Պետությունն Ինքն Է Ընտրա­կեղծիքներ Բացա­հայտո­ղը

Գումարնե­րը կիրառվել են թե՛ քարո­զարշավնե­րում, թե՛ կազմա­կերպչա­կան աշխա­տանքնե­րում, իսկ որոշ դեպքե­րում՝ նաև ընտրա­կա­շառքի նպա­տակնե­րով։ Հասա­րա­կության քաղա­քա­կան բևե­ռացվա­ծությունն էլ է նպաստել մասնակցության աճին։ 

Լևոն Բարսեղյան

FactorTV‑ն զրուցել է «Ասպա­րեզ» ակումբի նախա­գահ Լևոն Բարսեղյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի խորհրդա­րա­նա­կան ընտրություննե­րի ընթացքը՝ ընդգծե­լով անցյա­լի համե­մա­տությամբ տեղի ունե­ցած որա­կա­կան փոփո­խություննե­րը: Բարսեղյա­նը մանրա­մասնում է տեխնի­կա­կան թերություննե­րը և քվեարկության գաղտնիության խնդիրնե­րը, սակայն շեշտում է, որ առա­ջին անգամ հենց պետա­կան մարմիններն են բացա­հայտում ընտրա­կեղծիքնե­րը, այլ ոչ թե միայն ընդդի­մությունը կամ դիտորդնե­րը։ Զրույցի առանցքում են ընտրա­կա­շառքի դեմ պայքա­րի իրա­վա­կան հետև­անքնե­րը և ապօ­րի­նի ֆինանսա­կան միջոցնե­րի ազդե­ցությունը քաղա­քա­կան դաշտի բևե­ռացման վրա։ Վերջնա­կան նպա­տակն է ցույց տալ, որ չնա­յած իրա­վա­պահ համա­կարգի աննա­խա­դեպ ակտի­վությա­նը, ընտրա­կան գործընթա­ցը դեռևս կրում է հին արատնե­րի և կասկա­ծե­լի ծագում ունե­ցող կապի­տա­լի ծանր ազդե­ցությունը։

Լևոն Բարսեղյա­նը նշեց, որ իրենց դիտորդա­կան առա­քե­լության արձա­նագրած խախտումնե­րը հիմնա­կա­նում ունե­ցել են ընթա­ցա­կարգա­յին և տեխնի­կա­կան բնույթ՝ սկսած տեղա­մա­սե­րի մատչե­լիության խնդիրնե­րից մինչև քվեախցիկնե­րի անհա­ջող դասա­վո­րություն, որի հետև­անքով հնա­րա­վոր էր տեսնել ընտրո­ղի գործո­ղություննե­րը։ Նա ասաց, որ նման դեպքե­րում հանձնա­ժո­ղովնե­րի նախա­գահնե­րին զգուշացվել է՝ թերություննե­րը շտկե­լու համար։

Բարսեղյա­նի խոսքով՝ արձա­նագրվել են նաև դեպքեր, երբ վստահված անձինք ընտրա­տե­ղա­մա­սում զբաղվել են քաղա­քա­կան ուժե­րի բացա­հայտ քարոզչությամբ և հակա­ռա­կորդնե­րի քննա­դա­տությամբ։ Նա նշեց, որ եղել են նաև դրոշմա­նիշնե­րի հետ կապված սխալներ, հանձնա­ժո­ղո­վի անդա­մի շուրջ իրա­վա­կան անո­րո­շության դեպք, երկու ընտրո­ղի միա­ժա­մա­նակ քվեախցի­կում գտնվե­լու փորձ և ծնողնե­րի կողմից ընտրողնե­րի ուղղորդման դեպքեր։Քվեարկության գաղտնիության խախտման վտանգներ են նկատվել քվեախցիկնե­րի դասա­վո­րության պատճա­ռով։ Նրա խոսքով՝ որոշ հանձնա­ժո­ղովներ սկզբում հրա­ժարվել են փոխել դասա­վո­րությունը, սակայն հետա­գա­յում ստիպված են եղել շտկումներ կատա­րել։ Նա նաև նշեց, որ արձա­նագրվել են ծալված քվեա­թերթիկնե­րի օգտա­գործման և այլ տեխնի­կա­կան խախտումնե­րի դեպքեր։

