Հայաստանն Առաջնորդվե­լու Է Բացա­ռա­պես Իր Շահե­րով

Հայաստա­նի զարգացման և արտա­քին քաղա­քա­կա­նության ուղղությունը պետք է որո­շի բացա­ռա­պես Հայաստա­նի ժողո­վուրդը և պետա­կան ինստի­տուտնե­րը։

Ռուբեն Մեհրաբյան

1inTV֊ն զրուցել է Հանուն Հանրա­պե­տության կուսակցության փոխնա­խա­գահ, ԱԺ պատգա­մա­վո­րի թեկնա­ծու Ռուբեն Մեհրաբյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի որդեգրած տնտե­սա­կան դիվերսիֆի­կա­ցիա­յի ռազմա­վա­րությունը, որն ուղղված է Ռուսաստա­նի կողմից կիրառվող առևտրա­յին սահմա­նա­փա­կումնե­րի հաղթա­հարմա­նը։ Կառա­վա­րությունը նախա­ձեռնել է արտա­հանման սուբսի­դա­վորման ծրագրեր, որոնք օգնում են հայ արտադրողնե­րին իրենց գյուղմթերքը ռուսա­կան շուկա­յից վերա­կողմնո­րո­շել դեպի Եվրա­միության և Միացյալ Նահանգնե­րի շուկա­ներ։ Ընդգծվում է արևմտյան գործընկերնե­րի աջակցությունը, ներառյալ ԱՄՆ‑ի հետ ստո­րագրված «TRIPP» համա­ձայնա­գի­րը և Եվրա­միության մտադրությունը՝ տրա­մադրե­լու ֆինանսա­կան օգնություն ու արտոնյալ առևտրա­յին պայմաններ։ Վերլուծության առանցքում Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության ամրապնդումն է, որը պահանջում է հրա­ժարվել ԵԱՏՄ-ում Ռուսաստա­նի թելադրած կախվա­ծությունից և անցնել որա­կա­կան նոր ստանդարտնե­րի։

Ռուբեն Մեհրաբյա­նը, անդրա­դառնա­լով Հայաստա­նի նկատմամբ Ռուսաստա­նի տնտե­սա­կան սահմա­նա­փա­կումնե­րին և Եվրա­միության հնա­րա­վոր աջակցությա­նը, նշեց, որ Եվրա­միության կողմից ֆինանսա­կան օգնության, առևտրա­յին արտո­նություննե­րի և շուկա­նե­րի բացման պատրաստա­կա­մությունը տիպա­յին արձա­գանք է այն իրա­վի­ճակնե­րին, երբ որևէ գործընկեր պետություն ենթարկվում է Ռուսաստա­նի տնտե­սա­կան ճնշումնե­րին։ Նրա խոսքով՝ նման մոտե­ցումներ նախկի­նում կիրառվել են նաև Մոլդո­վա­յի և Վրաստա­նի նկատմամբ։ Քաղա­քա­կան գործի­չը կարծում է, որ Հայաստա­նը պետք է օգտվի այդ հնա­րա­վո­րություննե­րից, սակայն չսահմա­նա­փակվի միայն եվրո­պա­կան ուղղությամբ և զարգացնի նաև այլ շուկա­ներ, այդ թվում՝ ուկրաի­նա­կան և ղազա­խա­կան։

Մեհրաբյա­նը դիտարկեց, որ ստեղծված իրա­վի­ճա­կը լուրջ հարցեր է առա­ջացնում Եվրա­սիա­կան տնտե­սա­կան միության արդյունա­վե­տության վերա­բերյալ։ Նա ասաց, որ եթե կազմա­կերպության ներսում գործող կանոններն ու պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րը կարող են անտեսվել մեկ պետության քաղա­քա­կան որոշմամբ, ապա անհրա­ժեշտ է վերագնա­հա­տել այդ կառույցում Հայաստա­նի մասնակցության նպա­տա­կա­հարմա­րությունը։ Նրա համոզմամբ՝ Ռուսաստա­նի կողմից հայկա­կան ապրանքնե­րի նկատմամբ կիրառվող սահմա­նա­փա­կումնե­րը ցույց են տալիս, որ այդ կառույցի ներսում հավա­սար պայմաններ չեն գործում։

