Ռուսա­կան Հիբրի­դա­յին Հարձա­կումն Ուժե­ղա­նում Է

Այդ ուժե­րի գործո­ղություննե­րը համընկնում են ռուսա­կան ծրագրե­րի հետ, որոնց նպա­տակն է ապա­կա­յունացնել իրա­վի­ճա­կը Հայաստա­նում, կասկա­ծի տակ դնել ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը և ստեղծել ներքին ճգնա­ժամ։

Գիորգի Թումասյան

Միջազգա­յին հարցե­րով փորձա­գետ Գիորգի Թումասյա­նը յութուբյան իր ալի­քում ներկա­յացնում է մի ծավա­լուն վերլուծություն, որի առանցքում ռուսա­կան հատուկ ծառա­յություննե­րի կողմից Հայաստա­նի դեմ իրա­կա­նացվող հիբրի­դա­յին գործո­ղություններն են։ Հենվե­լով հետաքննա­կան հոդվածնե­րի վրա՝ հեղի­նա­կը պնդում է, որ գործա­րար Սամվել Կարա­պետյա­նը հանդի­սա­նում է Ռուսաստա­նի Անվտանգության դաշնա­յին ծառա­յության (ФСБ) գործա­կալ, ում նպա­տակն է տապա­լել գործող իշխա­նությունը և կանխել Հայաստա­նի արևմտա­մետ ընթացքը։ Տեքստը բացա­հայտում է գործա­կա­լա­կան լայն ցանցի առկա­յությունը, որի մեջ ներգրավված են հոգև­ո­րա­կաններ, քաղա­քա­կան գործիչներ և լրատվա­մի­ջոցներ՝ ուղղորդված Կրեմլի կողմից։ Հեղի­նա­կի հիմնա­կան նպա­տակն է զգո­նության կոչ անել հանրությա­նը, հորդո­րե­լով ընտրություննե­րի միջո­ցով պաշտպա­նել երկրի ժողովրդա­վա­րությունն ու ինքնիշխա­նությունը օտա­րերկրյա միջամտություննե­րից։  

Գիորգի Թումասյա­նը խոսեց հրա­պա­րակված այն հետաքննության մասին, ըստ որի՝ Հայաստա­նում, նրա գնա­հատմամբ, իրա­կա­նացվում է ռուսա­կան հատուկ գործո­ղություն։ Թումասյա­նը նշեց, որ հրա­պա­րակման հեղի­նակնե­րը պնդում են՝ Հայաստա­նի ուղղությամբ համա­կարգված աշխա­տանք են տանում Ռուսաստա­նի երեք հիմնա­կան հատուկ ծառա­յություննե­րը՝ ՖՍԲ‑ն, ԳՌՈւ‑ն և ՍՎՌ‑ը։ Նրա խոսքով՝ այդ գործո­ղությունն ունի նաև պայմա­նա­կան անվա­նում, իսկ Նիկոլ Փաշինյա­նին ռուսա­կան շրջա­նակնե­րում անվա­նում են «Բեղեր»։ Գիորգի Թումասյա­նը դիտարկեց, որ Մոլդո­վա­յում և Հունգա­րիա­յում ազդե­ցության խնդիրնե­րից հետո Կրեմլը ամբողջ ուշադրությունը տեղա­փո­խել է Հայաստա­նի վրա։

Փորձա­գե­տը նշեց, որ հրա­պա­րակված փաստաթղթե­րում որպես Հայաստա­նի ուղղությամբ հիմնա­կան պատասխա­նա­տու ներկա­յացվում է Սերգեյ Կիրիենկոն։ Նա անդրա­դարձավ նաև Դմիտրի Ավա­նե­սո­վին և Վալե­րի Չեռնի­շո­վին՝ նշե­լով, որ նրանք նախկի­նում զբաղվել են Վրաստա­նի ուղղությամբ, իսկ այժմ աշխա­տում են Հայաստա­նի թեմա­յով։ Թումասյա­նի խոսքով՝ Ավա­նե­սո­վը ավարտել է ռուսա­կան ռազմա­կան ակա­դե­միան և ներգրավված է ՖՍԲ‑ի հետ կապված գործընթացնե­րում։ Նա նաև նշեց, որ Հայաստա­նի թեմա­յով ակտիվ դերա­կա­տա­րում ունեն Կոնստանտին Զատուլի­նը, Կոնստանտին Կասա­չո­վը, Գորչա­կո­վի հիմնադրա­մը, Իգոր Չայկան, Եվգե­նի Պրի­մա­կո­վը և այլք։

