Կանգնեցնել Հակա­սահմա­նադրա­կան Ուժե­րին

Անհրա­ժեշտ է պարզել՝ արդյոք արձա­նագրված բազմա­թիվ դեպքե­րը առանձին դրվագներ են, թե մեկ ընդհա­նուր կազմա­կերպված համա­կարգի մաս։ Եթե քննությունից դուրս մնա համա­կարգա­յին բաղադրի­չը, ապա խնդի­րը չի լուծվի, քանի որ նույն մեխա­նիզմնե­րը կարող են վերարտադրվել նոր դերա­կա­տարնե­րի միջո­ցով։ 

Արտա­շես Խալաթյան

1inTV‑ն զրուցել է իրա­վա­գետ Արտա­շես Խալաթյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի հետընտրա­կան իրա­վի­ճա­կը՝ կենտրո­նա­նա­լով ընդդի­մա­դիր ուժե­րի լեգի­տի­մության և նրանց գործունեության իրա­վա­կան գնա­հա­տա­կա­նի անհրա­ժեշտության վրա։ Զրուցա­կիցնե­րը հիմնա­վո­րում են, որ խորհրդա­րա­նա­կան ընդդի­մությունն իրա­կա­նում հակա­սահմա­նադրա­կան նպա­տակներ հետապնդող համա­կարգված հանցա­վոր խմբա­վո­րում է, որը զանգվա­ծա­յին ընտրա­կա­շառքի միջո­ցով փորձել է խաթա­րել ժողովրդա­վա­րա­կան կարգը։ Որպես հիմնա­կան լուծում առա­ջարկվում է դիմել Սահմա­նադրա­կան դատա­րան՝ ՀՅԴ‑ի և այլ նախկի­նա­կենտրոն ուժե­րի գործունեությունն արգե­լե­լու նպա­տա­կով, քանի որ նրանց ներկա­յությունը քաղա­քա­կան դաշտում դիտվում է որպես սպառնա­լիք պետության ինքնիշխա­նությա­նը։ Իշխա­նությունը պետք է դրսև­ո­րի քաղա­քա­կան կամք՝ արմա­տա­խիլ անե­լու արտա­քին ազդե­ցության գործա­կալնե­րին և ձևա­վո­րե­լու արժե­հա­մա­կարգա­յին ընդհանրություն ունե­ցող նոր, լեգի­տիմ ընդդի­մություն։

Արտա­շես Խալաթյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նում հեղա­փո­խությունից հետո, թեև ընտրություննե­րի փաստա­կան հիմքե­րը փոխվել են և ընտրություններն ընդհա­նուր առմամբ լեգի­տիմ են, իշխա­նություն-ընդդի­մություն հարա­բե­րություննե­րի տրա­մա­բա­նությունը շարունա­կում է մնալ նախկի­նի նման։ Նրա դիտարկմամբ՝ նախկին քաղա­քա­կան ռեժի­մը ներկա­յացնող ուժե­րը շարունա­կում են օգտա­գործել ընտրություննե­րի կեղծման մասին նարա­տի­վը և սահմա­նադրա­կան դատա­րան դիմե­լու մեխա­նիզմը՝ իրենց քաղա­քա­կան օրա­կարգը առաջ տանե­լու համար։

Խալաթյա­նը կարծում է, որ Հայաստա­նի քաղա­քա­կան համա­կարգը շարունա­կում է մնալ բևե­ռացված։ Մի կողմից ժողովրդա­վա­րա­կան արժեքներ դավա­նող ուժերն են, մյուս կողմից՝ այն ուժե­րը, որոնք, նրա խոսքով, մերժում են ժողովրդա­վա­րությունն ու մարդու իրա­վունքնե­րը։ Նա ընդգծեց, որ նման պայմաննե­րում դժվար է խոսել լիարժեք պառլա­մենտա­րիզմի և ամբողջա­պես լեգի­տիմ խորհրդա­րա­նի մասին։ Ընդդի­մա­դիր ուժե­րի՝ Սահմա­նադրա­կան դատա­րան դիմե­լու իրա­վունքը գոյություն ունի, սակայն այդ իրա­վունքի չարա­շա­հումը ևս իրա­վա­կան խնդիր է։ Նրա խոսքով՝ ակնհայտ անհիմն դիմումնե­րը ոչ թե իրա­վա­կան պաշտպա­նության միջոց են, այլ քաղա­քա­կան ցուցադրա­կան գործո­ղություններ։ Խալաթյա­նը նաև քննա­դա­տեց դատա­կան համա­կարգի այն մշա­կույթը, որի պայմաննե­րում դատա­վորնե­րը խուսա­փում են հրա­պա­րա­կա­յին դիրքո­րո­շումնե­րից՝ չեզո­քության պահպանման պատրվա­կով։

Նա կարև­ո­րեց ընտրա­կա­շառքնե­րի վերա­բերյալ հարուցված գործե­րի համա­կարգա­յին քննությունը։ Իրա­վա­բա­նի կարծի­քով՝ անհրա­ժեշտ է պարզել՝ արդյոք արձա­նագրված բազմա­թիվ դեպքե­րը առանձին դրվագներ են, թե մեկ ընդհա­նուր կազմա­կերպված համա­կարգի մաս։ Խալաթյա­նը նախազգուշացրեց, որ եթե քննությունից դուրս մնա համա­կարգա­յին բաղադրի­չը, ապա խնդի­րը չի լուծվի, քանի որ նույն մեխա­նիզմնե­րը կարող են վերարտադրվել նոր դերա­կա­տարնե­րի միջո­ցով։

