ՄԵՐ ՈՒՂԻՆ Շարժում չէ, այլ Գաղա­փար է

ԿԱՅԾ ՄԻԱՆՍԵԱՆ

Մարտահրա­վե­րը պատմա­կան է՝  Հայ ժողովրդի ծագումից ի վեր առա­ջին անգամ բոլոր հայե­րին մեկ ընդհա­նուր արժե­քի՝ ազգա­յին պետության շուրջ համախմբվե­լու կոչ հնչեց:

Հայ ժողովրդի պատմության մեջ առա­ջին անգամ կոչ արվեց հրա­ժարվել կուսակցա­կան ոգուց և հայկա­կան ամբողջ ներուժը ծառա­յեցնել մեկ գործի՝ Հայ ինքնության կայացմա­նը:

Հայ ինքնության կայացման գործնթա­ցը հենվել է մի գաղա­փա­րի վրա, որում բոլոր կատերգորիաները(կրոնական, քաղա­քա­կան, տնտե­սա­կան, սոցիա­լա­կան, մշա­կութա­յին և այլն) համընկել են:

Կրո­նա­կա­նը քաղա­քա­կան, տնտե­սա­կան, սոցիա­լա­կան և մշա­կութա­յին է, Քաղա­քա­կա­նությունը՝ կրո­նա­կան, տնտե­սա­կան, սոցիա­լա­կան և մշա­կութա­յին:

Կատե­գո­րիա­նե­րի հզո­րա­ցումը անհնար է, հիմնա­կա­նում պայմա­նա­վորված՝ ինքնիշխա­նության ավանդույթի բացա­կա­յությամբ: Ինքնիշխան պետության բացա­կա­յությունն արգե­լում է ընկա­լել ինքնա­վար ոլորտնե­րի ստեղծումն առանց այլ կատե­գո­րիա­նե­րի միջամտության:

Քրիստա­փոր Միքա­յելյա­նը, XIX-րդ դարի վերջին վերցրեց հայկա­կան մոնիզմը ՝ փորձե­լով  հզո­րացնել կատե­գո­րիա­նե­րը՝ նախա­պատվությունը քաղա­քա­կա­նին տալով:

 Քաղա­քա­կա­նության ծառա­յության բոլոր ոլորտնե­րից դուրս գալը մարմնա­վո­րում է հեղա­փո­խա­կան շարժման այն նկրտումը, որի համար ՀՅԴ- ի հիմնա­դիրն ավե­լին է, քան ցանկա­ցած այլ բան: Նրա գաղա­փա­րը մարդկանց և գաղա­փարնե­րի «դաշնայնացման» ստեղծումն էր:

 Համոզված լինե­լով, որ կուսակցություննե­րի տարա­բա­ժա­նումը լուծում չէ, նա  «կուսակցություն» տերմի­նը կօգտա­գործի խոսե­լու  ոչ թե ՀՅԴ- ի այլ « շարժման » կամ « կազմա­կերպության » մասին:

 Քրիստա­փոր Միքա­յելյանն իր ամբողջ կյանքը գործել է հօգուտ հեղա­փո­խա­կան շարժման միասնության՝ խթա­նե­լով Հնչակյան սոցիալ-դեմոկրա­տա­կան կուսակցության վերա­դարձը ՀՅԴ-ին, նույնիսկ առա­ջարկե­լով փոխել «ՀՅԴ» անվա­նումը ՝ իր նպա­տակնե­րին հասնե­լու համար:

 Քրիստա­փո­րը տապալվեց հայ էլի­տա­նե­րի անտեղյա­կության և իր « աշա­կերտնե­րի » ծուլության պատճա­ռով, բայց կուսակցա­կան նվաճման գաղա­փա­րը պահվեց: Այնուա­մե­նայնիվ, մինչ այժմ ոչ ոք չի վերցրել միության ջահը և միա­վո­րող գաղա­փա­րը:

Հայկա­կան ավանդա­կան կուսակցություննե­րը համախմբվում են հիշո­ղության ընդհա­նուր տարա­ծության մեջ, մինչդեռ նոր ձևա­վորվողնե­րը մարդ-կազմա­կերպություններ են, ծառա­յում են  անձնա­կան և մասնա­վոր հետաքրքրություննե­րին՝ արհա­մա­րե­լով մարդկանց շահե­րը: Հայաստա­նում կուսակցություննե­րը  դատարկ ռումբե­րի հոմա­նիշներ են, և հայե­րը մերժել են դրանք:

Քրիստա­փո­րը ժառանգություն թողեց, բայց ՀՅԴ ոչ մի ղեկա­վա­րություն չընկա­լեց դա՝ անտարբե­րության, անուշադրության կամ ծուլության պատճա­ռով: Այնուա­մե­նայնիվ, ավանդա­կան նորմա­յից այն կողմ անցնե­լու գաղա­փա­րը այսօր հիմնա­րար է տարբեր մակարդակնե­րում:

Առա­ջին անգամ գոյություն ունի սուբյեկտ, որը մաս է կազմում անկուսակցա­կան հայոց քաղա­քա­կան կյանքի պատմության:

  ՄԵՐ ՈՒՂԻՆ պատմա­կան հայե­ցա­կարգը մերժում է փաստե­րի և գաղա­փա­րա­կան աղանդա­վո­րության մասնա­տումը: ՄԵՐ ՈՒՂԻՆ չի հաստա­տում աշխարհիկ այս միտումը, որը բաղկա­ցած է պատմության և գաղա­փա­րա­խո­սության խառնաշփո­թից: Պատմությունը բացա­ռիկ գաղա­փա­րա­խո­սություն չէ, բայց ներա­ռա­կան սոցիա­լա­կան գիտություն է:

Հետո, ազգա­յին մակարդա­կում, առա­ջին անգամ, գոյություն ունի մի սուբյեկտ, որը հիմնված է ինքնիշխան պետության և օրենքի գերա­կա­յության վրա, միակ առաջնորդող միա­վո­րը, որը կենսունակ է, եթե հայե­րը հասկա­նան դրա իմաստն ու ծավա­լը, անցնե­լով քաղա­քա­կան երև­ա­կա­յություննե­րի ընդհա­նուր արժեքնե­րի հասկա­ցության նկատմամբ:

Կրո­նը և լեզուն չեն կարող լինել միակ հայկա­կան ընդհա­նուր արժեքնե­րը: Պետությունը պետք է լինի ազգա­յին ինքնության հրթի­ռի երրորդ փուլը, ոչ թե ստեղծի հետխորհրդա­յին նահա­պե­տա­կան վարչա­կարգ, ինչպես հիմա­րո­րեն պատկե­րացրե­ցին նախորդ երեք ռեժիմնե­րը (Լևոն, Ռոբերտ, Սերժ) և նրանց քաղա­քա­կան կողմնա­կիցնե­րը, այլ պետություն կառուցել ՝ իշխողնե­րի և կառա­վա­րողնե­րի, իշխա­նություննե­րի և քաղա­քա­ցիա­կան հասա­րա­կության միջև սոցիա­լա­կան պայմա­նագրի գաղա­փա­րի հիման վրա:

 Վերջա­պես, քաղա­քա­կան մակարդա­կում, ՄԵՐ ՈՒՂԻՆ‑ի ուժը հենվում է ներկա­յիս նորմե­րից այն կողմ անցնե­լու այս գաղա­փա­րի վրա: Ոչ, մարտա­կան գործո­ղություննե­րի եզրին գտնվող մեկ կազմա­կերպության ֆիքսված և հետա­դարձ սխե­մա­նե­րի վրա:

 Բոլոր հայկա­կան կողմե­րը ձախողվել են նեղ մտա­ծե­լա­կերպից, հարմարվե­լու անկա­րո­ղությունից և ինքն արդա­րության զգա­ցումնե­րից: Թափանցի­կությունը, նոր աշխարհին հարմարվե­լու ուժն է  և դժգո­հությունից, անտեղյա­կությունից, անհանդուրժո­ղա­կա­նությունից և անհա­մա­պա­տասխա­նությունից հրա­ժարվե­լու ճանա­պարհը:

ՄԵՐ ՈՒՂԻՆ‑ի ուժը դաշնայնացման այս գաղա­փարն է ‘ոգեշնչված Քրիստա­փոր Միքա­յելյա­նի կողմից՝  հայ հանճա­րի, ով գիտեր, թե  ինչպես կարե­լի է Դուրկհայմի ինտեգրման իմաստը կապել Հոբսի բնության ուժի հետ:

ՄԵՐ ՈՒՂԻՆ քայլում է այս եղա­նա­կով…