություննե­րը։

Մասնա­գե­տը ընդգծեց, որ «յուրա­քանչյուր գործո­ղություն» ձևա­կերպումը կարող է նշա­նա­կել ամեն ինչ՝ մինչև ռազմա­կան գործո­ղություննե­րի կոչեր, նկա­տե­լով, որ նման կոչեր հնչեցրել է նաև Ռոբերտ Քոչարյա­նը։ Նա հիշեցրեց առնվազն մեկ արքե­պիսկո­պո­սի հայտա­րա­րությունը, որը խոսել էր ռազմա­կան հեղաշրջման մասին և նշել, որ այդ հարցով դիմել է երկու նախկին նախա­գահնե­րին՝ Սերժ Սարգսյա­նին և Ռոբերտ Քոչարյա­նին։ Ըստ Հոխիկյա­նի՝ չի բացառվում, որ Սերժ Սարգսյանն այս հարցում համա­կարծիք է այդ դիրքո­րոշման հետ և սպա­սում է կաթո­ղի­կո­սի համա­պա­տասխան հորդո­րին։

Էլեն Հոխիկյա­նը դիտարկեց, որ Ռոբերտ Քոչարյա­նի վերջին հայտա­րա­րություննե­րում նույնպես ակնարկվում է, թե ներկա­յիս իշխա­նություննե­րը չեն կարող մոբի­լի­զացնել մարդկանց՝ Մայր Աթո­ռի դեմ գործո­ղություննե­րի համար։ Նրա կարծի­քով՝ այս խոսույթում կարող են արտա­հայտվել նաև ցանկություններ, այսինքն՝ տեսլա­կան, թե ինչ կուզեին իրենք իրա­կա­նացնել, եթե հնա­րա­վո­րություն ունե­նա­յին։

Փորձա­գե­տը նշեց, որ այս գործընթացնե­րում ակնհայտ է ռուսա­կան գծի և ռուսա­կան շահե­րի գործո­նը։ Նրա խոսքով՝ թե՛ Ռոբերտ Քոչարյա­նը, թե՛ կաթո­ղի­կո­սը երկար ժամա­նակ ներկա­յացրել են այն թևը, որը պաշտպա­նել է այդ շահե­րը։ Հոխիկյա­նը չի բացա­ռում, որ առա­ջի­կա ընտրություննե­րի համա­տեքստում, հատկա­պես առա­ջի­կա վեց ամիսնե­րի լարվա­ծությամբ պայմա­նա­վորված, այս աջակցություննե­րը ավե­լի բաց կդառնան, քանի որ Ռուսաստա­նը դաշտ է նետում տարբեր դերա­կա­տարնե­րի, իր շահե­րը պաշտպա­նե­լու համար։

Խոսե­լով կաթո­ղի­կո­սի դիրքո­րոշման մասին՝ Էլեն Հոխիկյա­նը նշեց, որ նրա քայլե­րը մեծա­պես պայմա­նա­վորված են լինե­լու եկե­ղե­ցու ներսում տիրող իրա­վի­ճա­կով, այն աջակցությամբ, որ կստա­նա եպիսկո­պոսնե­րից և արքե­պիսկո­պոսնե­րից։ Նա նաև ուշադրություն հրա­վի­րեց այն հանգա­մանքի վրա, որ կաթո­ղի­կո­սը և նրա եղբայրը մեդալներ են ստա­ցել Ռուսաստա­նի­Դաշնության ղեկա­վա­րից, ինչը, ըստ նրա, նշա­նա­կա­լից փաստ է։

