Ընդդի­մության Փոփո­խության Հրա­մա­յա­կա­նը

Ռուսաստա­նը չի թաքցնում, որ Հայաստա­նը դիտարկում է որպես իր ազդե­ցության գոտի և ներկա­յիս քաղա­քա­կան գործընթացնե­րի միջո­ցով փորձում է վերա­կանգնել այդ վերահսկո­ղությունը։ 

Արման Բաբա­ջանյան

Պետրոս Ղազարյա­նը զրուցել է «Հանուն Հանրա­պե­տության» կուսակցության նախա­գահ Արման Բաբա­ջանյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում վերջինս ներկա­յացնում է իր քաղա­քա­կան ուժի ռազմա­վա­րա­կան նպա­տա­կը, որն է իրա­կա­նացնել «ընդդի­մա­փո­խություն» և ձևա­վո­րել ժողովրդին պատկա­նող նոր ընդդի­մա­դիր բևեռ: Բաբա­ջանյա­նը­խիստ քննա­դա­տության է ենթարկում ներկա­յիս ընդդի­մա­դիր գործիչնե­րին՝ նրանց որա­կե­լով որպես Ռուսաստա­նի շահե­րը սպա­սարկող և հայկա­կան պետա­կա­նությա­նը սպառնա­ցող ուժեր: Հարցազրույցի առանցքա­յին թեմա­նե­րից է Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կան վեկտո­րի փոփո­խությունը դեպի Եվրո­պա­կան միություն, ինչը դիտարկվում է որպես տնտե­սա­կան զարգացման և անվտանգա­յին դիվերսիֆի­կա­ցիա­յի միակ հուսա­լի ուղի: Բաբա­ջանյա­նը շեշտում է ինքնիշխա­նության վերա­կանգնման հրա­մա­յա­կա­նը՝ կոչ անե­լով հաղթա­հա­րել ռուսա­կան ազդե­ցությունը և ստեղծել այլընտրանքա­յին էներգե­տիկ ու լոգիստիկ կապեր Արևմուտքի հետ:

Արման Բաբա­ջանյա­նը նշեց, որ ինքը վարչա­պե­տի թեկնա­ծու չէ, այլ գլխա­վո­րում է ցուցա­կը։ Նրա խոսքով՝ իրենց քաղա­քա­կան ուժի հիմնա­կան օրա­կարգը «ընդդի­մա­փո­խությունն» է, քանի որ այսօր ընդդի­մությունը, ըստ նրա, չի ներկա­յացնում Հայաստա­նի ժողովրդին։ Բաբա­ջանյա­նը կարծում է, որ ժողո­վուրդը 2018 թվա­կա­նից տեր է կանգնել իշխա­նությա­նը, սակայն ընդդի­մությունը մնա­ցել է արտա­քին ազդե­ցություննե­րի ներքո։ Նա ասաց, որ ցանկա­նում են ընդդի­մությունը վերա­դարձնել ժողովրդին և այն դարձնել հանրա­յին վերահսկո­ղության ենթա­կա քաղա­քա­կան ինստի­տուտ։  

Քաղա­քա­կան գործի­չը դիտարկեց, որ ներկա­յիս ընդդի­մության հիմնա­կան հովա­նա­վո­րը Ռուսաստանն է։ Արման Բաբա­ջանյա­նի կարծի­քով՝ 2021 թվա­կա­նից հետո, երբ Մոսկվա­յին չհա­ջողվեց Հայաստա­նում իշխա­նություն վերցնել, այն իր ազդե­ցությունը կենտրո­նացրեց ընդդի­մության վրա՝ որպես պետության նկատմամբ ճնշման գործիք։

Նա նշեց, որ նոյեմբե­րի 9‑ի հայտա­րա­րության հեղի­նակն անձամբ ՌԴ նախա­գահն է, իսկ դրա որոշ դրույթնե­րի իրա­կա­նա­ցումը, մասնա­վո­րա­պես 9‑րդ կետը, ըստ Բաբա­ջանյա­նի, կարող էր հանգեցնել հայկա­կան պետա­կա­նության սահմա­նա­փակման։ Նրա համոզմամբ՝ 44-օրյա պատե­րազմի նախադրյալնե­րի ձևա­վորման մեջ ներգրավված են եղել այն քաղա­քա­կան գործիչնե­րը, որոնք այսօր ներկա­յացնում են ընդդի­մությունը։

