Նոր Վերա­փո­խումներ Տարա­ծաշրջա­նում

Դեպքեր, երբ ընտրություննե­րում մեծ հաղթա­նակ տարած քաղա­քա­կան ուժե­րը կարճ ժամա­նակ անց կորցրել են հասա­րա­կա­կան աջակցությունը։ Այդ համա­տեքստում նա օրի­նակ բերեց ՀՀԿ‑ի փորձը։

Վահրամ Աթա­նեսյան

1in TV‑ն զրուցել է Արցա­խի նախկին պատգա­մա­վոր Վահրամ աթա­նեսյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում են Իրա­նի և ԱՄՆ‑ի միջև ձևա­վորվող նոր հարա­բե­րություննե­րը՝ շեշտադրե­լով իսլա­մա­կան կղե­րա­պե­տության կառա­վարման համա­կարգի հնա­րա­վոր տրանսֆորմա­ցիան, Մերձա­վոր Արև­ելքում երեք տարա­ծաշրջա­նա­յին բևեռնե­րի՝ Իրա­նի, Թուրքիա­յի և Իսրա­յե­լի շուրջ նոր աշխարհա­քա­ղա­քա­կան հավա­սա­րակշռության հաստա­տումը: Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այս գործընթացնե­րի ազդե­ցությա­նը Հարա­վա­յին Կովկա­սի վրա, ներառյալ Հայաստա­նի անվտանգա­յին միջա­վայրը և հայ-ադրբե­ջա­նա­կան կարգա­վորման հեռանկարնե­րը: Վահրամ Աթա­նեսյա­նը քննա­դա­տում է նաև Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան դաշտի դիլե­տանտիզմն ու պոպուլիզմը՝ կոչ անե­լով պետա­կան մակարդա­կով իրա­կա­նացնել խորքա­յին ռազմա­վա­րա­կան վերլուծություններ: Նշվում է, որ կարիք է լինե­լու ուրվագծել նոր ստա­տուս քվոն, որտեղ Իրա­նի տնտե­սա­կան ազա­տա­կա­նա­ցումն ու արևմտյան ներդրումնե­րը կարող են նվա­զեցնել տարա­ծաշրջա­նա­յին էսկա­լա­ցիա­յի վտանգնե­րը:

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ Իրա­նում փաստա­ցի սկսվել է կառա­վարման համա­կարգի տրանսֆորմա­ցիա, ինչի կարև­որ ցուցի­չը համա­րեց այն հանգա­մանքը, որ երկրի նախա­գա­հը գերա­գույն հոգև­որ առաջնորդի հետ միա­սին ստանձնել է պատասխա­նատվություն։ Նրա գնա­հատմամբ՝ դա լուրջ ազդակ է թե՛ ԱՄՆ-ին, թե՛ Իսրա­յե­լին, ինչպես նաև Իրա­նի ռազմա­վա­րա­կան գործընկերնե­րին՝ Ռուսաստա­նին և Չինաստա­նին։

Նա դիտարկեց, որ քաղա­քա­կան և քաղա­քա­ցիա­կան իշխա­նությունը, հավա­նա­բար, կարո­ղա­ցել է սահմա­նա­փա­կել Իսլա­մա­կան հեղա­փո­խության պահա­պաննե­րի կորպուսի ազդե­ցությունը։ Նա կարծում է, որ Միացյալ Նահանգնե­րի համար սա ազդանշան է, որ ձեռք բերված պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րից նահանջե­լու հնա­րա­վո­րություն գրե­թե չկա։

Աթա­նեսյա­նի խոսքով՝ ԱՄՆ‑ի կողմից լուրջ սխալ կլի­նի, եթե Վաշինգտո­նը տուրք տա Իսրա­յե­լի հավակնություննե­րին և վերսկսի ռազմա­կան գործո­ղություննե­րը Իրա­նի դեմ։ Նրա կարծի­քով՝ դա կվնա­սի Միացյալ Նահանգնե­րի հեղի­նա­կությա­նը ոչ միայն Մերձա­վոր Արև­ելքում և իսլա­մա­կան աշխարհում, այլև ամբողջ միջազգա­յին ասպա­րե­զում։