Արտա­շես Խալաթյա­նը հիշեցրեց, որ կառա­վա­րությունն ու Ազգա­յին ժողո­վը սահմա­նադրա­կան լիա­զո­րություն ունեն դիմե­լու Սահմա­նադրա­կան դատա­րան՝ քաղա­քա­կան կուսակցություննե­րի գործունեությունը դադա­րեցնե­լու պահանջով, եթե դրանց գործունեությունը միտված է սահմա­նադրա­կան կարգի տապալմա­նը։ Նա պնդեց, որ որոշ քաղա­քա­կան ուժե­րի գործո­ղություննե­րը կարող են դիտարկվել հենց այդ համա­տեքստում։

Իրա­վա­գե­տի խոսքով՝ սահմա­նադրա­կան կարգի հիմունքնե­րից մեկը ժողովրդիշխա­նության սկզբունքն է, որն իրացվում է ընտրություննե­րի միջո­ցով։ Հետև­ա­բար, զանգվա­ծա­յին ընտրա­կեղծա­րա­րությունը, ընտրա­կա­շառքը կամ ընտրություննե­րի արդյունքնե­րի վրա համա­կարգա­յին ազդե­ցությունը կարող են դիտարկվել որպես սահմա­նադրա­կան կարգի դեմ ուղղված գործո­ղություններ։ Նույն քաղա­քա­կան շրջա­նակնե­րի վերա­բերյալ հրա­պա­րակված և չհերքված ձայնագրություննե­րը, ինչպես նաև ընտրա­կան գործընթացնե­րի շուրջ արձա­նագրված փաստե­րը, իր կարծի­քով, կարող են դիտարկվել մեկ ամբողջա­կան շղթա­յի մեջ։ Նրա համոզմամբ՝ եթե ապա­ցուցվի, որ գործո­ղություննե­րը միտված են եղել իշխա­նության յուրացմա­նը կամ սահմա­նադրա­կան կարգի խաթարմա­նը, ապա դա կարող է հիմք դառնալ առա­վել կոշտ սահմա­նադրաի­րա­վա­կան արձա­գանքի համար։

Իրա­վա­գե­տը քննա­դա­տեց նաև այն, ինչ անվա­նեց «լեգա­լիստա­կան» մոտե­ցում։ Նրա համոզմամբ՝ իրա­վունքի ոգին պետք է գերա­կա­յի ձևա­կան մեկնա­բա­նություննե­րին, հատկա­պես այն դեպքե­րում, երբ քննարկվում են պետա­կա­նության և ժողովրդա­վա­րա­կան համա­կարգի պաշտպա­նության հարցեր։ Գործող իշխա­նությունը ուշացրել է մի շարք կարև­որ դատաի­րա­վա­կան բարե­փո­խումներ։ Միևնույն ժամա­նակ նա ընդգծեց, որ որոշ նախա­ձեռնություննե­րի հետա­դարձ կիրա­ռումը կարող է իրա­վա­կան խնդիրներ առա­ջացնել։ Այդ պատճա­ռով, նրա կարծի­քով, առա­վել արդյունա­վետ լուծում կարող է լինել Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նի միջո­ցով քաղա­քա­կան ուժե­րի գործունեության սահմա­նա­փակման հարցի քննարկումը։

Նա նաև անդրա­դարձավ արտա­քին ազդե­ցություննե­րի թեմա­յին՝ նշե­լով, որ Հայաստա­նում օտար պետություննե­րի քաղա­քա­կան և տեղե­կատվա­կան ազդե­ցությունը շարունա­կում է լուրջ մարտահրա­վեր մնալ։ Իրա­վա­գե­տի համոզմամբ՝ նախ անհրա­ժեշտ է լուծել այն ներքին քաղա­քա­կան ուժե­րի հարցը, որոնք, ըստ նրա, հանդես են գալիս որպես այդ ազդե­ցություննե­րի կրողներ։  Խալաթյա­նը կարծիք հայտնեց, որ որոշ քաղա­քա­կան ուժե­րի գործունեության արգե­լումը կարող է ճանա­պարհ բացել ավե­լի առողջ քաղա­քա­կան դաշտի ձևա­վորման համար։ Նա հավե­լեց, որ նման քայլե­րից հետո կարե­լի է քննարկել նաև արտա­հերթ ընտրություննե­րի անցկա­ցումը՝ նոր և ավե­լի լեգի­տիմ քաղա­քա­կան մրցակցության պայմաննե­րում։

Ամփո­փե­լով՝ իրա­վա­բա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի հիմնա­կան խնդի­րը ոչ միայն ընտրություննե­րի կազմա­կերպումն է, այլև այն, թե որքա­նով է քաղա­քա­կան համա­կարգը կարո­ղա­նում ձևա­վո­րել լեգի­տիմ, ժողովրդա­վա­րա­կան և պետա­կան շահե­րին հավա­տա­րիմ ընդդի­մություն։ Նրա գնա­հատմամբ՝ առանց այդ խնդրի լուծման քաղա­քա­կան համա­կարգը շարունա­կե­լու է վերարտադրել նույն ճգնա­ժա­մե­րը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