Արման Բաբա­ջանյա­նը խոսեց նաև նախկին ՄԻՊ Արման Թաթո­յա­նի մասին՝ պնդե­լով, որ վերջինս կապված է նույն քաղա­քա­կան շրջա­նակնե­րի հետ։ Նա նշեց, որ Թաթո­յա­նը կարող է դիտարկվել որպես Ռուսաստա­նի «պահուստա­յին թեկնա­ծու»՝ այն դեպքում, եթե այլ քաղա­քա­կան նախագծե­րը չհա­ջո­ղեն։

Բաբա­ջանյա­նը կարծում է, որ համե­մա­տություննե­րը ԱՄՆ նախա­գահ Դոնալդ Թրամփի և Վլա­դի­միր Պուտի­նի ազդե­ցություննե­րի միջև տեղին չեն։ Նրա խոսքով՝ Ռուսաստա­նը չի թաքցնում, որ Հայաստա­նը դիտարկում է որպես իր ազդե­ցության գոտի և ներկա­յիս քաղա­քա­կան գործընթացնե­րի միջո­ցով փորձում է վերա­կանգնել այդ վերահսկո­ղությունը։

Քաղա­քա­կան գործի­չը հայտա­րա­րեց, որ ընդդի­մա­դիր ուժե­րը երբեք չեն խոսում անկա­խության, ինքնիշխա­նության և ազա­տության մասին։ Նա համոզված է, որ նրանց համար առաջնա­յի­նը ոչ թե պետա­կա­նության ամրապնդումն է, այլ իշխա­նության փոփո­խությունը՝ անկախ դրա հետև­անքնե­րից։

Արման Բաբա­ջանյա­նը նշեց, որ ընդդի­մությունը հաճախ մեղադրում է իշխա­նություննե­րին Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րը սրե­լու մեջ, սակայն իր կարծի­քով՝ Ռուսաստա­նի կողմից տնտե­սա­կան ճնշումնե­րը կապված են ոչ թե առանձին քաղա­քա­կան քայլե­րի, այլ Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան գործընթացնե­րի և ընտրություննե­րի հետ։ Նրա գնա­հատմամբ՝ տնտե­սա­կան սահմա­նա­փա­կումնե­րի նպա­տա­կը ընտրություննե­րի վրա ազդելն է։

Բաբա­ջանյա­նը նկա­տեց, որ ռուսա­կան պետա­կան հեռուստաա­լիքնե­րը շարունա­կում են հեռարձակվել Հայաստա­նում՝ հարկա­տունե­րի միջոցնե­րի հաշվին։ Նա գտնում է, որ անհրա­ժեշտ է քննարկել դրանց գործունեության սահմա­նա­փակման հարցը։

Անդրա­դառնա­լով գյուղատնտե­սա­կան արտադրանքի արտա­հանման խնդիրնե­րին՝ քաղա­քա­կան գործի­չը նշեց, որ Ռուսաստա­նը փորձում է տնտե­սա­կան կախվա­ծությունը օգտա­գործել որպես քաղա­քա­կան լծակ։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նը չպետք է պետա­կա­նությունը փոխա­նա­կի ծիրա­նի, ծաղկի կամ այլ ապրանքնե­րի արտա­հանման հնա­րա­վո­րության հետ։

Արման Բաբա­ջանյա­նը համոզված է, որ պետությունը պետք է փոխհա­տուցի գյուղա­ցի­նե­րի հնա­րա­վոր վնասնե­րը և միա­ժա­մա­նակ արա­գո­րեն բացի նոր շուկա­ներ։ Նա առա­ջարկեց օգտվել Վրաստա­նի և Մոլդո­վա­յի փորձից՝ Եվրո­պա­կան միության հետ արտոնյալ առևտրա­յին ռեժիմնե­րի միջո­ցով։

Գազա­յին կախվա­ծության վերա­բերյալ Բաբա­ջանյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նը պետք է ակտի­վացնի այլընտրանքա­յին ուղղություննե­րը, այդ թվում՝ Իրա­նի տարածքով թուրքմե­նա­կան գազի հնա­րա­վոր մատա­կա­րա­րումնե­րը։ Նրա կարծի­քով՝ գազի թանկացման դեպքում Հայաստա­նը պետք է վերա­նա­յի նաև իր մասնակցությունը ռուսա­կան ինտեգրա­ցիոն կառույցնե­րին։  