Նա եզրա­կացրեց, որ նախա­գահ Դոնալդ Թրամփի վարչա­կազմը շահագրգռված կլի­նի, որպեսզի ներկա­յիս փոխըմբռնման հուշա­գի­րը վերածվի ավե­լի լայն՝ տարա­ծաշրջա­նա­յին համա­ձայնության։ Վահրամ Աթա­նեսյա­նի գնա­հատմամբ՝ դա կարող է Մերձա­վոր Արև­ելքում ձևա­վո­րել երեք հիմնա­կան բևեռ՝ Թուրքիա, Իսրա­յել և Իրան։

Նախկին պատգա­մա­վո­րը նշեց, որ արա­բա­կան աշխարհը, ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ, կբա­ժանվի այդ երեք բևեռնե­րի շուրջ համա­գործակցության տարբեր ուղղություննե­րի։ Նրա դիտարկմամբ՝ Սաուդյան Արա­բիան և Եգիպտո­սը կարող են ավե­լի սերտ համա­գործակցել Թուրքիա­յի հետ, Հորդա­նանն ու Արա­բա­կան Միացյալ Էմի­րություննե­րը՝ Իսրա­յե­լի, իսկ Իրա­քը և Լիբա­նա­նը՝ Իրա­նի հետ։

Աթա­նեսյա­նի կարծի­քով՝ առանցքա­յին հարցն այն է, թե հնա­րա­վոր կլի­նի՞ այդ երեք բևեռնե­րի միջև պահպա­նել փոխզսպման և փոխա­դարձ հանդուրժո­ղա­կա­նության մթնո­լորտ։ Նա ընդգծեց, որ այստեղ վճռո­րոշ նշա­նա­կություն կունե­նա Իրա­նի ներսում կառա­վարման համա­կարգի հետա­գա վերա­փո­խումը։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը կարև­որ համա­րեց նաև այն հանգա­մանքը, որ Իսրա­յե­լը պետք է հաշվի նստի այն իրո­ղության հետ, որ աշխարհում իր հիմնա­կան և գրե­թե միակ ռազմա­վա­րա­կան աջա­կի­ցը շարունա­կում է մնալ Միացյալ Նահանգնե­րը, մինչդեռ մյուս ուժա­յին կենտրոննե­րը փորձում են սահմա­նա­փա­կել Իսրա­յե­լի տարա­ծաշրջա­նա­յին հավակնություննե­րը։

Նա ուշադրություն հրա­վի­րեց նաև Պաղեստի­նի ինքնա­վա­րության նախա­գա­հի որոշման վրա՝ 2027 թվա­կա­նին նախա­գա­հա­կան ընտրություններ անցկացնե­լու վերա­բերյալ։ Աթա­նեսյա­նը նկա­տեց, որ այդ քայլը կարող է պայմա­նա­վորված լինել արտա­քին ճնշումնե­րով, իսկ Պաղեստի­նի ներքին քաղա­քա­կան դաշտում կարև­որ հարց է մնում՝ արդյոք ՖԱԹՀ‑ն և ՀԱՄԱՍ‑ը կկարողանա՞ն ընդհա­նուր դիրքո­րո­շում մշա­կել Իսրա­յե­լի հետ հարա­բե­րություննե­րի վերա­բերյալ։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նի խոսքով՝ Հայաստա­նի համար առաջնա­յին նշա­նա­կություն ունի հասկա­նալ, թե ինչպես են Մերձա­վոր Արև­ելքում ընթա­ցող գործընթացնե­րը ազդե­լու Հարա­վա­յին Կովկա­սի վրա։ Նա նշեց, որ տարա­ծաշրջա­նում ձևա­վորվում է նոր ստա­տուս-քվո, և անհրա­ժեշտ է խորքա­յին ուսումնա­սի­րել, թե ինչ ազդե­ցություն կունե­նան իրա­նա-ամե­րիկյան հարա­բե­րություննե­րը հայ-ադրբե­ջա­նա­կան կարգա­վորման, հայ-ռուսա­կան հարա­բե­րություննե­րի և Հայաստա­նի եվրո­պա­կան ուղղվա­ծության վրա։

Նրա կարծի­քով՝ այս հարցե­րը պահանջում են ոչ թե հրա­պա­րա­կա­յին հայտա­րա­րություններ, այլ լուրջ վերլուծա­կան աշխա­տանք, որը կարող է ծառա­յել որպես խորհրդատվա­կան հիմք պետա­կան որո­շումնե­րի համար։ Աթա­նեսյա­նը շեշտեց, որ այսօր կատարված ուսումնա­սի­րություննե­րը վաղը կարող են դառնալ չափա­զանց պահանջված։

