Հայաստա­նը Գիտե, Թե Ուր Է Ուզում Գնալ

Ընդդի­մա­դիր ուժե­րը չունեն բավա­րար մարդկա­յին ռեսուրս՝ լայնա­ծա­վալ փողո­ցա­յին պայքար կազմա­կերպե­լու համար, և այդ պատճա­ռով ընտրություննե­րից հետո իրա­վի­ճա­կը, ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ, կմնա վերահսկե­լի։

Ռոբերտ Ղևոնդյան

Freenews Armenia‑ն  զրուցել է քաղա­քա­կան վերլուծա­բան Ռոբերտ Ղևոնդյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի աշխարհա­քա­ղա­քա­կան կողմնո­րոշման վճռո­րոշ ընտրությունը՝ ներկա­յացնե­լով երկրի ներքին լարվա­ծությունն ու արտա­քին ճնշումնե­րը խորհրդա­րա­նա­կան ընտրություննե­րի նախա­շե­մին։ Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը վերլուծում է Մոսկվա­յի կողմից կիրառվող տնտե­սա­կան պատժա­մի­ջոցնե­րը, որոնք նպա­տակ ունեն ազդել ընտրողնե­րի վրա, և դրանց հակադրվող Արևմուտքի աջակցությունը՝ ուղղված Հայաստա­նի տնտե­սության դիվերսիֆի­կացմա­նը։ Փորձա­գե­տը շեշտում է, որ հայ ժողո­վուրդն արդեն կատա­րել է իր ինքնիշխան ընտրությունը դեպի ժողովրդա­վա­րություն, իսկ Ռուսաստա­նի կտրուկ գործո­ղություններն այլևս չեն կարող փոխել քաղա­քա­կան վեկտո­րը։ Տեքստի նպա­տակն է հիմնա­վո­րել, որ ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը կամրագրեն Հայաստա­նի հեռա­ցումը ռուսա­կան ազդե­ցությունից և անդառնա­լի շարժը դեպի եվրո­պա­կան ինտեգրում։

Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը նշեց, որ Ռուսաստա­նում արդեն հասկա­նում են՝ Հայաստա­նում իշխա­նա­փո­խություն իրա­կա­նացնե­լու հնա­րա­վո­րություննե­րը նվա­զա­գույն են։ Նրա խոսքով՝ Մոսկվա են հասնում տեղե­կություններ, որոնք ցույց են տալիս, որ Հայաստա­նի ընտրողն արդեն կատա­րել է իր ընտրությունը և այդ ընտրության արդյունքնե­րը կերև­ան ընտրություննե­րից հետո։

Քաղա­քա­գե­տը կարծում է, որ Ռուսաստա­նի ներկա­յա­ցուցիչնե­րի հայտա­րա­րություննե­րը, որոնցով տնտե­սա­կան ճնշումնե­րը կապվում են ընտրություննե­րի արդյունքնե­րի հետ, ուշա­ցած են։ Ղևոնդյա­նի գնա­հատմամբ՝ եթե Ռուսաստա­նը ցանկա­նում էր ազդել հայ ընտրո­ղի տրա­մադրություննե­րի վրա, այդ քաղա­քա­կա­նությունը պետք է սկսեր տարի­ներ առաջ, ոչ թե ընտրություննե­րից անմի­ջա­պես առաջ։

Նա նշեց, որ Հայաստա­նի ժողո­վուրդն արդեն ընտրել է իր զարգացման ուղղությունը և որո­շել է, թե որ հարա­բե­րություններն այլևս չի ցանկա­նում շարունա­կել։ Ռոբերտ Ղևոնդյա­նի խոսքով՝ այդ պատճա­ռով ռուսա­կան ուղերձներն այլևս չեն կարող էական ազդե­ցություն ունե­նալ ընտրա­կան գործընթա­ցի վրա։

Փորձա­գե­տը դրա­կան գնա­հա­տեց Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րի արձա­գանքը ռուսա­կան հայտա­րա­րություննե­րին՝ նշե­լով, որ Երև­ա­նը հասկա­նում է՝ վերա­դարձի ճանա­պարհ այլևս չկա։ Նրա կարծի­քով՝ անհնար է չեղարկել եվրո­պա­կան ինտեգրման գործընթա­ցը կամ մոռա­նալ դեպի Արևմուտք շարժման մասին ընդունված որո­շումնե­րը։