Քաղա­քա­կան գործի­չը նշեց, որ Հայաստա­նը երկար ժամա­նակ պետք է զբաղված լիներ արտա­հանման շուկա­նե­րի դիվերսիֆի­կացմամբ, սակայն այդ գործընթա­ցը բավա­րար արա­գությամբ չի իրա­կա­նացվել։ Նրա կարծի­քով՝ այժմ պետությունը հարկադրված է արագ արձա­գանքել ստեղծված իրա­վի­ճա­կին, ինչի հետև­անքով օրե­րի և նույնիսկ ժամե­րի ընթացքում լուծումներ են որոնվում եվրո­պա­կան, ուկրաի­նա­կան և այլ շուկա­նե­րում։ Մեհրաբյա­նը նաև ընդգծեց, որ գյուղատնտե­սա­կան արտադրողնե­րը պետք է աստի­ճա­նա­բար իրենց արտադրությունը համա­պա­տասխա­նեցնեն եվրո­պա­կան ստանդարտնե­րին, քանի որ այդ շուկա­ներն ավե­լի եկամտա­բեր են։

Անդրա­դառնա­լով կառա­վա­րության կողմից ջերմատնա­յին մշա­կա­բույսե­րի արտա­հանման սուբսի­դա­վորմա­նը՝ Ռուբեն Մեհրաբյա­նը նշեց, որ գյուղատնտե­սության պետա­կան աջակցությունը համաշխարհա­յին տարածված պրակտի­կա է։ Նա ասաց, որ տարբեր երկրնե­րում սուբսի­դիա­նե­րի նպա­տակնե­րը տարբեր են, սակայն գյուղատնտե­սության պետա­կան աջակցությունը սովո­րա­կան և անհրա­ժեշտ գործիք է։ Նրա համոզմամբ՝ Հայաստա­նի դեպքում նման աջակցությունը տրա­մա­բա­նա­կան քայլ է ստեղծված ճգնա­ժա­մա­յին պայմաննե­րում։

Մեհրաբյա­նը անդրա­դարձավ նաև Ալեքսանդր Լուկա­շենկո­յի նախկին հայտա­րա­րություննե­րին, ըստ որոնց Հայաստա­նը որևէ մեկին պետք չէ։ Նա նշեց, որ այսօր իրա­վի­ճակն այլ է, և տարբեր միջազգա­յին դերա­կա­տարներ հետաքրքրված են Հայաստա­նի հետ համա­գործակցությամբ։ Քաղա­քա­կան գործի­չը կարծում է, որ Հայաստա­նի կարև­ո­րա­գույն խնդիրնե­րից մեկը բազմա­կողմ գործընկե­րություննե­րի ձևա­վո­րումն է, որպեսզի երկի­րը միշտ ունե­նա այլընտրանքներ և չհայտնվի մեկ կենտրո­նից կախվա­ծության մեջ։

Խոսե­լով ԱՄՆ‑ի հետ համա­գործակցության նոր փաստաթղթե­րի մասին՝ Մեհրաբյա­նը նշեց, որ ԱՄՆ միջազգա­յին զարգացման ֆինանսա­կան կորպո­րա­ցիա­յի կողմից հաստատված ծրագրերն ու «TRIPP» համա­ձայնա­գի­րը նոր հնա­րա­վո­րություններ են բացում Հայաստա­նի համար։ Նրա գնա­հատմամբ՝ այդ քայլե­րը քաղա­քա­կան որո­շումնե­րի մակարդա­կից անցնում են գործնա­կան հարթություն և կարող են ճանա­պարհ բացել ինչպես պետա­կան, այնպես էլ մասնա­վոր ամե­րիկյան ներդրումնե­րի համար։ Նա կարծում է, որ ստո­րագրված համա­ձայնագրե­րից հետո կարե­լի է սպա­սել ֆինանսա­վորման, մրցույթնե­րի և կոնկրետ տնտե­սա­կան ծրագրե­րի մեկնարկ։

Ռուբեն Մեհրաբյա­նը նշեց նաև, որ «TRIPP» նախա­գի­ծը, իր պատկե­րացմամբ, տնտե­սա­կան համա­գործակցության նոր հարթակ է, որը ձեռնտու է Հայաստա­նին, Ադրբե­ջա­նին և Միացյալ Նահանգնե­րին։ Նա ասաց, որ խաղա­ղության համա­ձայնագրի ստո­րագրումը կարև­որ է, սակայն տնտե­սա­կան գործընթացնե­րը կարող են զարգա­նալ նաև դրա­նից անկախ։