Արցա­խի ԱԺ նախկին պատգա­մա­վո­րը առանձնա­հա­տուկ նշա­նա­կություն տվեց երկու քաղա­քա­կան ազդակնե­րի։ Առա­ջի­նը՝ Իսրա­յե­լի արտա­քին գործե­րի նախա­րա­րի շնորհա­վո­րանքը Հայաստա­նի վարչա­պե­տին խորհրդա­րա­նա­կան ընտրություննե­րից հետո, որը, ըստ նրա, նախկի­նում նախա­դեպ չի ունե­ցել։ Երկրորդը՝ Իրա­նի կողմից հնչեցված շնորհա­վո­րանքներն էին՝ սկզբում արտգործնա­խա­րա­րի, ապա նախա­գա­հի մակարդա­կով։

Նա դիտարկեց, որ այս երկու ազդակնե­րը ցույց են տալիս՝ Իրանն ու Իսրա­յե­լը Հայաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րը չեն դիտարկում որպես փոխա­դարձ հակա­մարտության մաս։ Աթա­նեսյա­նի գնա­հատմամբ՝ դա վկա­յում է տարա­ծաշրջա­նա­յին իրա­վի­ճա­կի փոփո­խության մասին։

Խոսե­լով ներքա­ղա­քա­կան դաշտի մասին՝ Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ պետությունը ուժեղ է նաև ընդդի­մությամբ։ Նա հիշեցրեց, որ դասա­կան խորհրդա­րա­նա­կան համա­կարգե­րում ընդդի­մությունը ձևա­վո­րում է ստվե­րա­յին կառա­վա­րություն և պատրաստվում է ապա­գա­յում ստանձնել իշխա­նությունը։

Սամվել Կարա­պետյա­նի քաղա­քա­կան նախա­ձեռնություննե­րի վերա­բերյալ Աթա­նեսյա­նը կարծիք հայտնեց, որ բազմա­թիվ մարդիկ հիասթափվել են չափա­զանց հավակնոտ և իրա­տե­սությունից կտրված հայտա­րա­րություննե­րի պատճա­ռով։ Նրա գնա­հատմամբ՝ հնա­րա­վոր չէ խոստա­նալ իշխա­նա­փո­խություն այնպի­սի ժամկետնե­րում, որոնք հակա­սում են քաղա­քա­կան և իրա­վա­կան իրա­կա­նությա­նը։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նաև նշեց, որ պատասխա­նա­տու ընդդի­մության բացա­կա­յությունը լուրջ խնդիր է, և այդպի­սի ընդդի­մությա­նը պատասխա­նատվություն վերագրե­լը դեռևս վաղ է։

Վերա­դառնա­լով իրա­նա-ամե­րիկյան հարա­բե­րություննե­րին՝ նա ասաց, որ հիմնա­կան շահա­ռուն Միացյալ Նահանգներն է։ Աթա­նեսյա­նի կարծի­քով՝ Իրա­նի թեոկրա­տա­կան համա­կարգը սպա­ռել է իրեն և ժամա­նա­կի ընթացքում ստիպված կլի­նի տեղ զիջել ավե­լի ազատ ու ժողովրդա­վա­րա­կան կառա­վարման ձևե­րի։

Նրա դիտարկմամբ՝ Իրա­նի բացումը միջազգա­յին ներդրումնե­րի համար առա­ջին հերթին տնտե­սա­կան օգուտ կբե­րի ԱՄՆ-ին, ինչպես նաև այլ խոշոր դերա­կա­տարնե­րի՝ Չինաստա­նին, արա­բա­կան երկրնե­րին և, հնա­րա­վոր է, Եվրա­միությա­նը։

Աթա­նեսյա­նը կարև­որ համա­րեց նաև այն հանգա­մանքը, որ Իրա­նի նկատմամբ ավե­լի բաց քաղա­քա­կա­նությունը կարող է նվա­զեցնել տարա­ծաշրջա­նա­յին հակա­մարտություննե­րի հավա­նա­կա­նությունը, այդ թվում՝ Հարա­վա­յին Կովկա­սում։

