Հայաստա­նը Դուրս Է Գալիս Տնտե­սա­կան Շրջա­փա­կումից

Կառա­վա­րությունը, հավա­նա­բար, կընտրի Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րը չսրե­լու ճանա­պարհը և կսպա­սի մինչև 2028 թվա­կա­նը, երբ պայմա­նա­գի­րը կավարտվի։ Սակայն, եթե ռուսա­կան կողմը չարձա­գանքի Հայաստա­նի պահանջնե­րին, երկա­թուղու պետա­կա­նացման հարցը կարող է օրա­կարգ գալ ավե­լի շուտ։

Գեորգի Թումասյան

Լրագրող Նարեկ Կիրա­կոսյա­նը զրուցել է միջազգայնա­գետ Գեորգի Թումասյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում անդրա­դարձ է կատարվում Հայաստա­նի առջև ծառա­ցած լոգիստիկ և անվտանգա­յին մարտահրա­վերնե­րին՝ ներառյալ Ռուսաստա­նի հետ երկա­թուղա­յին պայմա­նագրե­րը և Վրաստա­նի կողմից ստեղծվող հնա­րա­վոր խոչընդոտնե­րը: Թումասյա­նը քննարկում է Ադրբե­ջա­նի հետ տնտե­սա­կան կապե­րի հաստա­տումը որպես խաղա­ղության գործիք, միա­ժա­մա­նակ շեշտե­լով հզոր բանա­կի և ինքնիշխա­նության պահպանման կարև­ո­րությունը:

Գեորգի Թումասյա­նը նշեց, որ Վլա­դի­միր Պուտին-Նիկոլ Փաշինյան երկկողմ հանդիպման ընթացքում քննարկված երկա­թուղա­յին թեման չի հակա­սում «TRIPP» ծրագրին, քանի որ պաշտո­նա­կան Երև­ա­նը հստակ հայտա­րա­րել է՝ այդ ծրագրին Ռուսաստա­նը չի մասնակցում։ Գեորգի Թումասյա­նը ասաց, որ «TRIPP»-ը անցնում է Մեղրիի շրջա­նով՝ Արաքսի ուղղությամբ, և կարող է ներա­ռել ոչ միայն երկա­թուղա­յին, այլև այլ լոգիստիկ կապեր։ Նրա խոսքով՝ հայտնի է, որ Արաքսի ուղղությամբ նախա­տեսվում է օգտա­գործել խորհրդա­յին շրջա­նում գոյություն ունե­ցած երկա­թուղա­յին հատվա­ծը, սակայն «TRIPP»-ը միայն դրա­նով չի սահմա­նա­փակվում։

Թումասյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի վարչա­պե­տի՝ Ռուսաստա­նին դիմե­լը երկա­թուղու վերա­կանգնման հարցով պայմա­նա­վորված է նրա­նով, որ Հարավկովկասյան երկա­թուղին պատկա­նում է ռուսա­կան երկա­թուղուն։ Նա ընդգծեց, որ այդ ակտիվնե­րի հանձնումը Ռուսաստա­նին տեղի է ունե­ցել ավե­լի վաղ, և դա Նիկոլ Փաշինյա­նի որո­շումը չէ՝ այն բնութագրե­լով որպես հայկա­կան պետության համար բացա­սա­կան իրա­դարձություն։ Սակայն, ըստ նրա, քանի դեռ պայմա­նա­գի­րը գործում է մինչև 2028 թվա­կա­նը, Հայաստա­նը փաստա­ցի ստիպված է դիմել ռուսա­կան կողմին՝ Ղազախ-Իջև­ան և Երասխի ուղղություննե­րով երկա­թուղի­նե­րի վերա­կանգնման հարցում, ինչպես նաև հնա­րա­վոր է նույն տրա­մա­բա­նությամբ քննարկվի Կարս-Գյումրի ուղղությունը։

