Նոր Ընդդի­մություն․ Պառակտված Ու Առանց Քոչարյա­նի

Վարչա­պե­տի հանրա­յին աջակցությունը շարունա­կում է բարձր մնալ, և դրա պատճառնե­րից մեկն ընդդի­մության թուլությունն է։ 

Յուրի Մովսեսյան

FactorTV‑ն զրուցել է Ռեստարտ հիմնադրա­մի ծրագրե­րի համա­կարգող Յուրի Մովսեսյա­նի հետ։Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի նախընտրա­կան լարված մթնո­լորտը՝ կենտրո­նա­նա­լով քաղա­քա­կան հետապնդումնե­րի, վարչա­կան ռեսուրսի չարա­շահման և արտա­քին ուժե­րի ազդե­ցության վրա։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Արթուր Օսիպյա­նի կալա­նա­վո­րումը, որը որակվում է որպես քաղա­քա­կան դրդա­պատճառնե­րով իրա­կա­նացված գործո­ղություն՝ ուղղված ընդդի­մա­դիր խոսքը լռեցնե­լուն։ Հատուկ անդրա­դարձ է կատարվում Նիկոլ Փաշինյա­նի բարձր վարկա­նի­շին և նրա կողմից ռազմա­կան տեխնի­կա­յի ցուցադրմա­նը, ինչը դիտարկվում է որպես քարոզչա­կան նպա­տակնե­րով պետա­կան լծակնե­րի անթույլատրե­լի կիրա­ռում։ Մովսեսյա­նը նաև տարբե­րա­կում է Արևմուտքի ժողովրդա­վա­րա­կան աջակցությունը Ռուսաստա­նի հիբրի­դա­յին միջամտությունից, միա­ժա­մա­նակ մատնանշե­լով ներկա­յիս ընդդի­մության թուլությունն ու արհեստա­կան բնույթը։

Յուրի Մովսեսյա­նը նշեց, որ ինքը կասկա­ծի տակ չի դնում իրա­վա­պահ համա­կարգի այն պնդումը, թե Արթուր Օսիպյա­նի գործո­ղություննե­րը կարող էին գնա­հատվել որպես հանրության դեմ ուղղված արարք, սակայն, նրա կարծի­քով, նույնիսկ եթե դա դիտարկվի որպես խուլի­գա­նություն, ընտրված խափանման միջո­ցը անհա­մա­չափ է։ Նա ասաց, որ տեսանյութը դիտե­լիս քաղա­քա­կան հարթության վրա դժվար է դա ընկա­լել որպես խուլի­գա­նություն։  

Մովսեսյա­նի դիտարկմամբ՝ նույն վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նի խոսույթում ևս եղել են արտա­հայտություններ, որոնք այլ պայմաննե­րում կարող էին գնա­հատվել ոչ թե որպես քաղա­քա­կան խոսք, այլ որպես ընդդի­մա­դիրնե­րին ոչ իրա­վա­կան ճանա­պարհով պատժե­լու ակնարկ։ Նրա խոսքով՝ վարչա­պե­տի կողմից օգտա­գործված «սատկացնել» ձևա­կերպումը նույնպես կարող էր ընկալվել որպես ատե­լության կամ բռնության խոսույթ, սակայն ինքը երկու կողմե­րի արտա­հայտություններն էլ դիտարկում է քաղա­քա­կան խոսույթի շրջա­նա­կում։ Արթուր Օսիպյա­նի կողմից օգտա­գործված «բմբլա­հան անել» արտա­հայտությունը ևս փոխա­բե­րա­կան իմաստ ունի և չի կարող բառա­ցի ընկալվել։ Նա ընդգծեց, որ Օսիպյա­նը տարի­ներ շարունակ զբաղվել է կոռուպցիոն դեպքե­րի բացա­հայտմամբ և նրան չի կարե­լի ներկա­յացնել որպես «նախկին» կամ «թալանչի»։

