Ընդդի­մության Վերջին Կռի­վը

Նրանց հիմնա­կան նպա­տա­կը Հայաստա­նի եվրո­պա­կան և արևմտյան ուղղության արգե­լա­կումն է։ Այդ ուժե­րը դեմ են խաղա­ղության գործընթա­ցին, ԱՄՆ‑ի և Եվրա­միության հետ խորա­ցող համա­գործակցությա­նը և տարա­ծաշրջա­նա­յին նոր հնա­րա­վո­րություննե­րին։

Հովսեփ Խուրշուդյան

The Point Armenia‑ն զրուցել է «Ազատ քաղա­քա­ցի» ՀԿ նախա­գահ Հովսեփ Խուրշուդյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի նախընտրա­կան իրա­վի­ճա­կը՝ կենտրո­նա­նա­լով ինքնիշխա­նության պահպանման և արտա­քին քաղա­քա­կան վեկտո­րի ընտրության վրա։ Խուրշուդյա­նը զգուշացնում է ռուսա­կան տնտե­սա­կան լծակնե­րի և քաղա­քա­կան միջամտություննե­րի վտանգնե­րի մասին, որոնք նպա­տակ ունեն երկի­րը պահել կախյալ վիճա­կում։ Որպես այլընտրանք՝ շեշտվում է արևմտյան ժողովրդա­վա­րա­կան ուժե­րի դերը խորհրդա­րա­նում, ինչը հնա­րա­վո­րություն կտա իրա­կա­նացնե­լու արմա­տա­կան բարե­փո­խումներ և ամրապնդե­լու անվտանգությունը։ Զրույցը հորդո­րիում էքա­ղա­քա­ցի­նե­րին լինել զգոն, մերժել կեղղծ-արևմտա­մետ կերպարնե­րին և գիտակցված քվեարկությամբ ապա­հո­վել Հայաստա­նի եվրո­պա­կան ապա­գան ու տնտե­սա­կան դիվերսիֆի­կա­ցիան։

Հովսեփ Խուրշուդյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի արտա­քին առևտրա­յին և քաղա­քա­կան կախվա­ծության հարցը երկար ժամա­նակ բարձրացվել է թե՛ քաղա­քա­ցիա­կան հասա­րա­կության, թե՛ ժողովրդա­վա­րա­կան ընդդի­մա­դիր ուժե­րի կողմից։ Նրա խոսքով՝ միայն եվրո­պա­կան ինտեգրման գործընթա­ցի վերա­բերյալ օրենքի ընդունումից հետո պաշտո­նա­պես հայտա­րարվեց տնտե­սա­կան կապե­րի դիվերսիֆի­կացման անհրա­ժեշտության մասին, սակայն նույնիսկ դրա­նից հետո բավա­րար քայլեր չեն իրա­կա­նացվել։ Խուրշուդյա­նը կարծում է, որ մեկ տարվա ընթացքում հնա­րա­վոր էր զգա­լի աշխա­տանք կատա­րել, սակայն այդ ուղղությամբ լուրջ առա­ջընթաց չի արձա­նագրվել։  

Նա դիտարկում է, որ պատճառնե­րից մեկը պետա­կան համա­կարգի մի շարք պաշտոնյա­նե­րի՝ «հարմա­րա­վետ գոտուց» դուրս չգա­լու ցանկությունն է։ Հովսեփ Խուրշուդյա­նի գնա­հատմամբ՝ շատ պաշտոնյա­ներ կենտրո­նա­ցած են ընթա­ցիկ ցուցա­նիշնե­րի պահպանման վրա և չեն առաջնորդվում երկա­րա­ժամկետ ռազմա­վա­րա­կան նպա­տակնե­րով։ Նրա խոսքով՝ ավե­լի հեշտ է շարունա­կել արդեն գոյություն ունե­ցող տնտե­սա­կան կապե­րը, նույնիսկ եթե դրանք ապա­գա­յում կարող են քաղա­քա­կան ճնշման գործիք դառնալ Հայաստա­նի դեմ։ 