Հոխիկյա­նը անդրա­դարձավ նաև վարչա­պե­տի հայտա­րա­րությա­նը, ըստ որի՝ կաթո­ղի­կո­սի եղբայրը ժամա­նա­կին եղել է ՊԱԿ գործա­կալ։ Նրա կարծի­քով՝ վարչա­պե­տը հղում էր անում գաղտնա­զերծված փաստաթղթե­րին, և պատճառ չկա չհա­վա­տա­լու, հատկա­պես որ հերքումներ չեն հնչել։ Միա­ժա­մա­նակ նա ընդգծեց, որ ՊԱԿ գործա­կալ լինե­լու հարցը պետք է դիտարկել պատմա­կան համա­տեքստում՝ նկա­տի ունե­նա­լով, որ սովե­տա­կան շրջա­նում այդ մարդիկ ծառա­յել են իրենց երկրի շահե­րին, ոչ թե երրորդ պետության։

Էլեն Հոխիկյա­նը տարօ­րի­նակ համա­րեց այն հանգա­մանքը, որ վերջին ամիսնե­րին Մայր Աթո­ռից կամ անձամբ կաթո­ղի­կո­սից այս մեղադրանքնե­րին գրե­թե արձա­գանք չի եղել։ Նրա խոսքով՝ այդ լռությունն ինքնին խոսուն է։

Պետություն-եկե­ղե­ցի հարա­բե­րություննե­րի վերա­բերյալ Հոխիկյա­նը ասաց, որ երկու կողմերն էլ հետ քայլի տեղ չունեն։ Նրա դիտարկմամբ՝ եկե­ղե­ցու վերնա­խա­վի մի հատվա­ծը 2020 թվա­կա­նից փաստա­ցի պատե­րազմ է հայտա­րա­րել Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությա­նը՝ ի դեմս գործող իշխա­նություննե­րի, և այդ պայմաննե­րում պետությունը չի կարող հետ կանգնել, քանի որ խոսքը պետության շահի մասին է։ Նա ընդգծեց, որ եթե պետությունը հետքայլ անի, դա կնշա­նա­կի հնա­րա­վո­րություն տալ այլ երկրի շահե­րը ներկա­յացնող ազդե­ցիկ եկե­ղե­ցա­կաննե­րին պահպա­նել ու նույնիսկ ամրապնդել իրենց դիրքե­րը։

Մասնա­գե­տը կարծում է, որ Գարե­գին Երկրորդ‑ը միանձնյա որո­շում ընդունե­լու ազա­տություն չունի, հատկա­պես՝ հրա­ժարվե­լու իր լիա­զո­րություննե­րից, եթե իսկա­պես ներգրավված է այլ երկրի շահե­րի սպա­սարկման մեջ։ Նրա խոսքով՝ նա կպայքա­րի այնքան ժամա­նակ, որքան թույլ կտան ունե­ցած հնա­րա­վո­րություննե­րը և եկե­ղե­ցում տիրող ներքին իրա­վի­ճա­կը։

Էլեն Հոխիկյա­նը ցավով նշեց, որ եկե­ղե­ցում առա­ջա­ցած ճեղքվածքը վնա­սում է առա­ջին հերթին Հայ Առա­քե­լա­կան Եկե­ղե­ցու հեղի­նա­կությա­նը։ Նրա կարծի­քով՝ եթե եկե­ղե­ցու ղեկա­վա­րությունը իսկա­պես առաջնորդվեր քրիստո­նեա­կան արժեքնե­րով, ապա պետք է գիտակցեր, որ ներկա­յիս վարքա­գի­ծը ամե­նա­մեծ վնա­սը հասցնում է հենց եկե­ղե­ցու անվա­նը, և այդ դեպքում ավե­լի ճիշտ կլի­ներ հեռա­նալ՝ թույլ չտա­լով եկե­ղե­ցու հեղի­նա­կության հետա­գա անկումը։

Նա նաև նշեց, որ Ռուսաստա­նը պատե­րազմից հետո չկա­րո­ղա­ցավ քանդել Հայաստա­նի պետա­կան ինստի­տուտնե­րը, բայց կարո­ղա­ցավ ազդել եկե­ղե­ցու վրա՝ դրա­նով լուրջ վնաս հասցնե­լով աշխարհի ամե­նա­հին և հեղի­նա­կա­վոր կառույցնե­րից մեկին՝ Հայ Առա­քե­լա­կան Եկե­ղե­ցուն։

