ԱԶԱՏՈՒԹԻՒՆԸ ԳՈՅՈՒԹԵԱՆ ԵՐԱՇԽԻՔ

«Կուսակցութիւննե­րի կազմա­կերպա­կան ներքին կեանքի մէջ ազա­տութեան ու ժողովրդա­վա­րութեան՝ իմա՛ բազմա­կարծութեան գոյութիւնը աւե­լի քան անհրա­ժեշտ է այդ կուսակցութեան գոյութեան եւ հզօ­րացման համար։ Ու այդ ներքին կարգն ու մօտե­ցումը նաեւ արտա­ցոլւում են կուսակցութեան արտա­քին քաղա­քա­կա­նութեան դրսեւորման մէջ»

  ՇԱՂԻԿ ԳԷՈՐԳԵԱՆ

Բոլոր կուսակցութիւննե­րի գաղա­փա­րա­կան տեսութեան եւ ծրագրա­յին դրոյթնե­րին մէջ ազա­տութիւնը գերա­գոյն արժէք է:

Այս դրոյթի տարա­ծումն ու ընկա­լումը որքան խորա­նան կուսակցութեան մը անդամնե­րին մէջ, այնքան առողջ եւ կուռ կազմա­կերպութիւն կ՚առա­ջա­նայ։

Ազա­տութեան ընկա­լումը եւ կիրա­ռումը կուսակցութիւննե­րի մէջ, բնա­կա­նա­բար, պիտի նպաստեն տուեալ կուսակցութեան մէջ  ժողովրդա­վա­րութեան ամրապնդմա­նը։

Իսկ ժողովրդա­վա­րութիւնը չի կարե­լի պատկե­րացնել առանց կարծի­քի, աշխարհա­յեացքի, գաղա­փարնե­րի այլա­զա­նութեան եւ տարբե­րութեան։

Այլ խօսքով՝ ժողովրդա­վար կուսակցութիւննե­րի մէջ ազատ մտա­ծո­ղութիւնը եւ, նրան իբրեւ արդիւնք, տարբեր ուղղութիւննե­րի առա­ջա­ցումը, շատ բնա­կան ու առողջ երեւոյթ են։

Այդ պատճա­ռով էլ, բացի ամբողջա­տի­րա­կան գաղա­փա­րա­խօ­սութիւն ունե­ցող կուսակցութիւննե­րից, ընդհանրա­պէս բոլոր կուսակցութիւննե­րի մէջ էլ եղել են եւ կան մէկից աւե­լի ուղղութիւններ, որոնք իրենց արտա­քին քաղա­քա­կան կողմնո­րո­շումով, իրենց աշխարհա­հա­յեացքով եւ գործե­լա­կերպով, ինչպէս նաեւ ներքին կառուցուածքա­յին մօտե­ցումնե­րով՝ տարբերւում են իրա­րից — յաճախ նոյնիսկ հակա­սա­կան եւ իրար հակադրուող լինե­լով հանդերձ, այդ ուղղութիւննե­րը իրենց գաղա­փա­րա­կան ուժը վերցնում են իրենց ծրագրից։

Բնա­կա­նա­բար, տարբեր ուղղութիւննե­րի գոյութիւնը միա­ժա­մա­նակ հարստացնում է կուսակցութիւնը եւ պատճառ դառնում նորա­նոր գաղա­փարնե­րի ներմուծման՝ առանց շեղե­լու կուսակցութեան որդեգրած ընդհա­նուր սկզբունքնե­րե­րից ու բարո­յա­կա­նութիւնից։

Այս նորա­մուծութիւնը կատարւում է նաեւ սերունդնե­րի բնա­կան փոփո­խութեամբ, ինչը կուսակցութիւնը երի­տա­սարդացնում է թէ՛ իբրեւ մարդուժ, եւ թէ՛ իբրեւ գաղա­փա­րա­կան մթնո­լորտ, եւ կուսակցութիւնը մնում է ժամա­նա­կա­կից արժէքնե­րի ու գաղա­փարնե­րի, այլ խօսքով՝ ժողովրդին մօտիկ կազմա­կերպուած ուժ։