Քաղա­քա­կան գործի­չը պնդեց, որ Սամվել Կարա­պետյա­նի, Ռոբերտ Քոչարյա­նի և Գագիկ Ծառուկյա­նի քաղա­քա­կան ակտի­վությունը պայմա­նա­վորված է ոչ թե պետա­կան շահե­րով, այլ սեփա­կան տնտե­սա­կան և քաղա­քա­կան դիրքե­րի պահպանմամբ։ Արման Բաբա­ջանյա­նի գնա­հատմամբ՝ նրանք Հայաստա­նը չեն դիտարկում որպես լիարժեք ինքնիշխան պետություն։

Նա ընդգծեց, որ իրենց քաղա­քա­կան ուժը նաև պատասխա­նատվություն է կրում Եվրա­միությանն անդա­մակցության գործընթա­ցի վերա­բերյալ ստո­րագրա­հա­վա­քի մասնա­կից տասնյակ հազա­րա­վոր քաղա­քա­ցի­նե­րի առաջ։ Բաբա­ջանյա­նի խոսքով՝ այդ գործընթա­ցը պետք է շարունա­կություն ստա­նա և վերածվի իրա­կան բանակցություննե­րի։

Արման Բաբա­ջանյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի ներկա­յիս տնտե­սա­կան զարգա­ցումը հիմնա­կա­նում պայմա­նա­վորված է կոռուպցիա­յի սահմա­նա­փակմամբ, այլ ոչ թե ԵԱՏՄ անդա­մակցությամբ։ Նրա համոզմամբ՝ ԵԱՏՄ‑ն Հայաստա­նի համար չի ստեղծել արդյունա­բե­րա­կան կամ գյուղատնտե­սա­կան զարգացման երկա­րա­ժամկետ հեռանկարներ։

Քաղա­քա­կան գործի­չը բերեց Լեհաստա­նի օրի­նա­կը՝ նշե­լով, որ Եվրա­միության անդա­մակցությունից հետո այդ երկրի տնտե­սությունը զգա­լի աճ է գրանցել։ Նրա հաշվարկնե­րով՝ Հայաստա­նի տնտե­սությունը նույնպես կարող է էակա­նո­րեն մեծա­նալ եվրո­պա­կան ինտեգրման պայմաննե­րում։

Բաբա­ջանյա­նը հայտա­րա­րեց, որ Հայաստա­նի եվրո­պա­կան ինտեգրումը պետք է ուղեկցվի պետա­կան կառույցնե­րի խորքա­յին բարե­փո­խումնե­րով և ոլորտա­յին բանակցություննե­րով։ Նա ընդգծեց, որ ընդունված օրենքնե­րը պետք է նաև գործնա­կան կիրա­ռություն ունե­նան։

Արման Բաբա­ջանյա­նը համոզված է, որ Ռուսաստա­նի կողմից հնա­րա­վոր տնտե­սա­կան ճնշումնե­րը կանխա­տե­սե­լի են եղել, և պետությունը պետք է նախա­պես պատրաստվեր դրանց։ Նրա կարծի­քով՝ կառա­վա­րությունը պարտա­վոր էր գնա­հա­տել բոլոր ռիսկե­րը և մշա­կել հակազդման մեխա­նիզմներ։

Քաղա­քա­կան գործի­չը նշեց, որ նույնիսկ նոր սպա­ռա­զի­նություննե­րի ձեռքբե­րումը չի վերացնում անվտանգության հիմնա­րար խնդիրնե­րը, քանի դեռ տարա­ծաշրջա­նում պահպանվում է հակա­մարտությունը։ Նրա կարծի­քով՝ Ռուսաստա­նը շահագրգռված է հայ-ադրբե­ջա­նա­կան հակա­մարտության պահպանմամբ, քանի որ դա ապա­հո­վում է իր ազդե­ցությունը տարա­ծաշրջա­նում։

Բաբա­ջանյա­նը կարծում է, որ կայուն խաղա­ղությունը հնա­րա­վոր է միայն այն դեպքում, երբ Հայաստա­նը և հարև­ան երկրնե­րը կարգա­վո­րեն հարա­բե­րություննե­րը առանց արտա­քին հովա­նա­վորնե­րի պարտադրանքի։ Նա ընդգծեց, որ Ռուսաստա­նը դեմ է այն նախա­ձեռնություննե­րին, որոնք կարող են նվա­զեցնել իր ազդե­ցությունը տարա­ծաշրջա­նում։