Խուրշուդյա­նը նաև նշեց, որ պետա­կան համա­կարգի տարբեր օղակնե­րում կան անձինք, որոնք, ըստ նրա, սաբո­տա­ժի են ենթարկել եվրո­պա­կան ինտեգրման գործընթա­ցը։ Նա հիշեցրեց, որ եվրո­պա­կան ուղղությամբ նախա­ձեռնություննե­րի դեմ քննա­դա­տություններ են հնչել ոչ միայն քաղա­քա­կան շրջա­նակնե­րից, այլև որոշ հասա­րա­կա­կան գործիչնե­րի կողմից։ Նրա գնա­հատմամբ՝ եվրո­պա­կան ինտեգրման ճանա­պարհին խոչընդոտնե­րը շատ են եղել և դեռևս շարունա­կե­լու են մնալ։

Հասա­րա­կա­կան գործի­չը դրա­կան գնա­հա­տեց Եվրա­միության աջակցությունը Հայաստա­նին՝ թե՛ ֆինանսա­կան աջակցության, թե՛ հայկա­կան ապրանքնե­րի համար շուկա­նե­րի բացման տեսանկյունից։ Նա կարծում է, որ Եվրա­միությունը ցույց է տալիս՝ այն երկրնե­րը, որոնք պայքա­րում են իրենց անկա­խության համար, կարող են գործընկերներ և դաշնա­կիցներ գտնել։

Խուրշուդյա­նը անդրա­դարձավ նաև ԱՄՆ քաղա­քա­կա­նությա­նը՝ նշե­լով, որ Վաշինգտո­նի հնչեցրած հայտա­րա­րություննե­րը կարև­որ էին ոչ այնքան ներքա­ղա­քա­կան ազդե­ցության, որքան հնա­րա­վոր արտա­քին սցե­նարնե­րը զսպե­լու տեսանկյունից։ Նրա կարծի­քով՝ նման ուղերձնե­րից հետո Ռուսաստա­նին ավե­լի դժվար կլի­ներ գնալ Հայաստա­նի նկատմամբ կոշտ գործո­ղություննե­րի կամ ռազմա­կան էսկա­լա­ցիա­յի ճանա­պարհով։

Նա համոզմունք հայտնեց, որ եթե հայ ընտրողնե­րը հստակ մերժեն ռուսա­մետ քաղա­քա­կան ուժե­րին և նրանց չտան բավա­րար աջակցություն, ապա այդ ուժե­րի ազդե­ցությունը կտրուկ կնվա­զի։ Խուրշուդյա­նի խոսքով՝ քաղա­քա­ցի­նե­րը պետք է ակտիվ մասնակցեն ընտրություննե­րին, բացատրեն իրենց շրջա­պա­տին, որ քվեարկության գաղտնիությունը հնա­րա­վոր չէ վերահսկել, և ընտրողներն ազատ են իրենց որո­շումնե­րի մեջ։Ժողովրդավարական ուժե­րի կողմնա­կիցնե­րը պետք է ակտիվ քարոզչա­կան աշխա­տանք տանեն հատկա­պես այն քաղա­քա­ցի­նե­րի շրջա­նում, որոնք դեռևս չեն կողմնո­րոշվել։ Նրա կարծի­քով՝ ընտրություննե­րին մասնակցությունը և ժողովրդա­վա­րա­կան ուժե­րի աջակցությունը կարև­որ նշա­նա­կություն ունեն Հայաստա­նի ապա­գա­յի համար։

