Ազատվել Մոսկովյան Տնտե­սա­կան Շղթա­յից

Ռուսաստա­նի տնտե­սության ռազմա­կա­նա­ցումը լուրջ բեռ է դարձել երկրի համար։ Նրա խոսքով՝ համաշխարհա­յին տնտե­սությունը վերա­փոխվում է, ձևա­վորվում են նոր տեխնո­լո­գիա­կան և տնտե­սա­կան կենտրոններ, իսկ Ռուսաստա­նը այդ գործընթացնե­րում ակտիվ դերա­կա­տար չէ։ 

Աննա Օհանյան

1inTV‑ն զրուցել է Մասա­չուսեթսի Սթոունհիլ քոլե­ջի պրոֆե­սոր Աննա Օհանյա­նի հետ։Քննարկվում է Հայաստա­նի առջև ծառա­ցած աշխարհա­քա­ղա­քա­կան և տնտե­սա­կան մարտահրա­վերնե­րը, հատկա­պես Ռուսաստա­նի կողմից գործադրվող ճնշումնե­րի համա­տեքստում: Օհանյա­նը պարզա­բա­նում է, որ Մոսկվան օգտա­գործում է էներգե­տիկ կախվա­ծությունը և անվտանգա­յին վախե­րը որպես լծակ՝ կանխե­լու Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կա­նության դիվերսիֆի­կա­ցումը և եվրո­պա­կան մերձե­ցումը: Շեշտվում է, որ Ռուսաստա­նի ներկա­յիս նեո­կայսե­րա­կան և ավտո­րի­տար վարքա­գի­ծը իրա­կա­նում թուլացնում է հենց իրեն՝ ստի­պե­լով Հայաստա­նին փնտրել նոր տնտե­սա­կան ուղի­ներ և այլընտրանքա­յին գործընկերներ: Վերջնա­կան նպա­տակն է ցույց տալ, որ Հայաստա­նի համար կենսա­կան է ինքնիշխա­նության ամրապնդումը և դիրքա­վո­րումը փոփոխվող համաշխարհա­յին տնտե­սա­կան կարգում՝ զերծ մնա­լով մեկ կենտրո­նից ունե­ցած միա­կողմա­նի կախվա­ծությունից:

Աննա Օհանյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի և Եվրո­պա­կան միության հարա­բե­րություննե­րի շուրջ հնչող ռուսա­կան մտա­հո­գություննե­րը չեն բխում միայն եվրաինտեգրման գործընթա­ցից, քանի որ Հայաստա­նի՝ ԵՄ անդա­մակցության հեռանկա­րը դեռևս երկա­րա­ժամկետ բնույթ ունի։ Նրա կարծի­քով՝ Կրեմլը փորձում է Հայաստան-Ռուսաստան հարա­բե­րություննե­րը ներկա­յացնել որպես բևե­ռացված ընտրություն՝ «կամ մեզ հետ եք, կամ՝ ոչ» տրա­մա­բա­նությամբ։ Պրոֆե­սո­րը դիտարկեց, որ Հայաստա­նի ժողովրդա­վա­րա­կան անցումը տարբերվել է նախկին «գունա­վոր հեղա­փո­խություննե­րից», քանի որ այն չի կառուցվել աշխարհա­քա­ղա­քա­կան հակադրության վրա, և հենց այդ պատճա­ռով Հայաստա­նին հաջողվել է որոշ չափով համա­տե­ղել ժողովրդա­վա­րա­կան զարգա­ցումն ու Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րը։

Օհանյա­նի գնա­հատմամբ՝ Մոսկվան այժմ փորձում է այդ բևե­ռացվա­ծության շրջա­նա­կը պարտադրել Հայաստա­նին՝ միա­ժա­մա­նակ ազդե­լով ներքա­ղա­քա­կան դաշտի վրա, ընտրողնե­րի շրջա­նում վախի մթնո­լորտ ստեղծե­լով և նվա­զեցնե­լով սեփա­կան պատասխա­նատվության մասին քննարկումնե­րը, որոնք կապված են Արցա­խի կորստի հետ։ Նա կարծում է, որ աշխարհում ձևա­վորվում է նոր տնտե­սա­կան և տեխնո­լո­գիա­կան համա­կարգ, որտեղ առանցքա­յին դեր ունեն թվա­յին տեխնո­լո­գիա­նե­րը և արհեստա­կան բանա­կա­նությունը, մինչդեռ Ռուսաստա­նը հետ է մնում այդ մրցակցությունից։