Անդրա­դառնա­լով Ռուսաստա­նի նախա­գա­հի հատուկ ներկա­յա­ցուցիչ Բորիս Տիտո­վի հայտա­րա­րությա­նը, թե Ռուսաստա­նը կարող է հայկա­կան գյուղատնտե­սա­կան արտադրանքը փոխա­րի­նել ադրբե­ջա­նա­կա­նով, Մեհրաբյա­նը դա դիտարկեց որպես ևս մեկ փաստարկ այն մասին, որ Հայաստա­նի տնտե­սա­կան անվտանգությունը չպետք է կախված լինի միայն մեկ շուկա­յից։ Նա ընդգծեց, որ նման հայտա­րա­րություննե­րը ցույց են տալիս արտա­հանման ուղղություննե­րի բազմա­զա­նեցման անհրա­ժեշտությունը։

Քաղա­քա­կան գործի­չը կոշտ գնա­հա­տա­կան տվեց նաև նախկին նախա­գահ Ռոբերտ Քոչարյա­նի հայտա­րա­րություննե­րին։ Մեհրաբյա­նը պնդեց, որ Հայաստա­նի նկատմամբ կիրառվող ճնշումնե­րի համար պատասխա­նատվությունը չի կարե­լի բարդել Հայաստա­նի վրա։ Նրա խոսքով՝ նման մոտե­ցումնե­րը անտե­սում են այն հանգա­մանքը, որ Հայաստա­նի նկատմամբ տնտե­սա­կան և քաղա­քա­կան ճնշումնե­րը գալիս են արտա­քին կենտրոննե­րից։

Անդրա­դառնա­լով ընտրա­կա­շառքի վերա­բերյալ քրեա­կան գործե­րին՝ Մեհրաբյա­նը նշեց, որ եթե իրա­վա­պահ մարմիննե­րի ներկա­յացրած տվյալնե­րը համա­պա­տասխա­նում են իրա­կա­նությա­նը, ապա խոսքը կարող է լինել համա­կարգա­յին բնույթ ունե­ցող կազմա­կերպված սխե­մա­նե­րի մասին։ Նա կարծում է, որ նման երև­ույթնե­րի նկատմամբ պետությունը պետք է ցուցա­բե­րի առա­վել կոշտ և հետև­ո­ղա­կան մոտե­ցում։

Խոսե­լով նախընտրա­կան հանրա­հա­վաքնե­րի և քաղա­քա­կան գործընթացնե­րի մասին՝ Ռուբեն Մեհրաբյա­նը կարծիք հայտնեց, որ որոշ քաղա­քա­կան ուժեր գործում են արտա­քին ազդե­ցություննե­րի ներքո և փորձում են Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան կյանքը կապել Ռուսաստա­նի քաղա­քա­կան շահե­րի հետ։ Նա քննա­դա­տեց այն ուժե­րին, որոնք, իր գնա­հատմամբ, օգտա­գործում են հակաեվրո­պա­կան և հակաինքնիշխան հռե­տո­րա­բա­նություն։

Վերջում Մեհրաբյա­նը մեկնա­բա­նեց Ռուսաստա­նի փոխվարչա­պետ Ալեքսեյ Օվերչուկի հայտա­րա­րությունը, ըստ որի՝ Ռուսաստա­նը կարող է վերա­նա­յել Հայաստա­նի նկատմամբ աջակցությունը, եթե երկրում հաղթեն եվրո­պա­մետ ուժե­րը։ Ռուբեն Մեհրաբյա­նը նշեց, որ նման հայտա­րա­րություննե­րը միայն հաստա­տում են Հայաստա­նի ինքնուրույն քաղա­քա­կան և տնտե­սա­կան ուղու կարև­ո­րությունը։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նի զարգացման և արտա­քին քաղա­քա­կա­նության ուղղությունը պետք է որո­շի բացա­ռա­պես Հայաստա­նի ժողո­վուրդը և պետա­կան ինստի­տուտնե­րը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