Ղևոնդյա­նը դիտարկեց, որ Ռուսաստանն այն պետությունը չէ, որի հետ հնա­րա­վոր է պարզա­պես հայտա­րա­րել, թե «սխալվել էինք», և վերա­դառնալ նախկին հարա­բե­րություննե­րին։ Նա օրի­նակ բերեց Ռուսաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան տարբեր դեպքեր՝ ընդգծե­լով, որ նման իրա­վի­ճակնե­րում Մոսկվան չի գործում կանխա­տե­սե­լի կամ ներո­ղա­միտ տրա­մա­բա­նությամբ։

Նրա կարծի­քով՝ Ռուսաստա­նը մինչև ընտրություննե­րը կիրա­ռել է Հայաստա­նի նկատմամբ բոլոր հիմնա­կան ճնշման միջոցնե­րը, որոնք կարող էր կիրա­ռել։ Ղևոնդյա­նը համոզված է, որ ընտրություննե­րից հետո իրա­վի­ճա­կը կփոխվի, և կողմե­րը կվե­րա­դառնան ավե­լի բնա­կա­նոն հարա­բե­րություննե­րի, թեև ռազմա­վա­րա­կան հակա­սություննե­րը կմնան։

Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը նշեց, որ գյուղմթերքի, գազի կամ այլ տնտե­սա­կան սահմա­նա­փա­կումնե­րի հարցե­րում երկա­րա­ժամկետ ճգնա­ժամ չի կանխա­տե­սում։ Նրա գնա­հատմամբ՝ ընտրություննե­րից հետո Ռուսաստա­նը աստի­ճա­նա­բար կվե­րա­դառնա ավե­լի գործնա­կան հարա­բե­րություննե­րի տրա­մա­բա­նությա­նը։

Նա հիշեցրեց, որ Հայաստա­նը գազա­յին կախվա­ծությունը մեղմե­լու տարբեր հնա­րա­վո­րություններ ունի՝ սկսած այլընտրանքա­յին մատա­կա­րարնե­րից մինչև երկկողմ հարա­բե­րություննե­րի վերա­նա­յում։ Ղևոնդյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նը կարող է վերա­նա­յել մի շարք պայմա­նա­վորվա­ծություններ և այդ ռեսուրսներն օգտա­գործել սեփա­կան տնտե­սա­կան խնդիրնե­րի լուծման համար։

Անդրա­դառնա­լով հայկա­կան գյուղմթերքի արտա­հանման սահմա­նա­փա­կումնե­րին՝ Ղևոնդյա­նը հայտա­րա­րեց, որ Ռուսաստա­նը փորձել է առա­վե­լա­գույն ճնշում գործադրել մինչև ընտրություննե­րի օրը։ Նրա կարծի­քով՝ այս գործընթա­ցը նաև հակա­ռակ ազդե­ցություն է ունե­նում, քանի որ հայ արտադրողնե­րին ստի­պում է նոր շուկա­ներ որո­նել։

Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը հետաքրքիր դիտարկում արեց՝ նշե­լով, որ ապա­գա­յում նույնիսկ հնա­րա­վոր է հայկա­կան ապրանքնե­րի մի մասը արտա­հանվի Ադրբե­ջա­նի միջո­ցով՝ որպես տարանցիկ ուղղություն։ Նրա խոսքով՝ նման մեխա­նիզմներ միջազգա­յին առևտրում նորություն չեն։

Անդրա­դառնա­լով Ադրբե­ջա­նի և ԵԱՏՄ‑ի հարա­բե­րություննե­րին՝ նա հիշեցրեց, որ նման քննարկումներ եղել են նաև 2020 թվա­կա­նի պատե­րազմից հետո։ Ղևոնդյա­նը կարծում է, որ Ռուսաստա­նը վաղուց է փորձել Ադրբե­ջա­նին ներգրա­վել իր ինտեգրա­ցիոն նախագծե­րի մեջ և պարզա­պես սպա­սել է հարմար պահի։

