Հայաստա­նի Իրա­կան Սպառնա­լի­քը 

Ավագ եւ միջին սերնդի ներկա­յա­ցուցիչնե­րը կհի­շեն Սերժ Սարգսյա­նի խոստո­վա­նությունը, որ նա արել է քաղա­քա­կան ուժե­րի ներկա­յա­ցուցիչնե­րի հետ հանդիպմա­նը՝ ի պատասխան կուսակցա­պե­տե­րից մեկի տարա­կուսանքին․ «Դու գիտես, թե Պուտի­նի հետ հե՞շտ է խոսել»։ 

Վահրամ Աթա­նեսյան

Այդ ո՞վ է ասել կամ ասում, կամ ասե­լու է, թե Ադրբե­ջա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րում ռիսկեր չկան։ Կան եւ դեռ լինե­լու են։ Անգամ բարե­կամ երկրնե­րի հետ հարա­բե­րություննե­րում ռիսկեր լինում են։ Խոսքը ռիսկե­րի կառա­վարման միջա­վայրի եւ գործի­քա­կազմի ընտրության մասին է։ 

2014թ․ սրա­ցումնե­րից մինչեւ 2023թ․ ԼՂՀ լուծա­րում եւ հայ բնակչության բռնա­տե­ղա­հա­նում ‚- մոտ տասնամյա ժամա­նա­կաշրջա­նը ապա­ցուցել է, որ Ռուսաստա­նի հովա­նու ներքո կամ նրա ռազմա­վա­րա­կան դաշնակցությամբ Ադրբե­ջա­նի հետ դիմա­կա­յությունը Հայաստա­նին միայն աղետներ է բերել։ 

Այդ շրջա­նը, ի դեպ, համընկնում է Եվրա­միության հետ ասո­ցացված հարա­բե­րություննե­րի հաստատման բանակցություննե­րից Հայաստա­նի հրա­ժարվե­լու եւ Ռուսաստա­նի նախա­ձեռնած Մաքսա­յին միությա­նը, ապա եւ ԵԱՏՄՆ-ին անդա­մակցե­լու հետ, որ, ինչպես բազմիցս է ասվել, «մի գիշե­րում» կայացրած որո­շում էր։ Ավագ եւ միջին սերնդի ներկա­յա­ցուցիչնե­րը կհի­շեն Սերժ Սարգսյա­նի խոստո­վա­նությունը, որ նա արել է քաղա­քա­կան ուժե­րի ներկա­յա­ցուցիչնե­րի հետ հանդիպմա­նը՝ ի պատասխան կուսակցա­պե­տե­րից մեկի տարա­կուսանքին․ «Դու գիտես, թե Պուտի­նի հետ հե՞շտ է խոսել»։ 

Բայց եթե նույնիսկ վարկա­ծա­բար  ընդունենք, որ Ռուսաստա­նը «Կեսա­րի կնոջ նման» կասկա­ծանքից դուրս է, կատարվա­ծի մեջ որեւէ մեղսակցություն չունի, դրա­նից առարկա­յո­րեն ոչինչ չի փոխվում կամ փոխվում է մի բան․ Հայաստա­նը նաեւ Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րում պետք է այլընտրանք ունե­նա։ Այսինքն, կարո­ղա­նա նաեւ «Պուտի­նի հետ խոսել»։ Հակա­ռակ դեպքում Հայաստա­նի մասին Ադրբե­ջա­նի հետ խոսե­լու է Պուտի­նը, անգամ՝ բարե­կամ Ֆրանսիա­յի նախա­գահ Մակրո­նը։ Որովհե­տեւ պետության ամեն մի ղեկա­վար գործում է հանուն իր երկրի։ 

Հայաստա­նի ընդդի­մության քարո­զիչնե­րը կրկին խոսում են «թուրա­նա­կան միջանցքի» մասին։ Առի­թը Թուրքիա­յի «Ազգայնա­կան շարժում» կուսակցության առաջնորդ Դեւլեթ Բահչե­լին է տվել։ Խոսքը TRIPP նախագծի մասին է։ Իսկ եթե Մեղրիում երկա­թուղա­յին հաղորդակցությունը վերա­կանգնվեր Ռուսաստա­նի Անվտանգության դաշնա­յին ծառա­յության վերահսկո­ղությամբ, Թուրքիան այն չէ՞ր օգտա­գործե­լու Ադրբե­ջա­նի եւ Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի հետ կապվե­լու համար։ Անշուշտ, օգտա­գործե­լու էր, բայց Հայաստա­նը իր տարածքում հաղորդակցության նկատմամբ հսկո­ղություն չէր իրա­կա­նացնե­լու։ 

Արդյունքում ունենք իրա­վի­ճակ, երբ TRIPP նախա­գի­ծը խոչընդո­տե­լու, Հայաստա­նի տարածքում հաղորդակցությունը Ռուսաստա­նի ԱԴԾ-ին հանձնե­լու իրա­կան նպա­տա­կը քողարկվում է «Թուրա­նի ճանա­պարհի սպառնա­լի­քի» քարոզչությամբ։ Այսինքն, այլ երկրի շահե­րի սպա­սարկումը ներկա­յացվում է որպես «ազգա­յին գաղա­փա­րա­խո­սություն»։ 

Դա կրկնա­կի վտանգ է, որովհե­տեւ ոչ միայն այլ երկիրն է գերա­դասվում, այլեւ միտումնա­վոր անտեսվում է Հայաստա­նի իրա­կան մարտահրա­վե­րը։ Ավե­լին, «խոհե­մա­բար» անտեսվում է, որ Հայաստա­նի հարա­վի հանդեպ Ադրբե­ջա­նի նկրտումնե­րի աղբյուրը Ռուսաստա­նի դիրքո­րո­շումն է, ըստ որի՝ «Սյունի­քը բոլշեւիկյան Ռուսաստանն է նվի­րել Հայաստա­նին»։ Ահա սպառնա­լի­քը, որ հնա­րա­վոր է հաղթա­հա­րել նաեւ TRIPP նախագծով։ 

Վահրամ Աթա­նեսյան