Գիորգի Թումասյա­նը հատուկ անդրա­դարձ կատա­րեց Սամվել Կարա­պետյա­նին։ Նա հայտա­րա­րեց, թե հրա­պա­րակված փաստաթղթե­րում նշվում է, որ դեռևս 1999 թվա­կա­նից Կարա­պետյա­նի անունը կապվել է ՖՍԲ‑ի հետ։ Նրա խոսքով՝ Սամվել Կարա­պետյա­նի ռուսա­կան փաստաթղթե­րում աշխա­տանքի վայր նշված է եղել ՖՍԲ‑ն, ինչը, ըստ Թումասյա­նի, նշա­նա­կում է, որ Կարա­պետյա­նը կապված է ռուսա­կան հատուկ ծառա­յություննե­րի հետ։ Փորձա­գե­տը շեշտեց, որ հենց այս պատճա­ռով էր ինքը նախկի­նում բազմիցս զգուշացրել Կարա­պետյա­նի քաղա­քա­կան ակտի­վացման վտանգնե­րի մասին։

Թումասյա­նը քննա­դա­տեց նաև այն քաղա­քա­կան և հասա­րա­կա­կան գործիչնե­րին, որոնք, իր խոսքով, աջակցել են Սամվել Կարա­պետյա­նին կամ փորձել են նրան ներկա­յացնել որպես «ազգա­յին ուժ»։ Նա առանձնա­պես հիշա­տա­կեց Արա Պապյա­նին՝ նշե­լով, որ վերջինս սխալ գնա­հա­տա­կաններ է տվել։ Գիորգի Թումասյա­նը հայտա­րա­րեց, որ եթե քաղա­քա­կան ուժե­րը կամ վերլուծա­բաննե­րը չեն նկա­տում հրա­պա­րակված փաստե­րը, ապա պետք է առնվազն ընդունեն իրենց սխալնե­րը և ներո­ղություն խնդրեն հանրությունից։

Նա նաև խոսեց եկե­ղե­ցու թեմա­յով՝ քննա­դա­տե­լով Գարե­գին Բ‑ին և մի շարք հոգև­ո­րա­կաննե­րի։ Թումասյա­նի խոսքով՝ Կտրիճ Ներսիսյա­նի գործունեությունը, ինչպես նաև նրա կապե­րը, լուրջ հարցեր են առա­ջացնում։ Նա ենթադրեց, որ եկե­ղե­ցա­կան որոշ շրջա­նակներ ևս կարող են ներգրավված լինել ռուսա­կան ազդե­ցության համա­կարգե­րում։ Փորձա­գե­տը շեշտեց, որ ընտրություննե­րից հետո անհրա­ժեշտ է լինե­լու արագ լուծել եկե­ղե­ցու կառա­վարման հարցը։Հայաստանում գործող որոշ քաղա­քա­կան ուժեր իրա­կա­նում սպա­սարկում են ռուսա­կան շահեր։ Նա խոսեց Ռոբերտ Քոչարյա­նի, Գագիկ Ծառուկյա­նի, Դաշնակցության, Բագրատ Գալստանյա­նի, Աջա­պահյա­նի, ինչպես նաև Ազգա­յին ժողովրդա­վա­րա­կան բևե­ռի մասին։ Նրա խոսքով՝ այդ ուժե­րի գործո­ղություննե­րը համընկնում են ռուսա­կան ծրագրե­րի հետ, որոնց նպա­տակն է ապա­կա­յունացնել իրա­վի­ճա­կը Հայաստա­նում, կասկա­ծի տակ դնել ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը և ստեղծել ներքին ճգնա­ժամ։

