Կենտրո­նա­նալ Կարև­ո­րի Վրա

Ընտրա­կան իրա­վունքի նպա­տա­կը պետք է լինի այն, որ երկրի ապա­գա­յի վերա­բերյալ որո­շումներ կայացնեն այն քաղա­քա­ցի­նե­րը, որոնք ապրում են Հայաստա­նում, կրում են այստեղ ընդունվող որո­շումնե­րի հետև­անքնե­րը և մասնակցում են հանրա­յին կյանքին։

Տիգրան Եգորյան

Shant News‑ը զրուցել է իրա­վա­բան Տիգրան Եգորյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում նա վերլուծում է Հայաստա­նի Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նում ընտրա­կան վեճե­րի քննության ընթացքը՝ մատնանշե­լով դատա­վա­րա­կան կենտրո­նացման պակա­սը և կողմնա­կի հարցե­րի առա­տությունը։ Փաստա­բա­նը շեշտում է, որ դատա­րա­նի առա­քե­լությունը ոչ թե քրեաի­րա­վա­կան հանցա­կազմե­րի հաստա­տումն է, այլ ժողովրդի ազատ կամքի վրա հնա­րա­վոր ազդե­ցության ունա­կության գնա­հա­տումը և դրա իրա­վա­կան պաշտպա­նությունը։ Ըստ բանա­խո­սի, ներկա­յիս դատա­կան համա­կարգն ավե­լի քիչ կանխա­տե­սե­լի ու կախյալ է, քան նախկի­նում, ինչը թույլ է տալիս ակնկա­լել առա­վել ինքնուրույն և բազմա­շերտ իրա­վա­կան որո­շումներ: Քննարկումն անդրա­դառնում է նաև ընտրա­կան գործընթացնե­րի քաղա­քա­կան մանի­պուլյա­ցիա­նե­րին և երկրում մշտա­պես չբնակվող քաղա­քա­ցի­նե­րի քվեարկության իրա­վունքի սահմա­նա­փակման նպա­տա­կա­հարմա­րությա­նը։ 

Տիգրան Եգորյա­նը նշեց, որ Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նի նիստե­րի վերա­բերյալ իր ընդհա­նուր տպա­վո­րությունը դրա­կան չէ։ Նրա գնա­հատմամբ՝ քննարկվում են բազմա­թիվ հարցեր, որոնց զգա­լի մասը գործի էության հետ անմի­ջա­կան առնչություն չունի։ Իրա­վա­գե­տը կարծում է, որ դատա­կան նիստե­րի հիմնա­կան չափա­նի­շը պետք է լինի էական հանգա­մանքնե­րի և խնդրի վրա կենտրո­նացվա­ծությունը, մինչդեռ առկա են բազմա­թիվ շեղումներ։ Միա­ժա­մա­նակ նա ընդգծեց, որ դատա­վա­րություննե­րում հաճախ այն, ինչ դիտորդին ավե­լորդ է թվում, իրա­կա­նում կարող է ունե­նալ իրա­վա­կան նշա­նա­կություն։

Եգորյա­նը կարծում է, որ հարցուպա­տասխա­նի ընթացքը հնա­րա­վոր էր ավե­լի խիստ կենտրո­նացնել հայցի առարկա­յի և ներկա­յացված պահանջնե­րի վրա։ Նրա խոսքով՝ արտա­քին դիտորդի համար որոշ հարցադրումներ կարող են ավե­լորդ թվալ, սակայն դա ինքնին չի նշա­նա­կում, որ դրանք իրա­վա­կան տեսանկյունից անի­մաստ են։