Լևոն Բարսեղյա­նը շեշտեց, որ իր թվարկած խախտումնե­րը հիմնա­կա­նում չեն եղել կանխամտածված հանցա­գործություններ։ Նրա դիտարկմամբ՝ արդեն այլ բնույթի հարց են ընտրա­կա­շառքի վերա­բերյալ տեղե­կություննե­րը և այդ առնչությամբ կատարված ձերբա­կա­լություննե­րը։ Նա ընդգծեց, որ եթե առա­ջադրված մեղադրանքնե­րը հաստատվեն, ապա խոսքը լուրջ իրա­վա­խախտումնե­րի մասին է։

Բարսեղյա­նը նկա­տեց, որ Շիրա­կի մարզում մասնակցության ցածր մակարդա­կը կարող է պայմա­նա­վորված լինել արտագնա աշխա­տանքի մեկնած քաղա­քա­ցի­նե­րի մեծ թվով։ Նա նաև ենթադրեց, որ հնա­րա­վոր է այստեղ ընտրա­կա­շառքի մեխա­նիզմներն ավե­լի արդյունա­վետ են խափանվել, թեև դա համա­րեց միայն վարկած։

Խոսե­լով հանրա­պե­տա­կան մակարդա­կով բարձր մասնակցության մասին՝ նա կարծիք հայտնեց, որ դրա պատճառնե­րից մեկը քաղա­քա­կան ուժե­րի կողմից ծախսված մեծ ֆինանսա­կան միջոցներն են եղել։ Նրա գնա­հատմամբ՝ գումարնե­րը կիրառվել են թե՛ քարո­զարշավնե­րում, թե՛ կազմա­կերպչա­կան աշխա­տանքնե­րում, իսկ որոշ դեպքե­րում՝ նաև ընտրա­կա­շառքի նպա­տակնե­րով։ Բարսեղյա­նը նշեց, որ հասա­րա­կության քաղա­քա­կան բևե­ռացվա­ծությունն էլ է նպաստել մասնակցության աճին։

Բարսեղյանն անդրա­դարձավ նաև արտերկրից ժամա­նած քաղա­քա­ցի­նե­րի մասնակցությա­նը։ Նա ասաց, որ իրա­կան պատկե­րը հնա­րա­վոր կլի­նի գնա­հա­տել միայն սահմա­նա­յին անցումնե­րի և չվերթնե­րի վիճա­կագրության ուսումնա­սի­րությունից հետո։ Բարսեղյա­նը քննա­դա­տեց ընտրա­կա­շառքի կասկա­ծանքով քաղա­քա­ցի­նե­րին վարժա­կան հավաքնե­րի ուղարկե­լու մասին հայտա­րա­րություննե­րը՝ նշե­լով, որ եթե պետությունն ունի հանցա­գործության վերա­բերյալ տվյալներ, ապա այդ անձինք պետք է ենթարկվեն իրա­վա­կան պատասխա­նատվության, ոչ թե այլ միջո­ցա­ռումնե­րի։

Լևոն Բարսեղյա­նը խիստ քննա­դա­տեց այն մոտե­ցումը, երբ քաղա­քա­ցի­նե­րը գալիս են միայն կոնկրետ անձի օգտին քվեարկե­լու և անմի­ջա­պես հեռա­նա­լու համար։ Նրա համոզմամբ՝ երկքա­ղա­քա­ցիության և ընտրա­կան իրա­վունքի հարցում պետությունը պետք է ավե­լի խորը մտա­ծի։ Նա առա­ջարկեց, որ քվեարկե­լու իրա­վունք ունե­նան այն երկքա­ղա­քա­ցի­նե­րը, որոնք տարվա կեսից ավե­լին բնակվում են Հայաստա­նում։