Միջազգայնա­գե­տը դիտարկեց, որ այդ վերա­կանգնումնե­րը կարև­որ են, քանի որ Վրաստա­նի տարածքով բեռնա­փո­խադրումնե­րը լուրջ խնդիրնե­րի են բախվում։ Նա ասաց, որ Ադրբե­ջան-Հայաստան ուղիղ կապի վերա­կանգնման հարցը ակտի­վո­րեն քննարկվում է նաև ադրբե­ջա­նա­կան իշխա­նա­մետ մամուլում։ Նրա գնա­հատմամբ՝ Վրաստա­նի տարածքով բեռնա­փո­խադրումնե­րի խնդիրնե­րը հատկա­պես ակնհայտ դարձան վառե­լի­քի մատա­կա­րա­րումնե­րի համա­տեքստում։

Անդրա­դառնա­լով հարցին, թե արդյոք Հայաստա­նը պետք է մտա­ծի Հարավկովկասյան երկա­թուղուց ազա­տագրվե­լու մասին, Թումասյա­նը նշեց, որ կառա­վա­րությունը, հավա­նա­բար, կընտրի Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րը չսրե­լու ճանա­պարհը և կսպա­սի մինչև 2028 թվա­կա­նը, երբ պայմա­նա­գի­րը կավարտվի։ Սակայն նա ընդգծեց, որ եթե ռուսա­կան կողմը չարձա­գանքի Հայաստա­նի պահանջնե­րին, երկա­թուղու պետա­կա­նացման հարցը կարող է օրա­կարգ գալ ավե­լի շուտ։

Նա հիշեցրեց, որ ռուսա­կան կողմը շահագրգռված է մասնակցել «TRIPP»-ին և չի ցանկա­նում, որ այդ ծրագրի վերահսկո­ղությունը լինի Հայաստա­նի և ԱՄՆ‑ի համա­գործակցության շրջա­նա­կում՝ առանց Ռուսաստա­նի։ Թումասյա­նի խոսքով՝ Ռուսաստա­նը ձգտում է վերահսկել այդ լոգիստիկ կապե­րը՝ իր առևտրա­յին շահե­րի համար Թուրքիա­յի, Ադրբե­ջա­նի և Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի ուղղությամբ։

Խոսե­լով Վրաստա­նի հնա­րա­վոր խոչընդոտնե­րի մասին՝ միջազգայնա­գե­տը նշեց, որ բեռնա­տարնե­րի համար խոչընդոտներ վաղուց գոյություն ունեն ինչպես հայկա­կան, այնպես էլ ադրբե­ջա­նա­կան կողմի համար։ Նա ասաց, որ Վրաստա­նը ժամա­նա­կա­վո­րա­պես թույլատրել է վառե­լի­քի մատա­կա­րա­րումը Հայաստան, սակայն հրա­ժարվում է առա­ջարկել կայուն և մրցունակ սակագներ երկա­րա­ժամկետ կտրվածքով։ Թումասյա­նը նշեց, որ ադրբե­ջա­նա­կան աղբյուրնե­րի համա­ձայն՝ Վրաստա­նը դեպի Հայաստան բեռնա­փո­խադրումնե­րի համար պահանջում է զգա­լիո­րեն բարձր սակագներ, ինչը ոչ մրցունակ վիճակ է ստեղծում հայկա­կան շուկա­յի համար։

Նրա գնա­հատմամբ՝ այդ քաղա­քա­կա­նության նպա­տա­կը ռուսա­կան բենզի­նի մենաշնորհի պահպա­նումն է Հայաստա­նի շուկա­յում։ Նա ընդգծեց, որ Ադրբե­ջա­նի վրա կախվա­ծություն ձևա­վո­րե­լը ազգա­յին անվտանգության խնդիր է, սակայն միևնույն ժամա­նակ Ռուսաստա­նի մենաշնորհի նվա­զե­ցումը կարող է օգտա­կար լինել Հայաստա­նի համար։

