Ռուսա­կան «Պլաննե­րը» Վաղուց Արդեն Փտել Են

Ներկա­յիս աշխարհա­քա­ղա­քա­կան պայմաննե­րում Հայաստա­նի շահե­րից բխում է հնա­րա­վո­րինս հավա­սա­րակշռված արտա­քին քաղա­քա­կա­նություն վարե­լը։ 

Ռոբերտ Ղևոնդյան

1inTV‑ն զրուցել է քաղա­քա­կան վերլուծա­բան Ռոբերտ Ղևոնդյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է հայաստանյան ներքա­ղա­քա­կան անցուդարձը և տարա­ծաշրջա­նա­յին աշխարհա­քա­ղա­քա­կան զարգա­ցումնե­րը։ Զրույցի առանցքում ընդդի­մա­դիր ուժե­րի կողմից շրջա­նառվող «գաղտնի պլաննե­րի» թեման է, որը փորձա­գե­տը համե­մա­տում է Կրեմլի մարտա­վա­րության հետ՝ քննա­դա­տե­լով Հայաստա­նի շահե­րը կլա­նա­յին կամ օտա­րի շահե­րով փոխա­րի­նե­լու միտումնե­րը։ Քննարկվում են նաև Իսրա­յե­լի կողմից Հայոց ցեղասպա­նության հնա­րա­վոր ճանաչման շարժա­ռիթնե­րը, որոնք դիտարկվում են որպես Թուրքիա­յի վրա ճնշում գործադրե­լու քաղա­քա­կան գործիք, այլ ոչ թե բարո­յա­կան քայլ։  Անդրա­դարձ է կատարվում ԱՄՆ‑ի աճող դերա­կա­տա­րությա­նը Մերձա­վոր Արև­ելքում և Իրա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի կայունացմա­նը, ինչը կարող է էակա­նո­րեն վերաձև­ել տարա­ծաշրջա­նա­յին անվտանգության համա­կարգը։

Ռոբերտ Ղևոնդյա­նի գնա­հատմամբ՝ Հայաստա­նում իշխա­նա­փո­խության վերա­բերյալ «գաղտնի պլաննե­րի» մասին հայտա­րա­րություննե­րը քաղա­քա­կան տեխնո­լո­գիա­յի տարր են և հիշեցնում են Ռուսաստա­նի նախա­գահ Վլա­դի­միր Պուտի­նի այն պնդումնե­րը, թե Ուկրաի­նա­յում պատե­րազմն ընթա­նում է նախա­պես մշակված ծրագրով։ Նրա խոսքով՝ նման հայտա­րա­րություննե­րի նպա­տա­կը ոչ թե հանրությա­նը կոնկրետ ծրա­գիր ներկա­յացնելն է, այլ տպա­վո­րություն ստեղծե­լը, որ գոյություն ունի հասա­րա­կությունից թաքցված գործո­ղություննե­րի համա­կարգ, որը ժամա­նա­կի ընթացքում պետք է արդյունք տա։

Քաղա­քա­գե­տը նշեց, որ Հայաստա­նի մի շարք ընդդի­մա­դիր ուժեր շարունա­կում են իրենց քաղա­քա­կան գործունեությունը կառուցել ոչ թե Հայաստա­նի, այլ Կրեմլի շահե­րի շուրջ։ Նրա կարծի­քով՝ այս շրջա­նակնե­րը չեն առաջնորդվում պետա­կան կամ հանրա­յին շահե­րով, այլ սեփա­կան խմբա­յին և քաղա­քա­կան շահե­րով՝ հավա­տա­լով, որ նույնիսկ Ռուսաստա­նի թուլացման պայմաննե­րում կկա­րո­ղա­նան պահպա­նել իրենց դիրքե­րը Կրեմլին մոտ լինե­լու շնորհիվ։ Այդ մտա­ծո­ղությունը, ըստ Ղևոնդյա­նի, բացատրում է նաև այն, թե ինչու որոշ գործիչներ կարև­ո­րում են Ռուսաստա­նի ղեկա­վա­րության հետ անձնա­կան կապե­րը՝ դրանք ներկա­յացնե­լով որպես քաղա­քա­կան առա­վե­լություն։

