Ճորտ Չլի­նելն Ու Հակա­ռուսա­կա­նությունը Տարբեր Բաներ Են

Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունը հայ ժողովրդին տրվել է մեծ փորձություննե­րի գնով, և այժմ պետությունը պահպա­նե­լու պատասխա­նատվությունը հասա­րա­կության վրա է։

Հակոբ Մովսես

1inTV‑ն զրուցել է բանաստեղծ, թարգմա­նիչ, ՀՀ մշա­կույթի նախկին նախա­րար Հակոբ Մովսե­սի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվել են Հայաստա­նի նախընտրա­կան իրա­վի­ճա­կը և պետա­կա­նության պահպանման անհրա­ժեշտ նախադրյալնե­րը։ Հիմնա­կան շեշտադրումը կատարվում է հնի և նորի բախման վրա՝ ընդգծե­լով, որ ընտրությունը ոչ թե պարզա­պես քաղա­քա­կան ուժե­րի միջև է, այլ երկրի ինքնիշխա­նության և ապա­գա­յի զարգացման ուղու։ Մովսե­սը քննա­դա­տում է արտա­քին ուժե­րից կախվա­ծությունը և պնդում, որ Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րում ճորտի կարգա­վի­ճա­կից հրա­ժարվե­լը չի նշա­նա­կում հակառուսականություն։Բանաստեղծը կոչ է անում տիրոջ իրա­վունքով տեր կանգնել Աստծո տված պետությա­նը և ձևա­վո­րել գրա­գետ քաղա­քա­ցիա­կան գիտակցություն։

Հակոբ Մովսե­սը նշեց, որ Հայաստա­նում ընթա­ցող նախընտրա­կան գործընթա­ցը դժվար է դասա­կան քարո­զարշավ անվա­նել։ Նրա գնա­հատմամբ՝ ավե­լի շատ առկա է փոխա­դարձ մեղադրանքնե­րի, սպառնա­լիքնե­րի և ամբաստա­նություննե­րի մթնո­լորտ, քան ծրագրա­յին քննարկում։ Մովսե­սը կարծում է, որ սա վկա­յում է այն մասին, որ պետա­կան մտա­ծո­ղությունը դեռևս ամբողջությամբ չի հաղթա­հա­րել հին քաղա­քա­կան մշա­կույթի սահմաննե­րը։ Ներկա­յումս Հայաստա­նում ընթա­նում է ոչ միայն ընտրա­կան պայքար, այլ նաև հնի և նորի բախում։ Հակոբ Մովսե­սի խոսքով՝ հարցն այն է՝ Հայաստա­նը շարունա­կե­լու՞ է մնալ նույն վիճա­կում, թե՞ առաջ է գնա­լու։ Նա նշեց, որ այն ուժե­րը, որոնք ցանկա­նում են պահպա­նել նախկին համա­կարգը, ավե­լի հակված են կիրա­ռե­լու սովե­տա­կան շրջա­նից եկող մեթոդներ, որոնք այսօր, ըստ նրա, ծաղկում են ապրում Ռուսաստա­նում։

Անդրա­դառնա­լով դիմա­կա­վորված անձանց տարա­ծած տեսանյութին, որտեղ հնչում էին սպառնա­լիքներ վարչա­պե­տի հասցեին, Մովսե­սը հայտա­րա­րեց, որ իշխա­նությունից զրկված մի խավ, որն ունի արտա­քին հովա­նա­վորներ, պատրաստ է կիրա­ռել ցանկա­ցած միջոց՝ իշխա­նության վերա­դառնա­լու համար։ Նրա կարծի­քով՝ ներկա­յում ընթա­նում է կենաց-մահու պայքար ոչ միայն քաղա­քա­կան խմբա­վո­րումնե­րի, այլ նաև անցյա­լի ու ապա­գա­յի միջև։ Հակոբ Մովսե­սը հիշեցրեց նաև հոկտեմբե­րի 27‑ի իրա­դարձություննե­րը՝ նշե­լով, որ այն ժամա­նակ ևս նախա­պես ձևա­վորվել էր համա­պա­տասխան տեղե­կատվա­կան մթնո­լորտ։ Նա ընդգծեց, որ այսօր իրա­վի­ճա­կը որոշ առումնե­րով նման է այդ շրջա­նին, սակայն կարծում է, որ այժմ Հայաստա­նում քաղա­քա­ցիա­կան բախումնե­րի հավա­նա­կա­նությունն ավե­լի փոքր է, քանի որ հասա­րա­կության մի հատված արդեն առաջնորդվում է պետա­կան շահե­րով, ոչ թե միայն անձնա­կան կամ խմբա­յին հետաքրքրություննե­րով։

Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունը հայ ժողովրդին տրվել է մեծ փորձություննե­րի գնով, և այժմ պետությունը պահպա­նե­լու պատասխա­նատվությունը հասա­րա­կության վրա է։ Նրա համոզմամբ՝ վերջին տարի­նե­րի ողբերգություններն ու կորուստնե­րը հայ ժողովրդի մտա­ծո­ղության մեջ որա­կա­կան փոփո­խություն են առա­ջացրել, և ժողո­վուրդը կարող է պաշտպա­նել իր պետա­կա­նությունը։

Անդրա­դառնա­լով ռուսա­կան ազդե­ցության վերա­բերյալ հրա­պա­րա­կումնե­րին՝ նախկին նախա­րա­րը նշեց, որ իրեն չեն վախեցնում նման տեղե­կություննե­րը։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նը չի կարող վերածվել «սահմա­նա­փակ պատասխա­նատվությամբ ընկե­րության», քանի որ հայ ժողո­վուրդը լուրջ պատմություն ունե­ցող ժողո­վուրդ է, որի հետ պարտա­վոր են հաշվի նստել։