Անդրա­դառնա­լով Ադրբե­ջա­նի թեմա­յին՝ Խուրշուդյա­նը հայտա­րա­րեց, որ 300 հազար ադրբե­ջանցի­նե­րի վերա­դարձի մասին շրջա­նառվող թեզե­րը իրա­կան հիմք չունեն։ Նա կարծում է, որ նման հայտա­րա­րություննե­րը հիմնա­կա­նում ուղղված են հասա­րա­կության մեջ վախի մթնո­լորտ ձևա­վո­րե­լուն։ Նրա խոսքով՝ այդ քարոզչությունը նպա­տակ ունի ուժե­ղացնել ռուսա­մետ քաղա­քա­կան ուժե­րի դիրքե­րը։ Ադրբե­ջա­նի և Ռուսաստա­նի շահե­րը որոշ հարցե­րում կարող են համընկնել, մասնա­վո­րա­պես՝ Հայաստա­նի հասա­րա­կության վրա ճնշում գործադրե­լու և վախի մթնո­լորտ ստեղծե­լու առումով։ Նա կարծում է, որ Հայաստա­նի ուժե­ղա­ցումն ու ինքնուրույն զարգա­ցումը ձեռնտու չէ ոչ Ռուսաստա­նին, ոչ էլ Ադրբե­ջա­նին։ Հայաստա­նի հասա­րա­կությունը պետք է հնա­րա­վո­րինս նվա­զա­գույն աջակցություն ցուցա­բե­րի ռուսա­մետ ուժե­րին։ Նրա գնա­հատմամբ՝ եթե այդ ուժե­րը դուրս մնան խորհրդա­րա­նից, ապա ռուսա­կան ազդե­ցությունը Հայաստա­նի քաղա­քա­կան համա­կարգում զգա­լիո­րեն կնվա­զի։

Խուրշուդյա­նը հիշեցրեց, որ Ադրբե­ջա­նում իշխա­նություննե­րը տարի­ներ առաջ սահմա­նա­փա­կել են ռուսա­մետ քաղա­քա­կան ազդե­ցություննե­րը։ Նա նկա­տեց, որ Ռուսաստա­նը, չունե­նա­լով ներքին ազդե­ցության լուրջ գործիքներ Ադրբե­ջա­նի նկատմամբ, ստիպված է եղել հարմարվել ստեղծված իրա­վի­ճա­կին։ Նրա կարծի­քով՝ Հայաստա­նը ևս կարող է նման արդյունքի հասնել՝ նվա­զեցնե­լով ռուսա­կան ազդե­ցությունը քաղա­քա­կան դաշտում։

Անդրա­դառնա­լով ռուսաստա­նաբնակ հայե­րի ակտի­վությա­նը և ընտրա­կան գործընթացնե­րին՝ Խուրշուդյա­նը պնդեց, որ որոշ քաղա­քա­կան ուժեր օգտվում են արտա­քին ֆինանսա­կան և կազմա­կերպչա­կան ռեսուրսնե­րից։ Նա քննա­դա­տեց ընտրա­կա­շառքնե­րի հնա­րա­վոր դրսև­ո­րումնե­րը և ընդգծեց, որ դրանք չեն կարող համարվել ժողովրդա­վա­րության արտա­հայտություն։

Խուրշուդյա­նը հիշեցրեց, որ իրենք վաղուց ենպա­հանջել որոշ կուսակցություննե­րի մասնակցության վերա­նա­յում՝ ընտրա­կան գործընթացնե­րի օրի­նա­կա­նության հետ կապված մտա­հո­գություննե­րի պատճա­ռով։ Միա­ժա­մա­նակ նա նկա­տեց, որ Հայաստա­նի օրենսդրությունում դեռևս առկա են բացեր, որոնք թույլ են տալիս նման իրա­վի­ճակնե­րի առա­ջա­ցում։

Նրա կարծի­քով՝ Ազգա­յին ժողո­վում անհրա­ժեշտ է ունե­նալ ժողովրդա­վա­րա­կան և արևմտա­մետ ընդդի­մություն, որը կկա­րո­ղա­նա ճնշում գործադրել իշխա­նություննե­րի վրա և առաջ մղել անհրա­ժեշտ բարե­փո­խումնե­րը։ Հովսեփ Խուրշուդյա­նը շեշտեց, որ խորհրդա­րա­նա­կան ներկա­յությունը շատ ավե­լի արդյունա­վետ գործիք է, քան արտա­խորհրդա­րա­նա­կան պայքա­րը։