Անդրա­դառնա­լով Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նի հնա­րա­վոր որոշմա­նը՝ իրա­վա­գե­տը նշեց, որ հավա­նա­կա­նություննե­րի մասին խոսելն արդյունա­վետ չէ։ Նրա կարծի­քով՝ ավե­լի ճիշտ է քննարկել, թե ինչպի­սի ելքի համար կան բավա­րար իրա­վա­կան հիմքեր։ Նա ասաց, որ հրա­պա­րա­կա­յին տեղե­կատվության և ներկա­յացված փաստաթղթե­րի հիման վրա կարե­լի է եզրա­կացնել, որ նախընտրա­կան և ընտրա­կան գործընթացնե­րի ընթացքում իրա­կա­նացվել են այնպի­սի գործո­ղություններ, որոնք ունակ էին էական ազդե­ցություն ունե­նալ ընտրություննե­րի արդյունքնե­րի վրա։ Եգորյա­նի համոզմամբ՝ այդ միջամտություննե­րը պետք է չեզո­քացվեն, իսկ ժողովրդի ազատ կամարտա­հայտությունը՝ պաշտպանվի։ Նա նաև դիտարկեց, որ նման դիրքո­րո­շումը կարող է հետա­գա­յում կանխարգե­լիչ նշա­նա­կություն ունե­նալ և նվա­զեցնել ընտրա­կան գործընթացնե­րի նկատմամբ միջամտություննե­րի հավա­նա­կա­նությունը։

Խոսե­լով ընդդի­մության դիմումնե­րի և Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նի նախա­դե­պե­րի մասին՝ Տիգրան Եգորյա­նը նշեց, որ իր նախորդ գնա­հա­տա­կաննե­րի և հարցի միջև էական հակա­սություն չի տեսնում։ Նրա խոսքով՝ դատա­րա­նը կարող է մասնա­կիո­րեն բավա­րա­րել ընդդի­մության դիմումնե­րը, սակայն դրա իրա­վա­կան հետև­անքնե­րը կարող են տարբերվել այն քաղա­քա­կան ակնկա­լիքնե­րից, որոնք ունեն դիմում ներկա­յացրած ուժե­րը։

Արձա­գանքե­լով այն հարցին, թե արդյոք Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նը իշխա­նության գործիքն է, փաստա­բա­նը ասաց, որ այսօր նման պնդում անել հնա­րա­վոր չէ։ Նա ընդգծեց, որ դատա­րա­նը էապես փոխվել է 2019 թվա­կա­նից հետո, և այժմ դժվար է խոսել կանխո­րոշված որո­շումնե­րի մասին։ Որպես օրի­նակ նա հիշեցրեց այն դեպքը, երբ դատա­րա­նը սահմա­նա­փա­կել էր իշխա­նության կողմից առա­ջադրված նախկին անդա­մի մասնակցությունը գործի քննությա­նը՝ համա­րե­լով, որ նման օրի­նակնե­րը չեն թույլ տալիս դատա­րա­նը ներկա­յացնել որպես իշխա­նության վերահսկվող մարմին։

Անդրա­դառնա­լով ընդդի­մության ներկա­յացրած հիմնա­վո­րումնե­րին՝ Եգորյա­նը նշեց, որ հարցը բազմա­շերտ է։ Նրա խոսքով՝ առանձին ընտրա­տե­ղա­մա­սե­րում արձա­նագրված խախտումնե­րի գնա­հա­տումը միայն խնդրի մեկ մասն է։ Նա հիշեցրեց, որ եղել են դեպքեր, երբ հենց ընդդի­մության դիմումնե­րի հիման վրա որոշ տեղա­մա­սե­րի արդյունքներ փոփոխվել են, սակայն դա չի հանգեցրել ընդդի­մության ակնկա­լած վերջնա­կան արդյունքին։ Իրա­վա­գե­տը շեշտեց, որ ընտրա­կան գործընթա­ցի վրա ազդե­ցությունը չի սահմա­նա­փակվում միայն տեղա­մա­սա­յին արձա­նագրություննե­րով։ Նրա գնա­հատմամբ՝ կարև­որ է գնա­հա­տել ամբողջ նախընտրա­կան և ընտրա­կան գործընթա­ցում տեղի ունե­ցած միջամտություննե­րը, որոնք հաճախ արձա­նագրություննե­րով չեն արտա­ցոլվում։

Տիգրան Եգորյա­նը կարծիք հայտնեց, որ Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նի քննությունը պայմա­նա­վորված չէր միայն այն հարցով, թե արդյոք «Բարգա­վաճ Հայաստա­նը» կհաղթա­հա­րեր խորհրդա­րան անցնե­լու շեմը։ Նրա դիտարկմամբ՝ գործընթացն ուներ նաև քաղա­քա­կան բաղադրիչ, որի նպա­տակնե­րից մեկն ընտրություննե­րի լեգի­տի­մության շուրջ քննարկումներ ձևա­վո­րելն էր։ Նա նշեց, որ նման բարդ իրա­վա­կան հարցե­րի վերա­բերյալ կայացված որո­շումնե­րը հետա­գա­յում կարող են տարբեր կերպ մեկնա­բանվել քաղա­քա­կան նպա­տակնե­րով, քանի որ հասա­րա­կության մեծ մասը չի ուսումնա­սի­րում ամբողջ դատա­կան նյութը։