Հակոբ Մովսե­սը շեշտեց, որ Հայաստա­նը թշնա­մանք չունի Ռուսաստա­նի ժողովրդի նկատմամբ և հայ հասա­րա­կությունը շարունա­կում է հարգանքով վերա­բերվել ռուս ժողովրդին։ Սակայն, նրա դիտարկմամբ, ռուսա­կան պետությունը հաճախ գործընկեր պետություննե­րին դիտարկում է ոչ թե որպես հավա­սար գործընկերներ, այլ որպես ենթա­կա տարածքներ։ Նա ընդգծեց, որ Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րը երբևէ հակա­ռուսա­կան հայտա­րա­րություններ չեն արել, այլ միայն շեշտել են, որ Հայաստա­նը որևէ երկրի ճորտը կամ գաղութը չէ։

Խոսե­լով Արցա­խի բարբա­ռով տարածված սպառնա­լիք պարունա­կող տեսանյութի մասին՝ Մովսե­սը նշեց, որ այն միա­ժա­մա­նակ վնա­սում էր նաև արցա­խա­հա­յության հեղի­նա­կությա­նը՝ նրանց ներկա­յացնե­լով որպես վտանգա­վոր խմբա­վո­րում։ Նրա խոսքով՝ հատուկ ծառա­յություննե­րը կարող էին ցանկա­ցած բարբառ օգտա­գործել նման տեսանյութե­րի համար, և հասա­րա­կությունը չպետք է դրա­նից բարդույթա­վորվի արցա­խա­հա­յության նկատմամբ։

Հակոբ Մովսե­սը նաև անդրա­դարձավ Ռուսաստա­նի ներկա քաղա­քա­կան համա­կարգին՝ նշե­լով, որ այն կայսե­րա­կան տրա­մա­բա­նությամբ գործող պետություն է։ Նրա կարծի­քով՝ եթե Ռուսաստա­նը դառնա լիարժեք ժողովրդա­վա­րա­կան և ազատ պետություն, ապա ներկա­յիս կառուցվածքով չի կարող պահպանվել։ Նա նշեց, որ Հայաստա­նը պետք է զարգացնի իր սուբյեկտայնությունը և միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րում հանդես գա որպես ինքնուրույն դերա­կա­տար։ Հայ ժողովրդին հաճախ վախեցնում են արտա­քին վտանգնե­րով՝ թուրքա­կան սպառնա­լի­քով, ադրբե­ջանցի­նե­րով, Լարսի փակմամբ կամ Ռուսաստա­նից եկող գումարնե­րի կրճատմամբ։ Նրա համոզմամբ՝ այդպի­սի նարա­տիվնե­րը տարածվում են հասա­րա­կության քաղա­քա­կան անգրա­գի­տությունից օգտվե­լու միջո­ցով։ Նա ընդգծեց, որ պետություն ունե­նա­լը պայքար է պահանջում, և որևէ ժողո­վուրդ զարգա­ցած պետություն չի ստա­ցել առանց դժվա­րություննե­րի հաղթա­հարման։

Բանաստեղծը նշեց, որ հայ ժողո­վուրդը պետա­կա­նության բնազդ ունի դարե­րի խորքից։ Նա հիշեցրեց, որ հայկա­կան մշա­կույթում մշտա­պես առկա են եղել իրա­վա­կա­նության, ինքնության և պետա­կա­նության գաղա­փարնե­րը՝ սկսած Մովսես Խորե­նա­ցուց մինչև Հովհաննես Թումանյան։

Անդրա­դառնա­լով Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կին՝ Հակոբ Մովսե­սը հայտա­րա­րեց, որ այսօր Հայաստա­նում դեռևս գոյություն ունի «երկիշխա­նություն»՝ ոչ միայն քաղա­քա­կան, այլ նաև գիտակցության մակարդա­կում։ Նրա խոսքով՝ նախկին համա­կարգը ամբողջությամբ չի վերա­ցել ո՛չ հասա­րա­կությունից, ո՛չ էլ տնտե­սա­կան և քրեաօ­լի­գարխիկ կառուցվածքնե­րից։ Ներկա­յիս իշխա­նություննե­րի կարև­որ ձեռքբե­րումնե­րից մեկն այն է, որ նրանք չեն փակել նոր ուժե­րի մուտքը քաղա­քա­կան դաշտ։ Մովսե­սի կարծի­քով՝ գործող իշխա­նություննե­րը կարող են դառնալ կամուրջ, որի միջո­ցով քաղա­քա­կան նոր ուժեր կմտնեն ասպա­րեզ։

Խոսե­լով հնա­րա­վոր վտանգնե­րի մասին՝ նախկին նախա­րա­րը նշեց, որ առա­վել շատ մտա­հոգված է հնա­րա­վոր ահա­բեկչա­կան կամ սադրիչ գործո­ղություննե­րով։ Նրա խոսքով՝ իշխա­նություննե­րը պետք է չափա­զանց զգոն լինեն նման ռիսկե­րի նկատմամբ։

Պետությունը ժողո­վուրդնե­րին երբեք հեշտությամբ չի տրվում, և հայ հասա­րա­կությունը պետք է պայքա­րի իր իրա­վունքնե­րի ու պետա­կա­նության պահպանման համար։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