Արման Բաբա­ջանյա­նի համոզմամբ՝ Հայաստա­նը պետք է դիվերսիֆի­կացնի իր էներգե­տիկ համա­կարգը, վերա­նա­յի գազա­յին մատա­կա­րա­րումնե­րի կառուցվածքը և քննարկի գազատրանսպորտա­յին համա­կարգի նկատմամբ պետա­կան վերահսկո­ղության ուժե­ղա­ցումը։ Նա նշեց, որ Հայաստա­նը պետք է հնա­րա­վո­րություն ունե­նա գազ ստա­նա­լու տարբեր աղբյուրնե­րից՝ ներառյալ Ղազախստա­նը, Թուրքմենստա­նը կամ այլ երկրներ։

Քաղա­քա­կան գործի­չը շեշտեց, որ երկրի ապա­գան պետք է հիմնված լինի բարձր տեխնո­լո­գիա­նե­րի, բարձր աշխա­տա­վարձե­րի և մարդկա­յին կապի­տա­լի զարգացման վրա, այլ ոչ թե արտագնա աշխա­տանքի։

Արման Բաբա­ջանյա­նը նաև քննա­դա­տեց այն պնդումնե­րը, թե հարյուր հազա­րա­վոր ադրբե­ջանցի­ներ կարող են վերա­դառնալ Հայաստան։ Նրա կարծի­քով՝ նման հայտա­րա­րություննե­րը ծառա­յում են վախի մթնո­լորտ ստեղծե­լուն և հաճախ համընկնում են Ադրբե­ջա­նի տեղե­կատվա­կան օրա­կարգի հետ։

Նա նշեց, որ Ռոբերտ Քոչարյա­նի հնա­րա­վոր վերա­դարձը իշխա­նության կարող է օգտա­գործվել Ադրբե­ջա­նի կողմից որպես լրա­ցուցիչ հիմնա­վո­րում նոր լարվա­ծություննե­րի համար։ Բաբա­ջանյա­նի համոզմամբ՝ պատե­րազմի մասին մշտա­կան խոսակցություննե­րը մեծացնում են նոր հակա­մարտության ռիսկե­րը։

Քաղա­քա­կան գործի­չը կարև­ո­րեց Հայաստա­նի էներգե­տիկ անկա­խությունը, նոր ատո­մա­կա­յա­նի կառուցման ծրագրե­րը և միջազգա­յին գործընկերնե­րի հետ ռազմա­վա­րա­կան համա­գործակցության խորա­ցումը։ Նրա խոսքով՝ այդ նախագծե­րը պետք է լինեն լայն քաղա­քա­կան համա­ձայնության առարկա և չկախվեն մեկ անձից կամ մեկ քաղա­քա­կան ուժից։

Արման Բաբա­ջանյա­նը հայտա­րա­րեց, որ Հայաստա­նի դեմ ուղղված գործո­ղություննե­րը պետք է գնա­հատվեն ոչ թե անձնա­կան վիրա­վո­րանքնե­րի, այլ պետա­կան շահե­րի տեսանկյունից։ Նա համոզված է, որ որոշ քաղա­քա­կան ուժե­րի գործունեությունը վնա­սում է Հայաստա­նի պետա­կա­նությա­նը։

Խոսե­լով ընտրա­կան գործընթացնե­րի մասին՝ Բաբա­ջանյա­նը նշեց, որ արձա­նագրվել են ընտրա­կա­շառքի և համա­կարգված ֆինանսա­վորման բազմա­թիվ դեպքեր։ Նրա կարծի­քով՝ իրա­վա­պահ մարմիննե­րը պետք է ավե­լի կոշտ արձա­գանքեն նման երև­ույթնե­րին, քանի որ դրանք սահմա­նադրա­կան կարգի դեմ ուղղված գործո­ղություններ են։

Արման Բաբա­ջանյա­նը նաև պնդեց, որ տարբեր ընդդի­մա­դիր ուժեր գործում են համա­կարգված ձևով և ունեն միասնա­կան կառա­վարման կենտրոն։ Նա ընդգծեց, որ ընտրա­կան գործընթացնե­րի նկատմամբ ցանկա­ցած արտա­քին միջամտություն անընդունե­լի է։

Վերջում քաղա­քա­կան գործի­չը նշեց, որ Հայաստա­նի քաղա­քա­ցի­նե­րը պետք է ինքնուրույն որո­շեն երկրի ապա­գան և թույլ չտան արտա­քին ուժե­րին ազդել իրենց ընտրության վրա։ Նրա համոզմամբ՝ ժողովրդա­վա­րա­կան գործընթացնե­րի պաշտպա­նությունը պետության անվտանգության կարև­որ բաղադրիչնե­րից է։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