Յուրի Մովսեսյա­նի խոսքով՝ խնդի­րը քաղա­քա­կան նպա­տա­կա­հարմա­րության մեջ է, քանի որ, ըստ նրա, քաղա­քա­կան մեծա­մասնությունը շարունա­կում է իրա­վա­պահ համա­կարգի վրա ազդե­ցություն ունե­նալ։ Նա հայտա­րա­րեց, որ Հայաստա­նում արդեն կա քաղբանտարկյա­լի երև­ույթ, և Արթուր Օսիպյա­նի գործը հենց այդ օրի­նակնե­րից է։ Մովսեսյա­նը նշեց, որ իշխա­նության ներկա­յա­ցուցիչներն անգամ խուսա­փում են հստակ ասել՝ Օսիպյա­նը հանցա­գործություն արե՞լ է, թե՞ ոչ, ինչը, նրա գնա­հատմամբ, ցույց է տալիս գործի վիճա­հա­րույց բնույթը։

Նա նաև դիտարկեց, որ Նիկոլ Փաշինյա­նի հետ կոշտ բառա­պա­շա­րով բանա­վի­ճե­լը, հատկա­պես Ղարա­բա­ղի թեմա­յով, կարող է ընկալվել որպես «կարմիր գիծ» անցնել, ինչի հետև­անքով մարդը կարող է հայտնվել քրեա­կան հետապնդման տակ։

Յուրի Մովսեսյա­նը նշեց, որ վարչա­պե­տի վարքագծի վերա­բերյալ երկու բացատրություն կա՝ կամ նա հախուռն բնա­վո­րության տեր մարդ է և որոշ քայլեր անում է էմո­ցիո­նալ վիճա­կում, կամ ամեն ինչ անում է գիտակցված՝ որո­շա­կի ուղերձներ փոխանցե­լու համար։ Նրա կարծի­քով՝ երկու տարբե­րակներն էլ մտա­հո­գիչ են Հայաստա­նի նման փխրուն ժողովրդա­վա­րության պայմաննե­րում։

Մովսեսյա­նը հիշա­տա­կեց նաև մետրո­յում արցախցի կնոջ հետ կապված միջա­դե­պը՝ նշե­լով, որ դժվար է հասկա­նալ՝ դա գիտակցված թիրա­խա­վո­րում էր, թե պահի ազդե­ցության արդյունք։ Նա ընդգծեց, որ նման պահվածքը, անկախ պատճառնե­րից, խնդրա­հա­րույց է։

Անդրա­դառնա­լով ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիո­յի այցին՝ Յուրի Մովսեսյա­նը հայտա­րա­րեց, որ չի կիսում այն տեսա­կե­տը, թե Նիկոլ Փաշինյա­նը վարկա­նիշ չունի։ Ըստ նրա՝ վարչա­պե­տի հանրա­յին աջակցությունը շարունա­կում է բարձր մնալ, և դրա պատճառնե­րից մեկն ընդդի­մության թուլությունն է։

Մովսեսյա­նի գնա­հատմամբ՝ Ռուբիո­յի այցը կարող է ունե­նալ նախընտրա­կան ֆոն, սակայն դա չի նշա­նա­կում Հայաստա­նի ներքին գործե­րին միջամտություն։ Նա ասաց, որ տարբեր արտա­քին ուժեր կարող են աջակցել Փաշինյա­նի արտա­քին քաղա­քա­կա­նությա­նը, և դա նորմալ երև­ույթ է։ Նրա խոսքով՝ միջամտությունը սկսվում է այն ժամա­նակ, երբ աջակցությունը վերածվում է ընտրա­կան գործընթացնե­րի վրա ազդե­լու գործի­քի։

Յուրի Մովսեսյա­նը համե­մա­տեց արևմտյան և ռուսա­կան ազդե­ցություննե­րը՝ նշե­լով, որ արևմտյան ծրագրե­րը հիմնա­կա­նում ուղղված են Հայաստա­նի դիմա­կա­յունության բարձրացմա­նը, մինչդեռ Ռուսաստա­նը, նրա խոսքով, օգտա­գործում է ապա­տե­ղե­կատվություն և «ֆեյքե­րի ֆաբրի­կա­ներ»՝ հանրա­յին տրա­մադրություննե­րի վրա ազդե­լու համար։