Խոսե­լով ռուսա­մետ քաղա­քա­կան ուժե­րի մասին՝ նա պնդեց, որ նրանց հիմնա­կան նպա­տա­կը Հայաստա­նի եվրո­պա­կան և արևմտյան ուղղության արգե­լա­կումն է։ Նրա գնա­հատմամբ՝ այդ ուժե­րը դեմ են խաղա­ղության գործընթա­ցին, ԱՄՆ‑ի և Եվրա­միության հետ խորա­ցող համա­գործակցությա­նը և տարա­ծաշրջա­նա­յին նոր հնա­րա­վո­րություննե­րին։ Եթե խորհրդա­րա­նում մեծ ներկա­յացվա­ծություն ստա­նան ռուսա­մետ ուժե­րը, ապա նրանք կդառնան «կշռա­քար» Հայաստա­նի զարգացման ճանա­պարհին։ Նրա կարծի­քով՝ դրանք կխո­չընդո­տեն տնտե­սա­կան, ռազմա­կան և քաղա­քա­կան համա­գործակցության խորացմա­նը արևմտյան երկրնե­րի հետ։ Ռուսաստանն արդեն օգտա­գործել է Հայաստա­նի վրա ունե­ցած ճնշման բազմա­թիվ լծակներ, մինչդեռ Հայաստա­նը դեռևս ունի բավա­կան գործիքներ սեփա­կան շահե­րը պաշտպա­նե­լու համար։ Խուրշուդյա­նի խոսքով՝ Հայաստա­նը կարող է վերա­նա­յել բազմա­թիվ հարա­բե­րություններ և պայմա­նա­վորվա­ծություններ, եթե անհրա­ժեշտ լինի պաշտպա­նել իր ինքնիշխան շահե­րը։

Անդրա­դառնա­լով որոշ կուսակցություննե­րի՝ արևմտա­մետ հռե­տո­րա­բա­նությամբ հանդես գալուն՝ Խուրշուդյա­նը կարծիք հայտնեց, որ դրանց մի մասը իրա­կա­նում փորձում է քողարկել ռուսա­մետ քաղա­քա­կա­նությունը։ Նա պնդեց, որ նման ուժե­րի նպա­տա­կը արևմտա­մետ ընտրա­զանգվա­ծից ձայներ վերցնելն է և հետա­գա­յում դրանք ռուսա­մետ օրա­կարգի սպա­սարկմա­նը ծառա­յեցնե­լը։

Խուրշուդյա­նը կարև­ո­րեց ԱՄՆ‑ի և Եվրո­պա­յի հետ կնքված համա­ձայնագրե­րը՝ նշե­լով, որ դրանք ոչ միայն քաղա­քա­կան հայտա­րա­րություններ են, այլ նաև կոնկրետ փաստաթղթեր։ Նրա խոսքով՝ հատկա­պես կարև­որ նշա­նա­կություն ունեն ռազմա­կան տեխնո­լո­գիա­նե­րի և պաշտպա­նա­կան ոլորտում համա­գործակցության վերա­բերյալ պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րը։ Հայաստա­նը սկսել է զարգացնել սեփա­կան ռազմարդյունա­բե­րությունը, և այդ գործընթա­ցը պետք է շարունակվի արևմտյան գործընկերնե­րի հետ համա­գործակցությամբ։ Խուրշուդյա­նի կարծի­քով՝ գիտության, կրթության, բարձր տեխնո­լո­գիա­նե­րի և պաշտպա­նա­կան ոլորտնե­րի զարգա­ցումը կարող է ապա­հո­վել Հայաստա­նի երկա­րա­ժամկետ առա­ջընթա­ցը։

Ընտրություննե­րից հետո հնա­րա­վոր լարվա­ծություննե­րի հիմնա­կան նախա­պայմա­նը կլի­նի այն, թե որքան աջակցություն կստա­նան ռուսա­մետ ուժե­րը։ Նրա խոսքով՝ եթե հասա­րա­կությունը հստակ մերժի այդ ուժե­րին, ապա հետընտրա­կան ապա­կա­յունացման հնա­րա­վո­րություննե­րը զգա­լիո­րեն կնվա­զեն։

Ամփո­փե­լով՝ Խուրշուդյա­նը կոչ արեց քաղա­քա­ցի­նե­րին անպայման մասնակցել ընտրություննե­րին և աջակցել ժողովրդա­վա­րա­կան ուժե­րին։ Նա հավե­լեց, որ անձամբ նախընտրում է, որպեսզի այդ ուժե­րը լինեն նաև ընդդի­մա­դիր և արևմտա­մետ, քանի որ, իր համոզմամբ, հենց այդ ճանա­պարհն է առա­վել նպաստա­վոր Հայաստա­նի զարգացման և անկա­խության ամրապնդման համար։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