Անդրա­դառնա­լով հայ հասա­րա­կության զգա­յուն վերա­բերմունքին Ադրբե­ջա­նի հետ առևտրի հարցում՝ Թումասյա­նը նշեց, որ զոհե­րը միշտ երկկողմա­նի են, և Հայաստա­նը չպետք է մշտա­պես իրեն ներկա­յացնի միայն զոհի դիրքում։ Նրա խոսքով՝ խաղա­ղության քաղա­քա­կա­նությունը նպաստել է նրան, որ վերջին շրջա­նում սահմա­նին զոհեր չեն գրանցվել, և դա արդեն արդյունք է տնտե­սության փոխկա­պակցվա­ծության ձևա­վորման։ Երբ տնտե­սա­կան կապե­րը զարգա­նում են, թշնա­մա­կան մթնո­լորտը հասա­րա­կություննե­րի ներսում սկսում է մեղմա­նալ, ինչը ձեռնտու է Հայաստա­նին։ Սակայն նա ընդգծեց, որ այդ գործընթա­ցը չպետք է վերածվի Ադրբե­ջա­նի վրա կախվա­ծության և չպետք է սպառնա Հայաստա­նի պետա­կան անվտանգությա­նը։

Խոսե­լով խաղա­ղության և պատե­րազմի հարա­բե­րակցության մասին՝ Թումասյա­նը նշեց, որ տնտե­սա­կան կապե­րը չեն բացա­ռում պատե­րազմը, սակայն փոխա­դարձ կախվա­ծություննե­րը նվա­զեցնում են դրա հավա­նա­կա­նությունը։ Նա ընդգծեց, որ խաղա­ղության օրա­կարգը պետք է զուգա­հեռ զարգա­նա պաշտպա­նո­ղա­կան հնա­րա­վո­րություննե­րի ամրապնդման հետ, այդ թվում՝ ուժեղ բանա­կի և անվտանգա­յին համա­կարգի ձևա­վորման միջո­ցով։

Անդրա­դառնա­լով ԱՄՆ քաղա­քա­կա­նությա­նը՝ միջազգայնա­գե­տը նշեց, որ դեսպաննե­րի փոփո­խությունը, Դոնալդ Թրամփի վարչա­կազմի ձևա­վորման համա­տեքստում, կարող է դրա­կան ազդե­ցություն ունե­նալ հայ-ամե­րիկյան հարա­բե­րություննե­րի վրա։ Նրա խոսքով՝ նոր դեսպա­նը լիարժե­քո­րեն կկա­տա­րի Թրամփի վարչա­կազմի օրա­կարգը, և դա խնդիրներ չի ստեղծի Հայաստա­նի համար։

Խոսե­լով եկե­ղե­ցա­կան թեմա­նե­րի մասին՝ Թումասյա­նը իրա­տե­սա­կան համա­րեց այն վարկա­ծը, որ որոշ շրջա­նակներ կարող են փորձել Մայր Աթո­ռի շուրջ այլընտրանքա­յին կենտրոն ձևա­վո­րել։ Նա նշեց, որ ազգա­յին անվտանգության ծառա­յությունը պետք է թույլ չտա նման զարգա­ցումներ և կանխի եկե­ղե­ցու պառակտման վտանգը։ Լյուստրա­ցիա­յի գործընթա­ցը Հայաստա­նում մեկնարկել է, և ԱԱԾ‑ի հրա­պա­րա­կած փաստա­թուղթը դրա առա­ջին նախա­դե­պե­րից է։ Թումասյա­նը ասաց, որ այն փաստը, որ փաստա­թուղթը հայե­րեն է, բնա­կան է խորհրդա­յին ժամա­նա­կաշրջա­նի համար, երբ հանրա­պե­տություննե­րում գործածվում էին տեղա­կան լեզունե­րը։

Միջազգայնա­գե­տը կարծում է, որ ԱԱԾ‑ն աստի­ճա­նա­բար ձևա­վորվում է որպես իրա­կան ազգա­յին կառույց, որը ծառա­յում է բացա­ռա­պես Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությա­նը։ Նրա խոսքով՝ անվտանգա­յին համա­կարգի հեղի­նա­կությունը պետք է ամրապնդվի, որպեսզի քաղա­քա­ցի­նե­րը վստա­հեն պետությա­նը, հատկա­պես ապա­գա բաց սահմաննե­րի պայմաննե­րում։

Ամփո­փե­լով՝ Գեորգի Թումասյա­նը նշեց, որ եկե­ղե­ցու ազա­տագրման և պետա­կան ինստի­տուտնե­րի ամրապնդման գործընթացնե­րը ինքնիշխան Հայաստա­նի ձևա­վորման անբա­ժան մաս են, և այդ ճանա­պարհին այլընտրանք պարզա­պես չկա։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