Խոսե­լով որոշ հոգև­ո­րա­կաննե­րի ագրե­սիվ լեզվամտա­ծո­ղության մասին՝ Հոխիկյա­նը նշեց, որ դա վկա­յում է եկե­ղե­ցում ձևա­վորված անա­ռողջ միջա­վայրի մասին։ Նրա խոսքով՝ երբ վերնա­խա­վի ներկա­յա­ցուցիչնե­րը իրենց թույլ են տալիս քաղա­քա­կան կոչեր, վիրա­վո­րանքներ և նույնիսկ հեղաշրջման մասին հայտա­րա­րություններ, բնա­կան է, որ ստո­րա­դաս հոգև­ո­րա­կաններն էլ իրենց նման վարքա­գիծ են թույլ տալիս։

Եկե­ղե­ցու բարե­փո­խումնե­րի վերա­բերյալ Էլեն Հոխիկյա­նը ընդգծեց, որ դրա անհրա­ժեշտությունը միանշա­նակ է, սակայն լուծումը պետք է գա ներսից՝ ինքնա­մաքրման ճանա­պարհով։ Նրա համոզմամբ՝ Գարե­գին Երկրորդ‑ի հեռա­նա­լը դարձել է անխուսա­փե­լի, քանի որ նա կոպտո­րեն խախտել է այն սահմա­նը, որտե­ղից սկսվում է պետության կառա­վարման գործե­րին միջամտությունը՝ ոչ թե Հայաստա­նի, այլ ուրիշ երկրի շահե­րի տեսանկյունից։

2018 թվա­կա­նից հետո իրա­վի­ճա­կի փոփո­խության մասին խոսե­լով՝ Էլեն Հոխիկյա­նը նշեց, որ մինչ այդ իշխա­նություննե­րը, իր գնա­հատմամբ, գտնվում էին Ռուսաստա­նի շահե­րի «կոմֆորտ գոտում», և կաթո­ղի­կո­սը կարիք չէր տեսնում միջամտե­լու։ 2018-ից հետո, սակայն, իշխա­նության եկան ուժեր, որոնք չունեին արտա­քին կենտրոննե­րից կախվա­ծություն, ինչը Մոսկվա­յի համար վտանգա­վոր դիրքա­վո­րում է։

Միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի մասով Հոխիկյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի և Եվրա­միության, ինչպես նաև Գերմա­նիա­յի հետ ռազմա­վա­րա­կան համա­գործակցության խորա­ցումը բնա­կա­նա­բար առա­ջացրել է սինխրոն դժգո­հություն թե՛ Բաքվում, թե՛ Մոսկվա­յում։ Նրա խոսքով՝ սա մրցակցա­յին արձա­գանք է, քանի որ Արևմուտքը տարա­ծաշրջա­նում Հայաստա­նի վրա է խաղադրույք կատա­րում՝ որպես ժողովրդա­վար պետության։

Եզրա­փա­կե­լով՝ Էլեն Հոխիկյա­նը կարծիք հայտնեց, որ Ռուսաստա­նը հասկա­նում է՝ առա­ջի­կա ընտրություննե­րը կարող են լինել վերջին հնա­րա­վո­րությունը Հայաստա­նի վրա ազդե­ցությունը վերա­կանգնե­լու համար, և այդ պատճա­ռով կփորձի խաղադրույք անել տարբեր քաղա­քա­կան ուժե­րի վրա՝ դիվերսիֆի­կացնե­լով իր աջակցությունը։ Նրա դիտարկմամբ՝ կաթո­ղի­կոսն արդեն ապա­ցուցել է, որ այդ դաշտում է գործում, թեև կոնկրետ ում կաջակցի՝ դեռ դժվար է ասել։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