Նոյնը չի կարե­լի ասել ամբողջա­տի­րա­կան կուսակցութիւննե­րի պարա­գա­յին։

Սովե­տա­կան Միութեան Կոմունիստա­կան Կուսակցութեան կամ Գերմա­նիա­յի ֆաշիստնե­րի մօտ առաջնորդ-փրկչի խօսքը, կարծի­քը, տեսա­կէ­տը անփո­խա­րի­նե­լի օրէնքի ուժ ունէր։ Բազմա­կարծութիւնը բացարձակ յանցանք կամ դաւա­ճա­նութիւն էր կուսակցութեան գաղա­փարնե­րին եւ ուղղութեա­նը։ Այս պատճա­ռով էլ այսպի­սի կուսակցութիւննե­րը քաղա­քա­կան պարտութիւնից յետոյ սկսում են փոքրա­նալ եւ քաղա­քա­կան կեանքից չէզո­քա­նալ։

Հ․Յ․Դ․-ն իբրեւ հայ քաղա­քա­կան կեանքի ամե­նա­հին ու աւանդա­կան կուսակցութիւննե­րից մէկը, որ նաեւ ամե­նա­տա­րա­ծա­կան  կազմա­կերպա­կան մեքե­նան ունի ամբողջ աշխարհով մէկ, անցեա­լում կազմա­կերպութեան մէջ նոյնպէս ունե­ցել է տարբեր ուղղութիւններ կամ տեսա­կէտնե­րի համախմբումներ։

Անկախ կուսակցութեան հիմնադրութեան այն փաստից, որ այն տարբեր խմբաւո­րումնե­րի, հոսանքնե­րի, միութիւննե­րի եւ անհատնե­րի համախմբում էր նպա­տա­կի շուրջ, անգամ իր յեղա­փո­խա­կան գործունէութեան շրջա­նում այդ տարբե­րութիւննե­րը մնա­ցել են ու երբեմն նաեւ բարե­րար դերա­կա­տա­րութիւն են ունե­ցել։

Ահա թէ ի՛նչ է գրել Ռուբէն Տէր-Մինա­սեա­նը իր «Հայ Յեղա­փո­խա­կա­նի Մը Յիշա­տա­կա­ներ» գործի Գ. Հատո­րին մէջ (էջ 197)․

«Դուրան Բարձրաւանդա­կի շրջա­նին մէջ երկու ուղղութիւն գոյութիւն ունէր, մէկը կարե­լի է որա­կել ժողովրդա­կան-յեղա­փո­խա­կան, իսկ միւսը՝ ֆետա­յա­կան-մարտա­կան։ Այս երկու ուղղութիւննե­րը զուգընթաց գոյութիւն կը պահէին մինչեւ վերջ, երբեմն իրա­րու հակա­ռակ գործե­լով, երբեմն ալ ներդաշնակ քալե­լով»։

Ահա՛ քաղա­քա­կան նման հասունութեամբ օժտուած լինե­լով՝ Դաշնակցութիւնը նոյնիսկ 1921ին, երբ պարտուած դուրս եկաւ արդէն Սովե­տա­կան Հայաստա­նից, չկորցրեց իր հեղի­նա­կութիւնը եւ չնսե­մա­ցաւ ժողովրդի առաջ, այլ շարունա­կեց նոյն թափով գործել եւ սփիւռք դարձած հայութեան համար ընդունուեց իբրեւ առաջնորդ քաղա­քա­կան ուժ։

Այլ խօսքով՝ կուսակցութիւննե­րի կազմա­կերպա­կան ներքին կեանքի մէջ ազա­տութեան ու ժողովրդա­վա­րութեան՝ իմա՛ բազմա­կարծութեան գոյութիւնը աւե­լի քան անհրա­ժեշտ է այդ կուսակցութեան գոյութեան եւ հզօ­րացման համար։ Ու այդ ներքին կարգն ու մօտե­ցումը նաեւ արտա­ցոլւում են կուսակցութեան արտա­քին քաղա­քա­կա­նութեան դրսեւորման մէջ։

Բազմա­կարծութեան հիմքը հանդի­սա­ցող ազատ մտքի ու ազատ խօսքի սկզբունքը նախա­պայման է իւրա­քանչիւր կուսակցութեան առողջ կազմաւորման, հզօ­րացման եւ գոյա­տեւման համար։