Փորձա­գե­տը հիշեցրեց նաև Վարդան Հակոբյա­նի տարա­ծած տեղե­կություննե­րը, որոնք, ըստ նրա, ռուսա­կան հատուկ ծառա­յություննե­րի կողմից պատրաստված կեղծ տեղե­կատվություն էին։ Գիորգի Թումասյա­նը նշեց, որ հրա­պա­րակված փաստաթղթե­րը ցույց են տալիս՝ ռուսա­կան ազդե­ցության ցանցը փորձում է Հայաստա­նում ձևա­վո­րել այնպի­սի միջա­վայր, որտեղ ընտրություննե­րը կհա­մարվեն ոչ լեգի­տիմ։ Նա պնդեց, որ այդ սցե­նա­րը հիշեցնում է Մոլդո­վա­յում կիրառված մեթոդնե­րը։

Անդրա­դառնա­լով արևմտյան երկրնե­րի թեմա­յին՝ Թումասյա­նը նշեց, որ հաճախ հնչող մեղադրանքնե­րը, թե Եվրո­պան կամ ԱՄՆ‑ն «թրքացնում են Հայաստա­նը», իրա­կա­նությա­նը չեն համա­պա­տասխա­նում։ Նրա խոսքով՝ եթե Արևմուտքը ցանկա­նար թուլացնել Հայաստա­նը, ապա չէր աջակցի Հայաստա­նի անվտանգությա­նը և չէր համա­գործակցի Երև­ա­նի հետ ռազմա­կան ու քաղա­քա­կան ոլորտնե­րում։ Գիորգի Թումասյա­նը ընդգծեց, որ Ֆրանսիա­յի, ԱՄՆ‑ի և եվրո­պա­կան երկրնե­րի մոտե­ցումնե­րը հիմնված են արժե­քա­յին համա­գործակցության վրա, այլ ոչ թե հատուկ ծառա­յություննե­րի միջո­ցով պետություններ վերահսկե­լու մեխա­նիզմնե­րի։

Փորձա­գե­տը նշեց, որ երբևէ որևէ արևմտյան ներկա­յա­ցուցիչ իրեն չի առա­ջարկել աշխա­տել որպես գործա­կալ կամ սպա­սարկել որևէ օտար շահ։ Նրա խոսքով՝ հենց դա է տարբե­րությունը Ռուսաստա­նի և Արևմուտքի միջև։ Թումասյա­նը հայտա­րա­րեց, որ Ռուսաստա­նում հաջո­ղության հասնող խոշոր գործա­րարնե­րը գրե­թե միշտ հայտնվում են հատուկ ծառա­յություննե­րի ազդե­ցության տակ, մինչդեռ արևմտյան երկրնե­րում նման համա­կարգ գոյություն չունի։

Գիորգի Թումասյա­նը պատմեց նաև իր անձնա­կան փորձի մասին՝ հիշեցնե­լով, որ ընտա­նի­քով ժամա­նա­կին տեղա­փոխվել են Հայաստա­նից Վրաստան։ Նրա խոսքով՝ այդ որո­շումը կայացվել է Ռոբերտ Քոչարյա­նի իշխա­նության տարի­նե­րին, երբ ընտա­նի­քը զգա­ցել է ճնշումներ, ռեկետ և իրա­վա­կան անարդա­րություն։ Թումասյա­նը նշեց, որ այդ ժամա­նակ իր ընտա­նի­քը համոզվել էր, որ Հայաստա­նը դարձել է օլի­գարխիկ և հակա­ժո­ղովրդա­վա­րա­կան համա­կարգ ունե­ցող պետություն։

Նա անդրա­դարձավ նաև 2008 թվա­կա­նի ռուս-վրա­ցա­կան պատե­րազմին՝ հայտա­րա­րե­լով, որ Ռուսաստա­նը երբեք չի հաշտվել Հարա­վա­յին Կովկա­սի անկախ քաղա­քա­կա­նության հետ։ Թումասյա­նի խոսքով՝ եթե Ռուսաստա­նը չփորձեր անընդհատ միջամտել Հայաստա­նի և Վրաստա­նի ներքին գործե­րին, ապա երկու երկրնե­րում էլ շատ ավե­լի լավ վերա­բերմունք կլի­ներ Ռուսաստա­նի հանդեպ։

