Հայաստա­նի Կայուն Ուղին Դեպի Եվրո­պա

Էմա­նուել Մակրո­նը դարձել է Եվրո­պա­յի անվտանգության նոր ճարտա­րա­պե­տության գլխա­վոր դերա­կա­տարնե­րից մեկը, իսկ եվրո­պա­ցի դիտորդնե­րի ներկա­յությունը Հայաստա­նում հնա­րա­վոր չէր լինի առանց Ֆրանսիա­յի ակտիվ ներգրավվա­ծության։ Ֆրանսիան ներգրավվե­լու է Հայաստա­նի ենթա­կա­ռուցվածքա­յին նախագծե­րում, այդ թվում՝ թունե­լա­շի­նության և ռազմա­կան համա­գործակցության ոլորտնե­րում։ 

Արսեն Խառատյան

Noyan Tapan TV. Special Programs‑ը զրուցել է Ազգագրա­գետ, կոնֆլիկտա­բան Արսեն Խառատյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կա­նության դեպի արևմուտք կտրուկ շրջա­դարձը և դրան հաջորդող լարվա­ծությունը Ռուսաստա­նի հետ։ Արսեն Խառատյա­նը քննարկում է Նիկոլ Փաշինյա­նի որո­շումը՝ չմասնակցել Մոսկվա­յի մայիսյան շքերթին, ինչը դիտարկվում է որպես ինքնիշխա­նության ամրապնդման և Կրեմլից հեռա­նա­լու հերթա­կան քայլ։ Զրույցի առանցքում են նաև Երև­ա­նում տեղի ունե­ցած միջազգա­յին համա­ժո­ղովնե­րը, որոնք Հայաստա­նը դարձրին եվրո­պա­կան քաղա­քա­կա­նության կենտրոն, նպաստե­լով Վրաստա­նի և Ուկրաի­նա­յի հետ կապե­րի սերտացմա­նը։ Հատուկ շեշտադրվում է Ֆրանսիա­յի և Եվրա­միության ռազմա­վա­րա­կան աջակցությունը, որն ուղղված է երկրի դիմա­կա­յունության բարձրացմա­նը և տարա­ծաշրջա­նա­յին նոր ենթա­կա­ռուցվածքնե­րի զարգացմա­նը։ Փորձ է արվում հասկա­նալ, թե որքա­նով է Հայաստա­նը պատրաստ ինստի­տուցիո­նալ ժողովրդա­վա­րության երկա­րատև գործընթա­ցին՝ չնա­յած Ադրբե­ջա­նի և Ռուսաստա­նի կողմից եկող մարտահրա­վերնե­րին։

Արսեն Խառատյան նշեց, որ Նիկոլ Փաշինյա­նի՝ մայի­սի 9‑ին Մոսկվա­յում չմասնակցե­լու որո­շումը, ըստ ամե­նայնի, վաղուց էր փոխանցվել ռուսա­կան կողմին։ Նրա կարծի­քով՝ Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րը վերջին տարի­նե­րին սովո­րել են Ռուսաստա­նի հետ աշխա­տե­լու որո­շա­կի մեխա­նիզմներ, և նման որո­շումնե­րը նախա­պես հաղորդվում են՝ հիմնա­վորված պատճա­ռա­բա­նություննե­րով։ Խարատյա­նը դիտարկեց, որ այս տարվա շքերթն ինքնին խորհրդանշա­կան ու ոչ լիարժեք էր, քանի որ նույնիսկ ռազմա­կան տեխնի­կա­յի ցուցադրությունից էին հրա­ժարվել՝ անվտանգության պատճա­ռա­բա­նությամբ, ինչը, ըստ նրա, նաև Ուկրաի­նա­յի դեմ պատե­րազմի հետև­անք է։