Անդրա­դառնա­լով գազա­յին թեմա­յին՝ Աննա Օհանյա­նը նշեց, որ Ռուսաստա­նի կողմից գազի և էներգե­տի­կա­յի թեման հաճախ օգտա­գործվում է որպես քաղա­քա­կան ճնշման գործիք։ Նրա կարծի­քով՝ էներգե­տիկ կախվա­ծությունը մեկ երկրից արդեն իսկ ռիսկա­յին իրա­վի­ճակ է Հայաստա­նի համար՝ անկախ նրա­նից, թե Ռուսաստա­նը ճնշում է գործադրում, թե ոչ։ Մասնա­գե­տը դիտարկեց, որ որքան մեծա­նում է ճնշումը, այնքան ավե­լի ուժե­ղա­նում է այլընտրանքա­յին ուղի­ներ փնտրե­լու տրա­մա­բա­նությունը։ Նա հիշեցրեց, որ ամբողջ աշխարհում ընթա­նում են էներգե­տիկ վերա­փո­խումներ, զարգա­նում են կանաչ տեխնո­լո­գիա­նե­րը, էլեկտրիֆի­կա­ցիան և էներգիա­յի նոր աղբյուրնե­րի որո­նումնե­րը։

Աննա Օհանյա­նի խոսքով՝ տնտե­սա­կան ճնշումնե­րի կիրա­ռումը սովո­րա­բար հանգեցնում է նրան, որ փոքր պետություննե­րը սկսում են նոր գործընկերներ և նոր շուկա­ներ որո­նել։ Նրա գնա­հատմամբ՝ Հայաստա­նի համար բնա­կան է ձգտումը դեպի դիվերսիֆի­կա­ցիա, քանի որ մեկ պետությունից չափա­զանց մեծ կախվա­ծությունը երկա­րա­ժամկետ առումով վտանգա­վոր է։

Խոսե­լով Ռուսաստա­նի քաղա­քա­կան վարքագծի մասին՝ Օհանյա­նը նշեց, որ Կրեմլի որո­շումնե­րը հաճախ պայմա­նա­վորված են ոչ թե ռացիո­նալ տնտե­սա­կան հաշվարկնե­րով, այլ նեո­կայսե­րա­կան մտա­ծո­ղությամբ։ Նա ասաց, որ Ռուսաստա­նը ներկա­յումս միանձնյա ավտո­րի­տար համա­կարգ է, որտեղ ինստի­տուտնե­րը թուլա­ցած են, և այդ համա­կարգի գոյատևման համար կարև­որ է հարև­ան երկրնե­րին պահել սեփա­կան ազդե­ցության գոտում։ Նրա կարծի­քով՝ եթե Ռուսաստա­նը գործեր որպես սովո­րա­կան պետություն, ապա Հայաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րը կարող էին ընկալվել որպես համա­գործակցության հնա­րա­վո­րություն, այլ ոչ թե որպես վերահսկո­ղության խնդիր։

Պրոֆե­սո­րը նշեց, որ Ռուսաստա­նը բավա­րար չափով չի օգտա­գործում իր տնտե­սա­կան և ենթա­կա­ռուցվածքա­յին հնա­րա­վո­րություննե­րը և գերա­դա­սում է կիրա­ռել ճնշման ու վախի քաղա­քա­կա­նություն։ Նրա համոզմամբ՝ այդ մոտե­ցումը կարճա­տես է և չի համա­պա­տասխա­նում Ռուսաստա­նի երկա­րա­ժամկետ շահե­րին։

Անդրա­դառնա­լով Հայաստա­նի, Ռուսաստա­նի և Թուրքիա­յի հարա­բե­րություննե­րի մասին տարածված պատկե­րա­ցումնե­րին՝ Աննա Օհանյա­նը կարծիք հայտնեց, որ Հայաստա­նի ներկա­յիս իրա­վի­ճա­կը չի կարե­լի նույնացնել մեկ դար առաջվա իրո­ղություննե­րի հետ։ Նա ընդգծեց, որ փոքր պետություններն այսօր ունեն շատ ավե­լի լայն հնա­րա­վո­րություններ մանևրե­լու և սեփա­կան շահերն առաջ տանե­լու համար։ Օհանյա­նի խոսքով՝ Հայաստա­նը Խորհրդա­յին Միության փլուզումից հետո առա­ջին անգամ իրա­կան հնա­րա­վո­րություն է ստա­ցել ավե­լի ինքնուրույն քաղա­քա­կա­նություն վարե­լու և սեփա­կան սուվե­րե­նությունը խորացնե­լու։