Նա ընդգծեց, որ արևմտյան աջակցությամբ իրա­կա­նացվող ծրագրե­րը նպա­տակ ունեն օգնել ընտրողնե­րին գիտակցված որո­շումներ կայացնել, ոչ թե ուղղորդել նրանց որևէ քաղա­քա­կան ուժի օգտին։ Մովսեսյա­նը օրի­նակ բերեց իրենց կազմա­կերպության կողմից իրա­կա­նացվող երի­տա­սարդա­կան հավաքնե­րը, որտեղ, ըստ նրա, բոլոր քաղա­քա­կան ուժե­րի ներկա­յա­ցուցիչնե­րին հարթակ է տրա­մադրվում ընտրողնե­րի հետ հանդի­պե­լու համար։

Խոսե­լով ընտրա­կան գործընթացնե­րի մասին՝ Յուրի Մովսեսյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նում կան պրոֆե­սիո­նալ դիտորդա­կան առա­քե­լություններ, որոնք փաստա­հեն կերպով արձա­նագրում են խախտումնե­րը, այդ թվում՝ իշխող ուժի կողմից։ Նա շեշտեց, որ ընդդի­մության մի մասը հաճախ չափա­զանցված ձևա­կերպումներ է օգտա­գործում՝ հայտա­րա­րե­լով, թե «ընտրություննե­րը կեղծված են», առանց բավա­րար փաստա­կան հիմքի։

Մովսեսյա­նը անդրա­դարձավ նաև Միջազգա­յին հանրա­պե­տա­կան ինստի­տուտի հարցմա­նը՝ նշե­լով, որ, թեև սոցիո­լո­գիա­կան հարցումնե­րը դոգմա չեն, IRI‑ի ուսումնա­սի­րություննե­րը սովո­րա­բար մոտ են լինում իրա­կան տրա­մադրություննե­րին։ Նրա կարծի­քով՝ Նիկոլ Փաշինյա­նի վարկա­նի­շը վերջին շրջա­նում աճել է, իսկ ընդդի­մա­դիր հիմնա­կան ուժե­րը լուրջ խնդիրներ ունեն։

Նա ասաց, որ ընդդի­մության գլխա­վոր թերություննե­րից մեկը բացա­սա­կան քարոզչության վրա կենտրո­նա­նալն է։ Մովսեսյա­նի խոսքով՝ հատկա­պես Սամվել Կարա­պետյա­նի թիմը մշտա­պես փորձում է վախի մթնո­լորտ ստեղծել՝ խոսե­լով «300 հազար ադրբե­ջանցի­նե­րի գալու» մասին և նման քարոզչությամբ մոբի­լի­զացնել ընտրողնե­րին։

Յուրի Մովսեսյա­նը նշեց, որ ընդդի­մա­դիր հիմնա­կան ուժե­րը չեն դիմա­նում այն քաղա­քա­կան տեմպին, որը թելադրում է Նիկոլ Փաշինյա­նը։ Նրա խոսքով՝ Փաշինյա­նը երկար տարի­նե­րի փորձ ունի թե՛ որպես ընդդի­մա­դիր, թե՛ որպես իշխա­նություն, մինչդեռ մյուս ուժե­րը սովոր են եղել այլ քաղա­քա­կան մշա­կույթի։

Նա նաև կարծիք հայտնեց, որ որոշ ընդդի­մա­դիր ուժեր արհեստա­կան են ձևա­վորվել և մեծա­պես կապված են ռուսա­կան ազդե­ցության հետ։ Մովսեսյա­նի գնա­հատմամբ՝ այդ ուժե­րը հաճախ չեն կարո­ղա­նում թաքցնել իրենց կախվա­ծությունը արտա­քին կենտրոննե­րից, ինչը թուլացնում է նրանց քաղա­քա­կան արդյունա­վե­տությունը։

Վերջում Յուրի Մովսեսյա­նը կանխա­տե­սեց, որ հաջորդ խորհրդա­րա­նում ընդդի­մա­դիր ուժե­րի թիվը կարող է ավե­լա­նալ, սակայն դրանք կլի­նեն ավե­լի մասնատված և թույլ, քան 2021 թվա­կա­նին։ Նա նաև չբա­ցա­ռեց, որ Ռոբերտ Քոչարյա­նի գլխա­վո­րած ուժը կարող է ընդհանրա­պես չհաղթա­հա­րել անցո­ղիկ շեմը։ 8 տարի հետո, Փաշինյա­նի վարկա­նի­շի բացա­ռիկ բարձրա­ցումը գլխա­վո­րա­բար այսօրվա ընդդի­մության «շնորհն» է։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