Միևնույն ժամա­նակ, նա համոզված չէ, որ Ադրբե­ջա­նը շահագրգռված է անդա­մակցել թե՛ ԵԱՏՄ-ին, թե՛ հատկա­պես ՀԱՊԿ-ին։ Փորձա­գե­տի կարծի­քով՝ Բաքուն ներկա­յումս բավա­կան լայն հնա­րա­վո­րություններ ունի ինքնուրույն արտա­քին քաղա­քա­կա­նություն վարե­լու համար։

Ղևոնդյա­նը նշեց, որ եթե տեսա­կա­նո­րեն Ադրբե­ջա­նը ցանկա­նա անդա­մակցել ԵԱՏՄ-ին, ապա Հայաստա­նը պետք է առաջնորդվի սեփա­կան տնտե­սա­կան շահե­րով։ Նրա գնա­հատմամբ՝ այդ դեպքում կարող են նույնիսկ ձևա­վորվել նոր տնտե­սա­կան հնա­րա­վո­րություններ հայկա­կան արտա­հանման համար։

Խոսե­լով ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու թեմա­յի մասին՝ Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը շեշտեց, որ Հայաստա­նի տնտե­սությունն այս պահին պատրաստ չէ նման կտրուկ քայլին։ Նա կարծում է, որ Ռուսաստա­նը փորձում է Հայաստա­նին դնել բարդ ընտրության առաջ՝ օգտա­գործե­լով տնտե­սա­կան կախվա­ծության գործո­նը։

Փորձա­գե­տը բարձր գնա­հա­տեց Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րի վարած քաղա­քա­կա­նությունը այս հարցում։ Նրա խոսքով՝ Երև­ա­նը խուսա­փում է շտապ որո­շումնե­րից և փորձում է ժամա­նակ շահել՝ առանց կտրուկ քայլե­րի գնա­լու։

Ղևոնդյա­նը նշեց, որ Ռուսաստա­նը հետխորհրդա­յին բոլոր պետություննե­րի նկատմամբ մշտա­պես ձգտել է պահպա­նել ազդե­ցությունը։ Նա պատմեց, որ այդ գաղա­փարնե­րը քննարկվում և հիմնա­վորվում են նաև ռուսա­կան ակա­դե­միա­կան ու քաղա­քա­կան շրջա­նակնե­րում։

Անդրա­դառնա­լով Ադրբե­ջա­նի հետ պատմա­կան կամ մշա­կութա­յին համա­տեղ նախագծե­րի գաղա­փա­րին՝ նա կարծիք հայտնեց, որ Բաքուն առանձնա­պես շահագրգռված չէ նման նախա­ձեռնություննե­րով։ Նրա համոզմամբ՝ Ադրբե­ջա­նը փորձում է միջազգա­յին հանրության առաջ ներկա­յա­նալ որպես խաղա­ղության կողմնա­կից և խուսա­փում է այնպի­սի քայլե­րից, որոնք կարող են վնա­սել այդ պատկե­րին։

Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը դրա­կան գնա­հա­տեց Եվրա­միության կողմից Հայաստա­նին տրա­մադրվող ֆինանսա­կան աջակցությունը։ Նա նշեց, որ այդ միջոցնե­րը կարող են մեղմել գյուղատնտե­սա­կան արտադրողնե­րի կրած վնասնե­րը և օգնել նոր շուկա­նե­րի որոնման գործընթա­ցում։

Նրա խոսքով՝ եվրո­պա­կան շուկա­նե­րի բացումը կարև­որ հնա­րա­վո­րություն է Հայաստա­նի տնտե­սության համար։ Ղևոնդյա­նը կարծում է, որ դա կստի­պի հայ արտադրողնե­րին ավե­լի մեծ ուշադրություն դարձնել որա­կա­կան չափա­նիշնե­րին և մրցունա­կությա­նը։

Նա նաև նշեց, որ ստեղծված իրա­վի­ճա­կը կարող է արա­գացնել տնտե­սա­կան վերա­կողմնո­րոշման գործընթա­ցը։ Նրա գնա­հատմամբ՝ երկա­րա­ժամկետ առումով այս ճնշումնե­րը կարող են նույնիսկ դրա­կան ազդե­ցություն ունե­նալ հայկա­կան արտադրության զարգացման վրա։

