Ադրբե­ջա­նը «Հանուն Իսրա­յե­լի Անտե­սել Է» Այա­թոլլա Ալի Խամե­նիի Հուղարկա­վո­րությունը

Ադրբե­ջա­նը պաշտո­նա­պես դատա­պարտել է Իսրա­յե­լի կառա­վա­րության որո­շումը, բայց այա­թոլլա Խամե­նիի հուղարկա­վո­րության փաստա­ցի անտե­սումը, կարծես, վկա­յում է, որ իսրա­յե­լա-ադրբե­ջա­նա­կան խորքա­յին համա­գործակցությունը շարունակվում է։

Վահրամ Աթա­նեսյան

Իրա­նի նախկին Գերա­գույն հոգեւոր առաջնորդի հուղարկա­վո­րության արա­րո­ղությա­նը Ադրբե­ջա­նը ներկա­յացրել է խորհրդա­րա­նի խոսնակ Սահի­բա Գաֆա­րո­վան։ Ուշագրավ է, որ այդ պատվի­րա­կության կազմում չի ընդգրկվել Ադրբե­ջա­նի հոգեւոր առաջնորդ Փաշա­զա­դեն։ Վերջինս ծագումով թալիշ է, դեռեւս խորհրդա­յին շրջա­նում հոգեւոր բարձրա­գույն կրթություն է ստա­ցել Իրա­նի Ղում քաղա­քում եւ իսլա­մի շիա ուղղության հետեւորդ է։ 

Շիա­դա­վա­նությունը Իրա­նում պետա­կան կրոն է, գաղա­փա­րա­խո­սություն եւ որո­շա­կի առումով նաեւ կազմում է իրա­վա­կան համա­կարգի հիմքը։

Ի տարբե­րություն Ադրբե­ջա­նի, Վրաստա­նը այա­թոլլա Ալի Խամե­նեիի վերջին հրա­ժեշտին ներկա­յացրել է երկրի նախա­գահ Կավե­լաշվի­լին։ Պատվի­րա­կության կազմում ընդգրկվել են նաեւ Վրաստա­նի մուսուլմաննե­րի հոգեւոր վարչության պատասխա­նա­տուներ։ Հարա­վա­յին Կովկա­սի միակ երկի­րը, որ Իրա­նի նախկին Գերա­գույն հոգեւոր առաջնորդի հուղարկա­վո­րությա­նը ներկա­յա­ցել է բարձրա­գույն մակարդա­կով, Հայաստանն է։

Ալի Խամե­նիի վերջին հրա­ժեշտին Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի իսլա­մա­դա­վան երկրնե­րից առա­ջին դեմքի մակարդա­կով մասնակցել է միայն Տաջիկստա­նը։ Նախա­գահ Ռահմո­նը անձամբ ներկա է գտնվել Խամե­նեիի «հոգե­հանգստյան» արա­րո­ղությա­նը։ Հարեւան երկրնե­րից բարձր մակարդա­կով ներկա­յություն է ապա­հո­վել նաեւ Պակիստա­նը, Թեհրան է այցե­լել այդ երկրի վարչա­պետ Շահբազ Շարիֆը, իսկ Թուրքիան ներկա­յացրել է փոխնա­խա­գահ Յըլմա­զը։ Ռուսաստա­նի պատվի­րա­կությունը գլխա­վո­րել է Անվտանգության խորհրդի նախա­գա­հի տեղա­կալ Դմիտրի Մեդվե­դեւը։

Այս համա­տեքստում ամե­նաարտա­ռո­ցը Ադրբե­ջա­նի հոգեւոր առաջնորդ շեյխ Փաշա­զա­դեի բացա­կա­յությունն է։ Ըստ երեւույթին, նրա եւ Իլհամ Ալիեւի հարա­բե­րություննե­րը շարունա­կում են բարդ մնալ։ Թեեւ Ալիեւը հանդես է գալիս որպես իսլա­մի պաշտպան, իրա­կա­նում Ադրբե­ջա­նի շիա­դա­վան հավա­տացյալնե­րը ենթարկվում են հալա­ծանքնե­րի։ «Խաղա­ղության եւ դեմոկրա­տիա­յի» ինստի­տուտի տվյալնե­րով՝ «ավե­լի քան երեք հարյուր շիա­դա­վան հավա­տացյալներ ներկա­յումս դատա­պարտված են երկա­րա­ժամկետ ազա­տազրկման»։

Ալիեւի վարչա­կազմը տարի­ներ շարունակ հատուկ ծառա­յություննե­րի եւ ոստի­կա­նության միջո­ցով պայքա­րում է Ադրբե­ջա­նում Իրա­նի հոգեւոր-մշա­կութա­յին ազդե­ցության դեմ՝ համա­գործակցե­լով Իսրա­յե­լի հետ։ 

Իսրա­յե­լի կառա­վա­րության կողմից Հայոց ցեղասպա­նության ճանա­չումը պաշտո­նա­կան Բաքվին կանգնեցրել է լուրջ ընտրության առաջ։ Ադրբե­ջա­նը պաշտո­նա­պես դատա­պարտել է Իսրա­յե­լի կառա­վա­րության որո­շումը, բայց այա­թոլլա Խամե­նիի հուղարկա­վո­րության փաստա­ցի անտե­սումը, կարծես, վկա­յում է, որ իսրա­յե­լա-ադրբե­ջա­նա­կան խորքա­յին համա­գործակցությունը շարունակվում է։

Վահրամ Աթա­նեսյան