Նա ընդգծեց, որ ներկա­յիս աշխարհա­քա­ղա­քա­կան պայմաննե­րում Հայաստա­նի շահե­րից բխում է հնա­րա­վո­րինս հավա­սա­րակշռված արտա­քին քաղա­քա­կա­նություն վարե­լը։ Եթե պետությունը ձգտում է բազմա­վեկտոր հարա­բե­րություննե­րի և միջազգա­յին համա­գործակցության ընդլայնման, ապա Ռուսաստա­նին ցուցադրա­բար առաջնա­հերթություն տալը կարող է վնա­սել այդ գործընթա­ցին։ Միա­ժա­մա­նակ, եթե քաղա­քա­կան ուժի հիմնա­կան նպա­տա­կը սեփա­կան ազդե­ցության և անվտանգության պահպա­նումն է, ապա Կրեմլին մոտ լինե­լը նրա համար կարող է դիտվել որպես առա­վե­լություն։

Անդրա­դառնա­լով Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նում ընտրություննե­րի արդյունքնե­րի վիճարկմա­նը՝ Ղևոնդյա­նը նշեց, որ բոլոր քաղա­քա­կան ուժե­րը նույն նպա­տա­կով չեն դիմել դատա­րան։ Նրա գնա­հատմամբ՝ որոշ ուժեր փորձում են իրա­վա­կան ճանա­պարհով հասնել արդյունքի, մինչդեռ մյուսնե­րը պարզա­պես քաղա­քա­կան գործընթա­ցի իմի­տա­ցիա են ստեղծում՝ դատա­րա­նում ներկա­յացնե­լով բազմա­թիվ փաստարկներ, որոնք անմի­ջա­կան կապ չունեն ընտրա­կան վեճի առարկա­յի հետ։ Նրա կարծի­քով՝ նման մարտա­վա­րությունը նույնիսկ նվա­զեցնում է նրանց հաջո­ղության հնա­րա­վո­րություննե­րը։

Խոսե­լով Իսրա­յե­լի կողմից Հայոց ցեղասպա­նության ճանաչման գործընթա­ցի մասին՝ քաղա­քա­գե­տը կարծիք հայտնեց, որ գործընթա­ցը, ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ, կհասնի նաև Կնե­սե­տի պաշտո­նա­կան որոշմա­նը։ Նա նշեց, որ այդ քայլը պայմա­նա­վորված է ոչ թե պատմա­կան արդա­րության վերա­կանգնման ցանկությամբ, այլ Իսրա­յե­լի պետա­կան շահե­րով։ Ղևոնդյա­նի խոսքով՝ Թուրքիա­յի հետ հարա­բե­րություննե­րի խորա­ցող ճգնա­ժա­մին գումարվել է նաև հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորման գործընթա­ցը, ինչը տարա­ծաշրջա­նում ձևա­վո­րում է նոր հաղորդակցա­յին հնա­րա­վո­րություններ, որոնք ամբողջությամբ չեն համընկնում Իսրա­յե­լի ռազմա­վա­րա­կան շահե­րի հետ։ Այդ պատճա­ռով, նրա գնա­հատմամբ, ցեղասպա­նության ճանա­չումը միա­ժա­մա­նակ ճնշման միջոց է Թուրքիա­յի նկատմամբ և տարա­ծաշրջա­նա­յին քաղա­քա­կան հաշվարկնե­րի բաղադրիչ։

Նա ընդգծեց, որ Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րի զուսպ արձա­գանքը ճիշտ քաղա­քա­կան մոտե­ցում է։ Ղևոնդյա­նի համոզմամբ՝ պետությունը չպետք է արտա­քին քաղա­քա­կան որո­շումնե­րը գնա­հա­տի հույզե­րով, քանի որ պետա­կան քաղա­քա­կա­նությունը հիմնված է բացա­ռա­պես շահե­րի և սառը հաշվարկի վրա, մինչդեռ պատմա­կան արդա­րության զգա­ցումը կարող է մնալ հասա­րա­կության մակարդա­կում։