Անդրա­դառնա­լով հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րին՝ Ղևոնդյա­նը համոզմունք հայտնեց, որ սահմա­նի բացումը շատ մոտ է։ Նա հիշեցրեց վերջին ամիսնե­րի մի շարք շփումնե­րը և հայտա­րա­րություննե­րը՝ նշե­լով, որ գործընթացն արդեն գործնա­կան փուլ է մտնում։

Փորձա­գե­տը նաև անդրա­դարձավ ԱՄՆ‑ի հետ կնքված համա­ձայնություննե­րին՝ ընդգծե­լով դրանց կարև­ո­րությունը Հայաստա­նի ապա­գա­յի համար։ Նրա խոսքով՝ այդ փաստաթղթե­րի ստո­րագրումը վկա­յում է, որ միջազգա­յին գործընկերնե­րը վստահ են Հայաստա­նի քաղա­քա­կան ընթացքի շարունա­կա­կա­նության հարցում։

Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը նշեց, որ կարև­որ է ոչ միայն փաստաթղթե­րի ստո­րագրումը, այլ նաև գործնա­կան աշխա­տանքնե­րի մեկնարկը։ Նա պատմեց, որ այցե­լել է այն տարածքնե­րը, որտեղ նախա­տեսվում են ենթա­կա­ռուցվածքա­յին ծրագրեր, և կարծում է, որ դրանց իրա­կա­նա­ցումը պետք է հնա­րա­վո­րինս արագ սկսվի։

Ներքա­ղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կին անդրա­դառնա­լով՝ Ղևոնդյա­նը հայտա­րա­րեց, որ իշխող ուժը, իր գնա­հատմամբ, հաղթե­լու է ընտրություննե­րում և մեծ հավա­նա­կա­նությամբ կկա­րո­ղա­նա ինքնուրույն կառա­վա­րություն ձևա­վո­րել։ Նրա կարծի­քով՝ խորհրդա­րա­նում գլխա­վոր ընդդի­մա­դիր ուժը կարող է դառնալ «Ուժեղ Հայաստա­նը» քաղա­քա­կան ուժը։

Նա նշեց, որ քաղա­քա­կան ուժե­րի համար բնա­կան է հաղթա­նա­կի մասին խոսե­լը, նույնիսկ եթե իրա­կան հնա­րա­վո­րություննե­րը սահմա­նա­փակ են։ Ղևոնդյա­նի գնա­հատմամբ՝ ընդդի­մա­դիր ուժե­րի ղեկա­վարնե­րը նույնպես հասկա­նում են ընտրա­կան իրա­կան հարա­բե­րակցությունը։

Փորձա­գե­տը կարծում է, որ իշխա­նա­փո­խության դեպքում կկա­սեցվեին Հայաստա­նի արևմտյան ուղղության հիմնա­կան ծրագրե­րը, այդ թվում՝ եվրո­պա­կան ինտեգրման, խաղա­ղության գործընթա­ցի և ամե­րիկյան նախա­ձեռնություննե­րի հետ կապված ծրագրե­րը։

Ռոբերտ Ղևոնդյա­նը նաև նշեց, որ Հայաստա­նի քաղա­քա­կան կյանքում այլևս անհնար է վերա­դարձը մինչև 2018 թվա­կա­նը գոյություն ունե­ցած համա­կարգին։ Նրա կարծի­քով՝ ցանկա­ցած նման փորձ կհանգեցնի շատ ավե­լի կոշտ և կենտրո­նացված կառա­վարման մեխա­նիզմնե­րի ձևա­վորմա­նը։

Ամփո­փե­լով՝ Ղևոնդյա­նը հայտա­րա­րեց, որ հետընտրա­կան լուրջ բախումնե­րի կամ ապա­կա­յունացման հավա­նա­կա­նությունը շատ ցածր է գնա­հա­տում։ Նրա խոսքով՝ ընդդի­մա­դիր ուժե­րը չունեն բավա­րար մարդկա­յին ռեսուրս՝ լայնա­ծա­վալ փողո­ցա­յին պայքար կազմա­կերպե­լու համար, և այդ պատճա­ռով ընտրություննե­րից հետո իրա­վի­ճա­կը, ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ, կմնա վերահսկե­լի։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