«Լիկբեզ» Մարգա­րի­տա Սիմոնյա­նի Համար

Ինչ վերա­բե­րում է Եկա­տե­րի­նա կայսրուհու «բարեգթությա­նը», ապա նույնիսկ ռուսաստանյան աղբյուրներն են վկա­յել, որ տեղի է ունե­ցել Ղրի­մի հայ բնակչության բռնա­տե­ղա­հա­նություն, որ կազմա­կերպել է Սուվո­րո­վը։

Վահրամ Աթա­նեսյան

Ոչ անհայտ Մարգա­րի­տա Սիմոնյա­նը կրկին «փայլել է» եւ կրեմլյան քարո­զիչ Սոլովյո­վի հաղորդմա­նը «երախտա­մոռ» հայե­րին հիշեցրել, թե ինչպես է «հանուն հայե­րի փրկության կյանքը զոհել» Ալեքսանդր Գրի­բո­յե­դո­վը, իսկ մինչ այդ էլ «մեծա­հո­գի» Եկա­տե­րի­նա կայսրուհին «արտո­նել է, որ նրանք տեղա­փոխվեն Կրասնո­դա­րի երկրա­մաս»։

Տիկի­նը, ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ, ոչ միայն պատմությունից է «բոբիկ», այլեւ չի կարդա­ցել «Վեզիր մուխթա­րի մահը» վեպը։ Եթե կարդա­ցած լիներ, կիմա­նար, որ Գրի­բո­յե­դո­վը սպանվել է Թեհրա­նի ռուսա­կան դեսպա­նա­տա­նը, որտեղ ապաստան էր գտել Պարսկաստա­նի շահի հարե­մի կառա­վա­րիչ- ներքի­նին։ Պարսիկ կրո­նա­վորնե­րը դա համա­րել են շահի եւ իսլա­մի դեմ անարգանք եւ գրո­հել դեսպա­նության շենքը։ Իսկ եթե երախտա­գի­տության խնդիր կա, ապա Մարգա­րի­տա Սիմոնյա­նը պետք է երախտա­գետ լինի հայե­րին, որ Գրի­բո­յե­դո­վի հոշոտված մարմի­նը Թեհրա­նից հասցրել են Թիֆլիս եւ հողին հանձնել։ 

«Գիտակ» Սիմոնյա­նը պետք է որ գոնե Պուշկի­նի «Ճանա­պարհորդություն դեպի Արզրում» նոթե­րը կարդա­ցած լինի։ Այնտեղ Պուշկի­նը պատմում է, թե որտեղ եւ ինչ հանգա­մանքնե­րում է տեսել Գրի­բո­յե­դո­վի մարմի­նը տեղա­փո­խող հայե­րին։ Ի դեպ, այդ վայրը Հայաստա­նի տարածքում է եւ կոչվում է «Պուշկի­նի լեռնանցք»։ Ինչ վերա­բե­րում է Թեհրա­նի հայե­րին, ապա նրանք այնտեղ ապրել են մինչեւ ռուս-պարսկա­կան պատե­րազմը․ այսօր էլ ապրում են եւ ապրե­լու են՝ որպես Իրա­նի լիարժեք քաղա­քա­ցի­ներ եւ օգտվում են օրենքով ազգա­յին-կրո­նա­կան փոքրա­մասնություննե­րի համար սահմանված արտո­նություննե­րից։ Օրի­նակ, Իրա­նի մեջլի­սում երկու պաատգա­մա­վոր ունեն։

Ինչ վերա­բե­րում է Եկա­տե­րի­նա կայսրուհու «բարեգթությա­նը», ապա նույնիսկ ռուսաստանյան աղբյուրներն են վկա­յել, որ տեղի է ունե­ցել Ղրի­մի հայ բնակչության բռնա­տե­ղա­հա­նություն, որ կազմա­կերպել է Սուվո­րո­վը։ Նպա­տա­կը Ղրի­մի խանության տնտե­սա­կան թուլա­ցումն էր։ Ավե­լի քան տասներկու հազար հայ Ղրի­մից տեղա­հանվել եւ ամիսներ տեւած տանջանքնե­րից հետո հաստատվել է Դոնի առափնյա անմարդաբնակ տարածքնե­րում։ Նրանք հիմնել են Նոր Նախի­ջեւան քաղա­քը եւ հինգ գյուղ։

Ղրի­մի հայե­րը երկրորդ անգամ բռանտե­ղա­հա­նության են ենթարկվել 1944թ․-ին՝ Ստա­լի­նի որոշմամբ։

Եթե պատմա­կան այս փաստե­րը Ռուսաստա­նի կողմից հայ ժողովրդի «փրկություն է», ապա Աստված փրկի մեզ։

Վահրամ Աթա­նեսյան