Ուժե­րի Լարում

Ստո­րեւ ներկա­յացնում ենք Արեւմտյան Ամե­րի­կա­յի հասա­րա­կա­կան գործիչ՝ Դոկտոր Վիգեն Հովսեփյա­նի հարցազրույցը։

Արևմտյան Ամե­րի­կա­յի Համա­հայկա­կան խորհրդի նախա­գահ, ամե­րի­կա­հայ քաղա­քա­գի­տության դոկտոր Վիգեն Հովսեփյա­նի խոսքով՝ Միացյալ Նահանգնե­րի նորընտիր նախա­գահ Ջո Բայդե­նի վարչա­կազմը մեծ հավա­նա­կա­նությամբ ավե­լի մեծ հետաքրքրություն է ցուցա­բե­րում ՀՀ‑ի և Արցախյան հիմնա­հարցի նկատմամբ, քան նախորդ վարչա­կազմը: Բայց նա նկա­տում է, որ, այնուա­մե­նայնիվ, հայ-ամե­րիկյան հարա­բե­րություննե­րը մեծ չափե­րով կրում են ԱՄՆ‑ի՝ Ռուսաստա­նի և Թուրքիա­յի նկատմամբ եղած հարա­բե­րություննե­րի ազդե­ցությունը:

«Այստեղ տակա­վին շատ լուրջ հարցա­կաններ կան, և իրոք դեռ ԱՄՆ-Ռուսաստան, ԱՄՆ-Թուրքիա երկկողմա­նի հարա­բե­րութուննե­րում շատ բան պիտի ճշտվի: Պետք է հասկա­նալ, որ Հայաստա­նի նկատմամբ իր քաղա­քա­կա­նությունը ԱՄՆ‑ն կազմում է նախև­ա­ռաջ տարա­ծաշրջա­նի թելադրանքով և հետո հատուկ ՀՀ‑ի հանդեպ ունե­ցած իր շահե­րով, որը, ի դեպ, աննշան է»,- ասում է նա:

-Պարո՛ն Հովսեփյան, դեռևս նախընտրա­կան քարո­զարշա­վի ժամա­նակ կարծես նախանշվում էին ԱՄՆ այսօրվա նախա­գահ Ջո Բայդե­նի արտա­քին քաղա­քա­կան առաջնա­հերթություննե­րը: Հիմա արդեն, երբ վարչա­կազմն անցել է աշխա­տանքի, Դուք նկատու՞մ եք, թե նրա վարչա­կազմի քաղա­քա­կա­նությունը մեր տարա­ծաշրջա­նի նկատմամբ ինչպի­սին է:

-Այն, որ Բայդե­նի վարչա­կազմն արդեն ունի Հարա­վա­յին Կովկա­սի գծով քաղա­քա­կա­նության հիմնա­կան կամ առանցքա­յին կետեր, անվի­ճե­լի է: Բայց դա հաստա­տե­լուց հետո պետք է նկա­տի ունե­նանք երկու այլ զուգա­հեռ իրա­կա­նություննե­րը: Առա­ջինն այն է, որ պատմությունը ցույց է տվել, թե ինչպես է որևէ խնդրի դեպքում (այս պարա­գա­յում Հարա­վա­յի Կովկա­սին վերա­բե­րող- Վ. Հ.) տեսա­կա­նո­րեն ձևա­վորված քաղա­քա­կա­նությունը փորձա­քա­րե­րի հանդի­պում և ըստ այդմ՝ փոփո­խություններ կրում: Կենդա­նի և անմի­ջա­կան փորձը շատ պայմաններ է պարտադրում և նախա­պես որոշված ժամա­նա­կա­հատվա­ծը, մեկ կամ ավե­լի վերա­նա­յումնե­րի ենթարկվե­լով, կարող է  ամիսնե­րի կամ տարի­նե­րի վերածվել:

Երկրորդը, որը անմի­ջա­կա­նո­րեն վերա­բե­րում  է Հայաստա­նին, այն է, որ միշտ պետք է հիշել, որ այն մեծ չափե­րով կրում է ԱՄՆ‑ի՝ Ռուսաստա­նի և Թուրքիա­յի նկատմամբ եղած հարա­բե­րություննե­րի ազդե­ցությունը: Այստեղ տակա­վին շատ լուրջ հարցա­կաններ կան, և իրոք դեռ ԱՄՆ-Ռուսաստան, ԱՄՆ-Թուրքիա երկկողմա­նի հարա­բե­րութուննե­րում շատ բան պիտի ճշտվի: Պետք է հասկա­նալ, որ Հայաստա­նի նկատմամբ իր քաղա­քա­կա­նությունը ԱՄՆ‑ն վարում է նախև­ա­ռաջ տարա­ծաշրջա­նի թելադրանքով և հետո հատուկ ՀՀ‑ի հանդեպ ունե­ցած իր շահե­րով, որը, ի դեպ, աննշան է:

-Արցախյան վերջին պատե­րազմի օրե­րին ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը համա­նա­խա­գա­հող ԱՄՆ-ում ընտրություններ էին: Այստեղ առանձնա­կի հետաքրքրություն հակա­մարտության վերա­բերյալ չդրսև­որվեց: Հիմա արդեն ընտրություններն ավարտվել են, նախա­գահն էլ նախկի­նը չէ՝ նոր է, որը բավա­կա­նին տեղյակ է մեր տարա­ծաշրջա­նից և Հայաստա­նից: Ի՞նչ եք կարծում‘ ԼՂ հիմնա­հարցի նկատմամբ ԱՄՆ‑ի քաղա­քա­կա­նությունը կարո՞ղ է ակտի­վա­նալ այս վարչա­կազմի օրոք:

-Նորից կրկնեմ՝ Արցախյան հարցի գծով տարա­ծաշրջա­նա­յին իրա­կա­նություննե­րից անկախ քաղա­քա­կա­նություն պետք չէ ակնկա­լել: Դա պարզա­պես իրա­տե­սա­կան չէ: ԱՄՆ‑ն բավա­կան իրա­տե­սա­կան մոտե­ցումներ ունի տարա­ծաշրջա­նի վերա­բերյալ, և հասկա­նում է թե՛ Ռուսաստա­նի, թե՛ Թուրքիա­յի և թե Իրա­նի շահե­րը ավե­լի լուրջ են այստեղ, քան իրե­նը:

Ուստի, ԱՄՆ‑ի դերա­կա­տա­րությունն ու ակտի­վությունը որոշ օրի­նա­չա­փություն պիտի պահպա­նի իրենց ակնկա­լություննե­րի հետ: Լավ հասկա­նա­լով, թե իր ակնկա­լություննե­րը մեծ չեն կարող լինել այստեղ, իր մրցակցությունը կամ ճնշումնե­րի ճիգե­րը ևս մեծ պիտի չլի­նեն: Մեզ՝ հայե­րիս, թվում է, թե Հայաստա­նը մեծ կռվախնձոր է, որ ԱՄՆ‑ը մեծ ռեսուրսներ պատրաստ է տրա­մադրել այստեղ, մինչ մեր փորձը դա ցույց չի տալիս: Անշուշտ, երկրի համար լավ բան չէ հզոր պետություննե­րի ձեռքը կռվախնձոր լինե­լը, բայց մյուս կողմից էլ, դա այնքան էլ վատ բան չէ, քանի որ հնա­րա­վո­րություննե­րի դուռ է բացում:

Այս բոլորն ասե­լուց հետո, պետք է նաև համա­ձայնեմ, որ Բայդե­նի վարչա­կազմը մեծ հավա­նա­կա­նությամբ ավե­լի մեծ հետաքրքրություն է ցուցա­բե­րում ՀՀ‑ի և Արցախյան հիմնա­հարցի նկատմամբ, քան նախորդ վարչա­կազմը:

-Վերջին տարի­նե­րին շատ է քննարկվել, որ հայ-ամե­րիկյան օրա­կարգում լուրջ հարցեր չկան, դրա համար էլ առանձնա­պես ակտի­վություն չկա հարա­բե­րություննե­րում, չի ակտի­վա­ցել համա­գործա­կությունը թե՛ տնտե­սա­կան, թե՛ քաղա­քա­կան, թե՛ այլ ոլորտնե­րում, չեն եղել բարձր մակարդա­կի փոխայցե­լություններ, հանդի­պումներ: Ի՞նչ եք կարծում, հայաստանյան իշխա­նություննե­րը կարո՞ղ են նոր վարչա­կա­կազմի հետ ճիշտ աշխա­տանք տանե­լու դեպքում հաջո­ղել նոր, ավե­լի բարձր մակարդա­կի հարա­բե­րություններ ստա­նա­լը, ի՞նչ է պետք դրա համար:

-Մեկ անգամ ևս՝ հարա­բե­րություննե­րի մակարդա­կը որոշվում է շահե­րի վրա հիմնվե­լով: Իսկ ի՞նչ կարող է խոստա­նալ Հայաստա­նը ԱՄՆ-ին, որ առա­ջին հերթին շահագրգռի, և միևնույն ժամա­նակ հունից չհա­նի Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րը: Այստեղ կարող է լինել միայն մեկ յուրա­հա­տուկ շահագրգռվա­ծություն, այն է՝ ամե­րի­կա­հա­յության ակնկա­լություննե­րին և պահանջնե­րին բավա­րա­րություն տալը: Այս իմաստով, ՀՀ իշխա­նություններ-ամե­րի­կա­հա­յություն ճիգե­րը հավելյալ համա­կարգումի և առա­վել լարումի պետք է գնան:

-Մոտե­նում է ապրի­լի 24‑ը, և արդեն ԱՄՆ սենա­տորնե­րը կոչ են արել Ջո Բայդե­նին ճանա­չել Հայոց ցեղասպա­նությունը: Հաշվի առնե­լով, որ իր նախընտրա­կան քարո­զարշա­վի ժամա­նակ թեկնա­ծու Բայդե­նը ճանա­չել է այն, հնարավո՞ր է, որ նախա­գա­հի պաշտո­նում էլ ճանա­չի: Դրա համար կա՞ն քաղա­քա­կան նախադրյալներ:

-Ձեզ արդեն հայտնի է, որ ԱՄՆ- օրենսդիր մարմի­նը՝ զույգ պալատնե­րը՝ Սենատն ու Ներկա­յա­ցուցիչնե­րի պալա­տը, անցյալ տարի շռնդա­լից կերպով ճանա­չե­ցին Հայոց ցեղասպա­նության փաստը: Թեև զույգ պալատնե­րի կողմից ընդունված բանաձև­երն օրենքի ուժ ունեն, այսուհանդերձ նախա­գա­հի կողմից Հայոց ցեղասպա­նության ճանա­չումն ազդե­ցություն կունե­նա արտա­քին քաղա­քա­կա­նության և այլ ոլորտնե­րի վրա:  Հայության և հայ դատի շահերն էլ հաջորդ հանգրվա­նին հասցնե­լու համար կարև­որ հանգա­մանք է  նախա­գա­հի և վարչա­կազմի ճանա­չումը, որն այլևս խնդի­րը մեծա­մա­սամբ դուրս է բերում խորհրդանշա­կան լինե­լու կաղա­պա­րից և այն վերա­ծում է քաղա­քա­կան ազդա­կի:

Բայդնը Սենա­տոր եղած ժամա­նակնե­րից ի վեր աջակցում է Ցեղասպա­նության ճանաչման համար պայքա­րող ամե­րի­կա­հա­յե­րին, և ճիշտ եք, որ նախա­գա­հա­կան քարո­զարշա­վի ժամա­նակ էլ խոստումներ է տվել այդ մասին, բայց նա առա­ջի­նը չի լինի, եթե դրժի իր խոստումը: Օբա­ման և նրա­նից առաջ եղած նախա­գահներն էլ քարո­զարշա­վի ժամա­նակ ճանաչման խոստումներ են տվել, հետո հազար ու մի պատրվա­կով փախչել իրենց տված խոստումից: Այս տարի լիա­հույս ենք, որ Բայդե­նը մեզ հուսա­խաբ չի անի, սակայն կապրենք, կտեսնենք: Մինչ այդ, որպես հայ համայնք, մեր ուժե­րի լարումով փորձե­լու ենք համա­պա­տասխան ճնշում բանեցնել Սպի­տակ տան վրա: Արևմտյան Ամե­րի­կա­յի Համա­հայկա­կան խորհուրդը, օրի­նակ, մեծ աշխա­տանք է այս գծով անում և սոցիա­լա­կան ցանցե­րում պահանջա­տի­րության ստո­րագրա­հա­վաք է կազմա­կերպել, ինչը գալիս է համալրե­լու անցյալ տասնամյա­նե­րում հայկա­կան լոբբի մեծ ճիգերն ու ջանքե­րը:

 ‑Քանի որ խոսք գնաց Հայոց ցեղասպա­նության ճանաչման գործընթա­ցից, կուզեի Ձեր կարծիքն իմա­նալ, թե ընդհա­նուր առմամբ ինչպես եք գնա­հա­տում ՀՀ իշխա­նություննե­րի գործե­լաոճն այս հարցն առաջ տանե­լու գործընթա­ցում։

-Որպես ամե­րի­կա­հայ համայնք և նրան ծառա­յող կազմա­կերպություններ՝ միշտ էլ մոտի­կից խորհրդակցում կամ համա­գործակցում ենք ՀՀ իշխա­նություննե­րի հետ, ով էլ լինի երկրի ղեկա­վա­րը, հատկա­պես որ համա­գործակցության առանցքը համա­հայկա­կան բնույթի մարտահրա­վերներն են՝ Արցախյան հիմնախնդիր, Ցեղասպա­նության ճանա­չում կամ ՀՀ-ին հասնող ամե­րիկյան տնտե­սա­կան օժանդա­կություն: Սակայն նաև հասկա­նում ենք, որ ԱՄՆ‑ի քաղա­քա­կա­նության վրա ազդե­լու ուղղա­կի պարտա­կա­նությունը ուղղա­կի մերն է՝ համայնքի­նը, և այստեղ ՀՀ իշխա­նություննե­րը երկրնե­րի ներքա­ղա­քա­կան գործընթացնե­րին միջամտե­լու արգելքներ ունեն անգամ օրենքի ուժով:

Իսկ ինչ վերա­բե­րում է, ընդհա­նուր առմամբ, Հայոց ցեղասպա­նության միջազգա­յին ճանաչման գործընթա­ցում ՀՀ իշխա­նություննե­րի քայլե­րին, ապա պետք է ասեմ, որ հավելյալ ճիգե­րի տեղ դեռևս կա, բայց վերջին տարի­նե­րի մարտահրա­վերնե­րը հաշվի առնե­լու դեպքում, հասկա­նում ենք անբա­վա­րար ճիգե­րի պատճառնե­րը:

Tert.am