Արսեն Խառատյա­նը հիշեցրեց, որ վերջին Վլա­դի­միր Պուտին-Նիկոլ Փաշինյան հանդիպման ընթացքում առա­ջին անգամ հանրությունը բաց տեքստով տեսավ լարված խոսակցություն, որը նախկի­նում տեղի էր ունե­նում փակ դռնե­րի հետև­ում։ Նա ընդգծեց, որ Ռուսաստա­նը դեռևս չի կարո­ղա­նում էական հաջո­ղություններ գրանցել Ուկրաի­նա­յի պատե­րազմում, և դա արտա­ցոլվում է նաև քաղա­քա­կան ու խորհրդանշա­կան քայլերում։Խառատյանը կարև­ո­րեց Հայաստա­նում անցկացված եվրո­պա­կան քաղա­քա­կան համայնքի հավա­քը, Էմա­նուել Մակրո­նի պետա­կան այցը և Հայաստան-Եվրա­միություն ձևա­չա­փով հանդի­պումը՝ նշե­լով, որ Հայաստա­նը մի քանի օրով դարձել էր միջազգա­յին քաղա­քա­կան ուշադրության կենտրոն։ Նրա խոսքով՝ Երև­ա­նը վերածվել էր հարթա­կի, որտեղ նույնիսկ հակա­սություններ ունե­ցող երկրնե­րը կարո­ղա­նում էին շփվել։ Նա առանձնա­հա­տուկ ընդգծեց, որ Վրաստա­նի և Ուկրաի­նա­յի ներկա­յա­ցուցիչնե­րի միջև շփումը կարև­որ ձեռքբե­րում էր, քանի որ վերջին երկու տարի­նե­րին նման շփումներ գրե­թե չէին եղել։

Եվրո­պա­կան քաղա­քա­կան համայնքը նոր ձևա­չափ է, որը ստեղծվել է Էմա­նուել Մակրո­նի նախա­ձեռնությամբ և միա­վո­րում է ոչ միայն Եվրա­միության անդամնե­րին, այլ նաև այն պետություննե­րին, որոնք ռազմա­վա­րա­կան առումով կարև­որ են Եվրո­պա­յի համար։ Նա շեշտեց, որ Հայաստա­նը ներկա­յում Եվրա­միության հետ ամե­նաակտիվ քաղա­քա­կան երկխո­սություն ունե­ցող երկրնե­րից մեկն է Հարա­վա­յին Կովկասում։Արևելագետը նշեց, որ եվրո­պա­կան օրա­կարգում առանցքա­յին տեղ է զբա­ղեցնում ենթա­կա­ռուցվածքնե­րի և կապուղի­նե­րի վերա­կանգնումը։ Նրա խոսքով՝ խոսքը Կենտրո­նա­կան Ասիան Եվրո­պա­յի հետ կապե­լու ռազմա­վա­րության մասին է, որտեղ կարև­որ դեր ունեն Հարա­վա­յին Կովկասն ու «միջին միջանցքը»։ Խառատյա­նը հիշեցրեց, որ Եվրա­միությունը վերջին տարի­նե­րին մեծ ներդրումներ է խոստա­ցել Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի և տարա­ծաշրջա­նա­յին ենթա­կա­ռուցվածքնե­րի զարգացման համար։

Կոնֆլիկտա­բա­նը նշեց նաև, որ Եվրա­միությունը չի ցանկա­նում մեկուսացնել Վրաստա­նին՝ նույնիսկ ներկա­յիս լարված հարա­բե­րություննե­րի պայմաննե­րում։ Նրա համոզմամբ՝ Եվրա­միությունը տարա­ծաշրջա­նը դիտարկում է որպես միասնա­կան տնտե­սա­կան և ենթա­կա­ռուցվածքա­յին տարածք։

Խառատյա­նը կարև­ո­րեց նաև Հայաստան-Եվրա­միություն երկկողմ օրա­կարգը՝ ընդգծե­լով վիզա­նե­րի ազա­տա­կա­նացման գործընթա­ցը և նոր եվրո­պա­կան առա­քե­լության տեղա­կա­յումը Հայաստա­նում։ Նա նշեց, որ դեռ պարզ չէ, թե այդ աջակցությունը կոնկրետ ինչ ձևեր կստա­նա՝ սահմա­նա­յին անվտանգության, քաղա­քա­ցիա­կան հասա­րա­կության, մամուլի, թե քաղա­քա­կան ինստի­տուտնե­րի զարգացման ուղղությամբ։

Անդրա­դառնա­լով Սվետլա­նա Տիխա­նովսկա­յաի մասնակցությա­նը՝ Խառատյա­նը նշեց, որ Եվրո­պան արդեն մտա­ծում է ոչ միայն ֆիզի­կա­կան աշխարհագրության, այլ նաև արժե­քա­յին և քաղա­քա­կան աշխարհագրության տրա­մա­բա­նությամբ։ Նրա խոսքով՝ Եվրո­պա­յի քաղա­քա­կան համայնքը ձևա­վորվում է ընդհա­նուր արժեքնե­րի շուրջ, և այդ շրջա­նա­կում են դիտարկվում նաև Ուկրաի­նան, Մոլդո­վան ու Բելա­ռուսի ընդդի­մությունը։