Խոսե­լով ընտրա­կա­շառքի թեմա­յի մասին՝ իրա­վա­գե­տը նշեց, որ ընտրա­կան իրա­վունքի պաշտպա­նության տեսանկյունից վճռո­րոշ չեն միայն քրեա­կան գործե­րով կայացված դատավճիռնե­րը։ Նրա խոսքով՝ քրեա­կան արդա­րա­դա­տությունն ու ընտրա­կան իրա­վունքի պաշտպա­նությունը տարբեր նպա­տակներ ունեն։ Եգորյա­նը բացատրեց, որ քրեա­կան գործը վերա­բե­րում է կոնկրետ անձանց պատասխա­նատվությա­նը, մինչդեռ ընտրա­կան իրա­վունքի տեսանկյունից գնա­հատվում է ոչ թե արդեն ապա­ցուցված ազդե­ցությունը, այլ ընտրողնե­րի կամքի վրա ազդե­լու ունա­կությունը։ Նրա խոսքով՝ հենց այդ «ազդե­լու ունա­կության» չափա­նիշն է ընկած ընտրա­կան իրա­վունքի պաշտպա­նության հիմքում։

Անդրա­դառնա­լով վարչա­պե­տի՝ ընտրություննե­րի գիշե­րը հաղթա­նա­կի մասին հայտա­րա­րությա­նը՝ Տիգրան Եգորյա­նը նշեց, որ անհրա­ժեշտ է տարբե­րա­կել քաղա­քա­կան հայտա­րա­րություննե­րը և պետա­կան լիա­զո­րություննե­րի իրա­կա­նա­ցումը։ Նրա գնա­հատմամբ՝ նման հայտա­րա­րությունը քաղա­քա­կան բնույթի էր և ինքնին չէր կարող համարվել պետա­կան իշխա­նության չարա­շա­հում կամ ընտրություննե­րի արդյունքնե­րի վրա անմի­ջա­կան ազդե­ցություն ունե­ցող գործո­ղություն։ Նա ընդգծեց, որ ընտրություննե­րի ընթացքում իշխա­նությունը շարունա­կում է իրա­կա­նացնել իր պետա­կան գործա­ռույթնե­րը, քանի որ պետության գործունեությունը չի կարող դադա­րել ընտրա­կան գործընթա­ցի ընթացքում։

Վերջում անդրա­դառնա­լով արտերկրում երկար ժամա­նակ բնակվող Հայաստա­նի քաղա­քա­ցի­նե­րի ընտրա­կան իրա­վունքի սահմա­նա­փակման վերա­բերյալ օրի­նագծին՝ Եգորյա­նը նշեց, որ ընտրե­լու իրա­վունքը բացարձակ իրա­վունք չէ և կարող է ենթարկվել որո­շա­կի պայմաննե­րի։ Նրա կարծի­քով՝ ընտրա­կան իրա­վունքի նպա­տա­կը պետք է լինի այն, որ երկրի ապա­գա­յի վերա­բերյալ որո­շումներ կայացնեն այն քաղա­քա­ցի­նե­րը, որոնք ապրում են Հայաստա­նում, կրում են այստեղ ընդունվող որո­շումնե­րի հետև­անքնե­րը և մասնակցում են հանրա­յին կյանքին։ Իրա­վա­գե­տը նշեց, որ առա­ջարկվող փոփո­խությունը չի զրկում քաղա­քա­ցուն ընտրե­լու իրա­վունքից, այլ սահմա­նում է որո­շա­կի պայմաններ, որպեսզի ընտրո­ղի քվեն լինի առա­վել տեղե­կացված և պայմա­նա­վորված Հայաստա­նի իրա­կա­նությամբ, այլ ոչ արտա­քին ազդե­ցություննե­րով։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