Նա կտրուկ քննա­դա­տեց այն տեսա­կետնե­րը, որոնց համա­ձայն Իրա­նը կարող է պատե­րազմ սկսել Ադրբե­ջա­նի դեմ։ Նրա համոզմամբ՝ նման պատե­րազմը տարա­ծաշրջա­նի համար աղե­տա­լի կլի­նի և կարող է ներգրա­վել Թուրքիա­յին, Ռուսաստա­նին և Չինաստա­նին՝ ստեղծե­լով շատ ավե­լի լայն հակա­մարտություն։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը չբա­ցա­ռեց նաև այնպի­սի զարգա­ցում, որի դեպքում միջազգա­յին հանրությունը փաստա­ցի ընդունի, որ Իրա­նը միջուկա­յին պետություն է, նույնիսկ եթե հետա­գա­յում սահմա­նա­փա­կումներ դրվեն նրա միջուկա­յին ծրագրի վրա։ Նա հիշեցրեց, որ բազմա­թիվ երկրնե­րի միջուկա­յին կարգա­վի­ճա­կի ձևա­վորման պատմությունն ամբողջությամբ թափանցիկ չի եղել։

Աթա­նեսյա­նը դժգո­հություն հայտնեց նաև Հայաստա­նի հանրա­յին դիսկուրսի որա­կից՝ նշե­լով, որ հաճախ գերակշռում են աղմկա­հա­րույց, բայց ոչ պատասխա­նա­տու հայտա­րա­րություննե­րը։ Նրա կարծի­քով՝ քաղա­քա­կան կյանքում չափա­զանց մեծ տեղ է տրվում կարճա­ժամկետ ազդե­ցություն ունե­ցող հայտա­րա­րություննե­րին, որոնք հետա­գա­յում չեն իրա­կա­նա­նում։

Նա անդրա­դարձավ նաև ընտրություննե­րի արդյունքնե­րին՝ նշե­լով, որ փոքր, բայց գաղա­փա­րա­կան ընտրա­զանգվա­ծը երբեմն ավե­լի մեծ քաղա­քա­կան ռեսուրս է, քան մեծ, բայց անկա­յուն ընտրա­զանգվա­ծը։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը հիշեցրեց, որ պատմության ընթացքում եղել են դեպքեր, երբ ընտրություննե­րում մեծ հաղթա­նակ տարած քաղա­քա­կան ուժե­րը կարճ ժամա­նակ անց կորցրել են հասա­րա­կա­կան աջակցությունը։ Այդ համա­տեքստում նա օրի­նակ բերեց ՀՀԿ‑ի փորձը։

Անդրա­դառնա­լով արտա­քին քաղա­քա­կա­նությա­նը՝ Աթա­նեսյա­նը քննա­դա­տեց այն մոտե­ցումը, ըստ որի Հայաստա­նը պետք է կապի իր ապա­գան բացա­ռա­պես Ռուսաստա­նի ներկա իշխա­նություննե­րի հետ։ Նրա կարծի­քով՝ նման քաղա­քա­կա­նությունը կարող է Հայաստա­նը ներքա­շել մեծ տերություննե­րի հակա­մարտություննե­րի մեջ։

Նա նշեց, որ Հայաստա­նը չպետք է լինի ոչ Ռուսաստա­նի, ոչ Եվրո­պա­յի, ոչ էլ որևէ այլ պետության թշնա­մին։ Աթա­նեսյա­նի համոզմամբ՝ երկրի շահը պահանջում է հնա­րա­վո­րինս հեռու մնալ աշխարհա­քա­ղա­քա­կան բախումնե­րից։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նաև հիշեցրեց, որ ԱՄՆ Կանզա­սի ազգա­յին գվարդիա­յի համա­գործակցությունը Հայաստա­նի հետ շարունակվում է շուրջ երկու տասնամյակ և նոր երև­ույթ չէ։ Նրա խոսքով՝ այդ հանգա­մանքը չի նշա­նա­կում, թե Հայաստա­նը պատրաստվում է մասնակցել Ռուսաստա­նի դեմ որևէ պատե­րազմի։

Ամփո­փե­լով՝ Աթա­նեսյա­նը ընդգծեց, որ Հայաստա­նի համար առաջնա­յի­նը պետք է լինի սեփա­կան շահե­րի պաշտպա­նությունը, ոչ թե մեծ տերություննե­րի հակա­մարտություննե­րում կողմ ընտրե­լը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