Էմա­նուել Մակրո­նը դարձել է Եվրո­պա­յի անվտանգության նոր ճարտա­րա­պե­տության գլխա­վոր դերա­կա­տարնե­րից մեկը, իսկ եվրո­պա­ցի դիտորդնե­րի ներկա­յությունը Հայաստա­նում հնա­րա­վոր չէր լինի առանց Ֆրանսիա­յի ակտիվ ներգրավվա­ծության։ Նա նաև շեշտեց, որ Ֆրանսիան ներգրավվե­լու է Հայաստա­նի ենթա­կա­ռուցվածքա­յին նախագծե­րում, այդ թվում՝ թունե­լա­շի­նության և ռազմա­կան համա­գործակցության ոլորտներում։Խառատյանի գնա­հատմամբ՝ Հայաստա­նը ներկա­յում Արևմուտքում դիտարկվում է որպես կարև­որ և հեռանկա­րա­յին գործընկեր, և դա մեծա­պես կապված է գործող իշխա­նություննե­րի քաղա­քա­կա­նության հետ։ Միա­ժա­մա­նակ նա զգուշացրեց, որ Հայաստա­նը դեռևս կայա­ցած ժողովրդա­վա­րություն չէ, քանի որ շատ գործընթացներ պայմա­նա­վորված են ոչ թե ինստի­տուտնե­րով, այլ քաղա­քա­կան կամքով։

Անդրա­դառնա­լով ընդդի­մության այն պնդումնե­րին, թե Նիկոլ Փաշինյա­նը կարող է դառնալ երկրորդ Բիձի­նա Իվա­նիշվի­լի, Խառատյա­նը նման համե­մա­տությունը անհա­մո­զիչ համա­րեց։ Նրա խոսքով՝ Իվա­նիշվի­լին ռուսաստանյան օլի­գարխ է, մինչդեռ Փաշինյա­նի պարա­գա­յում իրա­վի­ճակն այլ է։ Նա ավե­լի տրա­մա­բա­նա­կան համա­րեց համե­մա­տությունը Սերժ Սարգսյա­նի հետ, որը տարի­ներ շարունակ բանակցում էր Եվրա­միության հետ, սակայն հետո կտրուկ փոխեց քաղա­քա­կան ուղղությունը։

Անդրա­դառնա­լով Ադրբե­ջա­նի արձա­գանքնե­րին՝ Խառատյա­նը նշեց, որ Իլհամ Ալիևը փորձում է փակել Արցա­խի թեման և միջազգա­յին հարթակնե­րում օրի­նա­կա­նացնել իր գործո­ղություննե­րը։ Նա կարև­որ համա­րեց այն փաստը, որ եվրո­պա­կան կառույցնե­րը շարունա­կե­ցին բարձրացնել արցա­խա­հա­յության իրա­վունքնե­րի, գերի­նե­րի և մշա­կութա­յին ժառանգության հարցե­րը՝ չնա­յած Ադրբե­ջա­նի ճնշումնե­րին։ Խառատյա­նի խոսքով՝ Ադրբե­ջա­նը ցանկա­նում է ունե­նալ Եվրա­միության հետ նույն մակարդա­կի հարա­բե­րություններ, ինչ Հայաստա­նը, սակայն եվրո­պա­կան կառույցնե­րում աճում է դժգո­հությունը Բաքվի վարքագծից։ Նա ընդգծեց, որ եվրո­պա­ցի պաշտոնյա­նե­րի արձա­գանքը Ալիևի քննա­դա­տություննե­րին ցույց տվեց՝ Եվրո­պա­յում կան ուժեր, որոնք պատրաստ չեն ընդունել Ադրբե­ջա­նի ճնշումնե­րը։

Վերջում Արսեն Խառատյա­նը նշեց, որ Ռուսաստա­նը փաստա­ցի ստիպված է հաշվի նստել նոր իրո­ղություննե­րի հետ։ Նրա կարծի­քով՝ Մոսկվա­յի համե­մա­տա­բար մեղմ արձա­գանքը Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կան ակտի­վությա­նը ցույց է տալիս կամ Ռուսաստա­նի թուլությունը, կամ այն, որ Ռուսաստա­նը պարզա­պես հարմարվում է իրա­վի­ճա­կին։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