Ներկա­յիս իրա­վի­ճա­կում Նիկոլ Փաշինյա­նին աջակցե­լը, իր կարծի­քով, ոչ թե անձնա­կան համակրանքի հարց է, այլ Հայաստա­նի պետա­կա­նության պահպանման միջոց։ Նա շեշտեց, որ եթե ներկա­յիս իշխա­նությունը պարտվի, ապա ապա­գա­յում Հայաստա­նում հնա­րա­վոր չի լինի ժողովրդա­վա­րա­կան ճանա­պարհով իշխա­նա­փո­խություն իրա­կա­նացնել։ Թումասյա­նի խոսքով՝ այսօր Հայաստա­նում իշխա­նությունը գտնվում է ժողովրդի ձեռքում, իսկ վաղը ժողո­վուրդը կարող է ընտրել ցանկա­ցած այլ քաղա­քա­կան ուժ, եթե պահպանվի ժողովրդա­վա­րա­կան համա­կարգը։

Նա նաև ընդգծեց, որ ինքն իրեն չի համա­րում որևէ քաղա­քա­կան ուժի «փաստա­բան» կամ «գործա­կալ»։ Գիորգի Թումասյա­նի խոսքով՝ ինքը գործում է սեփա­կան քաղա­քա­կան համոզմունքնե­րից ելնե­լով և ունի սեփա­կան քաղա­քա­կան օրա­կարգը։ Նա նշեց, որ ներկա­յում ակտիվ գործունեություն է ծավա­լում Վրաստա­նում, որտեղ փորձում է ձևա­վո­րել նոր քաղա­քա­կան ուժ և պայքա­րել Բիձի­նա Իվա­նիշվի­լիի համա­կարգի դեմ։ Թումասյա­նի գնա­հատմամբ՝ Իվա­նիշվի­լին նույն մոդե­լի ներկա­յա­ցուցիչ է, ինչ Սամվել Կարա­պետյա­նը՝ ռուսա­կան կապի­տա­լի և ազդե­ցության կրող։

Փորձա­գե­տը կոչ արեց Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րին՝ խստացնել անվտանգության միջո­ցա­ռումնե­րը, վերահսկել ռուսա­կան ռազմա­կան և քաղա­քա­կան ազդե­ցության կենտրոննե­րը, ինչպես նաև կանխել հնա­րա­վոր հեղաշրջման փորձե­րը։ Նա հայտա­րա­րեց, որ չի բացա­ռում նոր «Հոկտեմբե­րի 27»-ի սցե­նա­րի հնա­րա­վո­րությունը և կոչ արեց իրա­վա­պահնե­րին ակտիվ քայլեր ձեռնարկել։

Գիորգի Թումասյա­նը կարև­ո­րեց նաև հանրության մասնակցությունը քաղա­քա­կան գործընթացնե­րին։ Նա ընդգծեց, որ անկախ քաղա­քա­կան գործիչնե­րի հիմնա­կան հենա­րա­նը պետք է լինի ժողո­վուրդը, այլ ոչ թե օլի­գարխնե­րը կամ արտա­քին կենտրոննե­րը։ Նրա խոսքով՝ հասա­րա­կությունը պետք է սովո­րի աջակցել այն գործիչնե­րին, որոնց վստա­հում է՝ թեկուզ փոքր ներդրումնե­րով, որպեսզի քաղա­քա­կա­նությունը կախված չլի­նի մեծ կապի­տա­լից կամ օտար ազդե­ցություննե­րից։

Վերջում միջազգա­յին հարցե­րով փորձա­գետ Գիորգի Թումասյա­նը նշեց, որ վերջին հրա­պա­րա­կումնե­րը, իր համոզմամբ, ապա­ցուցե­ցին իր նախկին վերլուծություննե­րի ճշգրտությունը։ Նա համոզմունք հայտնեց, որ առա­ջի­կա ընտրություննե­րը վճռո­րոշ նշա­նա­կություն կունե­նան Հայաստա­նի ապա­գա­յի համար և կոչ արեց քաղա­քա­ցի­նե­րին ակտի­վո­րեն մասնակցել քաղա­քա­կան գործընթացնե­րին, պաշտպա­նել ժողովրդա­վա­րությունը և, իր ձևա­կերպմամբ, «չթողնել, որ Հայաստա­նը անցնի օտար գործա­կա­լա­կան ցանցե­րի վերահսկո­ղության տակ»։

Տեսանյութն ամբողջությամբ՝