Համե­մա­տե­լով այս ընտրություննե­րը նախորդ տարի­նե­րի ընտրություննե­րի հետ՝ Բարսեղյա­նը նշեց, որ տարբե­րությունը հսկա­յա­կան է։ Նրա խոսքով՝ նախկի­նում հաճախ էին հանդի­պում լրագրողնե­րի, դիտորդնե­րի և վստահված անձանց նկատմամբ բռնության դեպքեր, որոնք մնում էին անպա­տիժ։ Նա կարծում է, որ նման մթնո­լորտի բացա­կա­յությունն արդեն կարև­որ փոփո­խություն է։

Լևոն Բարսեղյա­նը հիշեցրեց, որ նախկի­նում ընտրա­խախտումնե­րը հիմնա­կա­նում բացա­հայտում էին ընդդի­մա­դիր ուժե­րը, դիտորդնե­րը և լրատվա­մի­ջոցնե­րը, մինչդեռ այժմ բազմա­թիվ դեպքեր բացա­հայտվել են հենց պետա­կան իրա­վա­պահ մարմիննե­րի կողմից։ Նա ասաց, որ առա­ջին անգամ պետությունն ինքն է ներկա­յացնում ընտրա­կա­շառքի և այլ խախտումնե­րի վերա­բերյալ մեծա­ծա­վալ նյութեր։ Չի կարե­լի բացա­ռել այնպի­սի զարգա­ցումը, երբ ընտրություննե­րից հետո որոշ քաղա­քա­կան ուժե­րի մանդատնե­րի օրի­նա­կա­նությունը վիճարկվի դատա­րաննե­րում։ Նա նշեց, որ եթե ապա­ցուցվի, որ մանդատներ են ձեռք բերվել ընտրա­կա­շառքի կամ ընտրողնե­րի կամքի վրա անօ­րի­նա­կան ազդե­ցության միջո­ցով, ապա կարող են առա­ջա­նալ մանդատնե­րի չեղարկման կամ նույնիսկ ընտրություննե­րի արդյունքնե­րի վերա­նայման հարցեր։

Ամփո­փե­լով՝ Լևոն Բարսեղյա­նը գլխա­վոր խնդիր համա­րեց ապօ­րի­նի ծագման մեծ գումարնե­րի և, իր ձևա­կերպմամբ, «ապօ­րի­նի խաղա­ցողնե­րի» ազդե­ցությունը քաղա­քա­կան գործընթացնե­րի վրա։ Նա ընդգծեց, որ արդար քաղա­քա­կան համա­կարգում հանցա­գործություննե­րի համար պատասխա­նատվության ենթա­կա անձինք չպետք է մասնակցեն ընտրություննե­րին որպես թեկնա­ծուներ։

Բարսեղյա­նի խոսքով՝ ֆինանսա­պես ամե­նահզոր քաղա­քա­կան ուժե­րը գերիշխել են հանրա­յին տեղե­կատվա­կան դաշտում՝ ստվե­րե­լով մյուս մասնա­կիցնե­րին։ Նա կարծում է, որ քաղա­քա­կան դաշտի բնա­կան զարգացման համար անհրա­ժեշտ է օրենքի ուժով հեռացնել անօ­րի­նա­կան մեթոդնե­րով գործող դերա­կա­տարնե­րին, որպեսզի մնա­ցած քաղա­քա­կան ուժե­րը մրցեն հավա­սար պայմաննե­րում։ 

Բարսեղյա­նը նշեց, որ իրեն մտա­հո­գում է այն հեռանկա­րը, երբ խորհրդա­րա­նում կրկին կարող է ձևա­վորվել այնպի­սի կառուցվածք, որի պայմաննե­րում քաղա­քա­կան ուժե­րը շարունա­կե­լու են տարի­ներ շարունակ փոխա­դարձ մեղադրանքնե­րի և անցյա­լի վեճե­րի շուրջ բանա­վի­ճել՝ արդյունա­վետ քաղա­քա­կան աշխա­տանքի փոխա­րեն։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