Անդրա­դառնա­լով ՆԱՏՕ‑ի գագաթնա­ժո­ղո­վին և ԱՄՆ‑ի միջնորդա­կան հնա­րա­վո­րություննե­րին՝ Ղևոնդյա­նը նշեց, որ Միացյալ Նահանգնե­րը Թուրքիա­յի և Իսրա­յե­լի միջև հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորմամբ զբաղվում է անկախ նման հանդի­պումնե­րից։ Նրա կարծի­քով՝ եթե Վաշինգտո­նը ցանկա­նա ազդել գործընթացնե­րի վրա, դա կանի նաև գագաթնա­ժո­ղո­վից դուրս։ Միա­ժա­մա­նակ նա ընդգծեց, որ նույնիսկ դաշնա­կից երկրնե­րի միջև հարա­բե­րություննե­րը մշտա­պես պայմա­նա­վորված են շահե­րով, ուստի ԱՄՆ‑ն կարող է տարբեր իրա­վի­ճակնե­րում ճնշում գործադրել թե՛ Թուրքիա­յի, թե՛ Իսրա­յե­լի նկատմամբ։

Քաղա­քա­գե­տը նաև անդրա­դարձավ հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորմա­նը՝ նշե­լով, որ ինչպես ԱՄՆ‑ի, այնպես էլ Թուրքիա­յի շահե­րից է բխում Հայաստա­նի հետ սահմա­նի բացումը, հատկա­պես եթե այն զուգակցվի հայ-ադրբե­ջա­նա­կան հաղորդակցություննե­րի բացմամբ։ Սակայն, ըստ նրա, այս գործընթա­ցը ամբողջությամբ չի համա­պա­տասխա­նում Ռուսաստա­նի և որոշ չափով նաև Իսրա­յե­լի շահե­րին, քանի որ փոխում է տարա­ծաշրջա­նի հաղորդակցա­յին և աշխարհա­քա­ղա­քա­կան հավա­սա­րակշռությունը։

Իրա­նի և ԱՄՆ‑ի հարա­բե­րություննե­րի համա­տեքստում Ղևոնդյա­նը կարծիք հայտնեց, որ եթե ներկա­յիս բանակցա­յին գործընթացնե­րը հաջո­ղությամբ ավարտվեն, ապա Միացյալ Նահանգնե­րի ազդե­ցությունը Մերձա­վոր Արև­ելքում կուժե­ղա­նա։ Նրա գնա­հատմամբ՝ մինչ պատե­րազմը Իրա­նը ԱՄՆ-ին դիտարկում էր բացա­ռա­պես որպես հակա­ռա­կորդ, սակայն ստեղծված իրա­վի­ճա­կը կարող է հանգեցնել ավե­լի պրագմա­տիկ հարա­բե­րություննե­րի և թույլ տալ Վաշինգտո­նին ավե­լի ակտիվ դեր ունե­նալ տարա­ծաշրջա­նա­յին նախա­ձեռնություննե­րում։ Միա­ժա­մա­նակ նա ընդգծեց, որ այդ սցե­նա­րը հնա­րա­վոր կլի­նի միայն այն դեպքում, եթե իրա­վի­ճա­կը կրկին չվե­րածվի լայնա­մասշտաբ ռազմա­կան բախման։

Միջազգա­յին քաղա­քա­կա­նության մեջ որո­շիչ գործո­նը ոչ թե բարե­կա­մությունն ու արժեքներն են, այլ պետա­կան շահը։ Նրա համոզմամբ՝ թե՛ Հայաստա­նի, թե՛ մյուս պետություննե­րի արտա­քին քաղա­քա­կան որո­շումնե­րը պետք է գնա­հա­տել հենց այդ տրա­մա­բա­նությամբ, քանի որ աշխարհա­քա­ղա­քա­կան գործընթացնե­րի հիմքում ընկած են ոչ թե հույզե­րը, այլ ուժե­րի հարա­բե­րակցությունն ու ռազմա­վա­րա­կան հաշվարկը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