Աննա Օհանյա­նը նաև նշեց, որ Հայաստա­նի և Ռուսաստա­նի հարա­բե­րություննե­րի վերա­նա­յումը չի նշա­նա­կում դրանց խզում։ Նրա խոսքով՝ խոսքը վերա­բե­րում է հարա­բե­րություննե­րի վերաի­մաստա­վորմա­նը և նոր պայմաննե­րում դրանց վերաձև­ա­կերպմա­նը։ Նա հավե­լեց, որ Հայաստա­նի համար կարև­որ է մասնակցել ձևա­վորվող տնտե­սա­կան շղթա­նե­րին, խորացնել տարա­ծաշրջա­նա­յին տնտե­սա­կան ինտեգրա­ցիան և ամրապնդել սեփա­կան տնտե­սությունը։

Թուրքիա­յի վերա­բերյալ Օհանյա­նը նշեց, որ չի տեսնում Հայաստա­նի նկատմամբ թուրքա­կան ռազմա­կան էքսպանսիա­յի անմի­ջա­կան վտանգ։ Նրա գնա­հատմամբ՝ Թուրքիան, ի տարբե­րություն Ռուսաստա­նի, խորը կերպով ինտեգրված է արևմտյան տնտե­սա­կան համա­կարգին և կախված է այդ համա­կարգից։ Նա նկա­տեց, որ Թուրքիան սովո­րա­բար ակտի­վություն է ցուցա­բե­րում անկա­յուն կամ քայքայված պետություննե­րի միջա­վայրում, սակայն չի ձգտում ուժով ենթարկել կայուն պետություննե­րին։

Պրոֆե­սո­րը նաև շեշտեց, որ Հայաստա­նի շուրջ տարածվող այն թեզե­րը, թե Ռուսաստա­նից հեռա­նա­լու դեպքում անմի­ջա­պես թուրքա­կան վտանգ է առա­ջա­նա­լու, չափա­զանցված են և չեն արտա­ցո­լում ներկա­յիս միջազգա­յին իրա­կա­նությունը։ Նրա կարծի­քով՝ Հայաստա­նի անվտանգության և զարգացման հիմնա­կան խնդի­րը սուվե­րե­նության աստի­ճա­նա­կան խորա­ցումն է և նոր տնտե­սա­կան համա­կարգե­րում տեղ զբա­ղեցնե­լը։

Անդրա­դառնա­լով Եվրո­պա­կան միության ապա­գա­յին՝ Աննա Օհանյա­նը նշեց, որ չի կիսում այն տեսա­կետնե­րը, թե ԵՄ‑ն կարող է մոտ ապա­գա­յում քայքայվել։ Նա կարծում է, որ Ուկրաի­նա­յի պատե­րազմից հետո Եվրո­պա­կան միությունն ու ՆԱՏՕ‑ն, հակա­ռա­կը, ավե­լի համախմբված և ուժեղ են դարձել։

Ռուսաստա­նի ապա­գա­յի մասին խոսե­լիս Օհանյա­նը նշեց, որ դժվար է ճշգրիտ կանխա­տե­սումներ անել, սակայն ակնհայտ է, որ ներկա­յիս համա­կարգը լուրջ խնդիրնե­րի առաջ է կանգնած։ Նա հիշեցրեց, որ Ռուսաստա­նը բազմազգ և միջուկա­յին տերություն է, և ցանկա­ցած փոփո­խություն այնտեղ կարող է տարբեր սցե­նարնե­րով զարգա­նալ։ Նրա կարծի­քով՝ առա­վել հավա­նա­կան է վերև­ից նախա­ձեռնված քաղա­քա­կան անցումը, որի արդյունքում կարող է ձևա­վորվել ավե­լի պրագմա­տիկ ղեկա­վա­րություն։

Աննա Օհանյա­նը նաև ընդգծեց, որ Ռուսաստա­նի տնտե­սության ռազմա­կա­նա­ցումը լուրջ բեռ է դարձել երկրի համար։ Նրա խոսքով՝ համաշխարհա­յին տնտե­սությունը վերա­փոխվում է, ձևա­վորվում են նոր տեխնո­լո­գիա­կան և տնտե­սա­կան կենտրոններ, իսկ Ռուսաստա­նը այդ գործընթացնե­րում ակտիվ դերա­կա­տար չէ։ Մասնա­գե­տը կարծում է, որ հենց այդ պայմաննե­րում Հայաստանն էլ փորձում է վերա­դա­սա­վորվել և գտնել իր տեղը ձևա­վորվող նոր աշխարհատնտե­սա­կան համա­կարգում։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