Մոբի­լի­զացման Ինչպի­սի՞ Գործիք Պետք է Կիրա­ռել. (Մաս Գ)

Բանա­կա­նություն  (իրա­կա­նություն), Իրա­վունք (այլընտրանք), Արժեքներ (ժողովրդա­վա­րություն):

Կայծ Մինասյան

Եթե ​​նպա­տա­կը պարզ, ճշգրիտ և իրա­գործե­լի չէ, ապա հաղորդագրություն ուղարկողնե­րը  և հասցեա­տե­րե­րը՝ դուրս գալով  իրա­կա­նությունից, շփո­թե­լով նպա­տակնե­րը և միջոցնե­րը, մի շարք միջազգա­յին և տարա­ծաշրջա­նա­յին ռազմա­վա­րա­կան գործընթացնե­րից տարանջատվե­լու ռիսկի են գնում: Այսպի­սով, անհրա­ժեշտ է, որպեսզի նպա­տա­կը լինի նորմա­տի­վացված և հասա­նե­լի՝ խորը վստա­հություն ներշնչե­լու համար: Դրան հասնե­լու համար անհրա­ժեշտ է հիմնվել մոբի­լի­զացման գործիքնե­րի վրա:
Որո՞նք են դրանք:

Հնա­րա­վոր են երեք գործոններ՝ Բանա­կա­նություն  (իրա­կա­նություն), Իրա­վունք (այլընտրանք), Արժեքներ (ժողովրդա­վա­րություն):

Բանա­կա­նություն՝ պետք է ստեղծվեն միջոցներ, որպեսզի Հայկա­կան Պետությունը հնա­րա­վո­րություն ունե­նա գտնե­լու իր ուրույն տեղը միջազգա­յին հանրության մեջ: Պետք է արտա­հայտվել նույն լեզվով, ինչ և միջազգա­յին հանրությունը և վերա­դառնալ իրա­տե­սա­կան հաղորդագրություննե­րին՝ ընդունե­լի կարտեզյան նորմե­րով, որտեղ երև­ա­կա­յությունը չի թույլատրում նորմա­տի­վա­յին սահմա­նա­զա­տում և չի հանդի­սա­նում «խրախճանքի», ավե­լորդության գործիք: Բանա­կա­նությունը (իրա­կա­նություն) առանց փառա­սի­րության չէ: Հակա­ռա­կը, ինչպես ասում է Շատոբրիա­նը, փառա­սի­րությունը՝ առանց իրեն միջոցներ տալու, հանցա­գործություն է: Եվ այդ իսկ բանա­կա­նությունով է, որ Հայե­րը չպետք է ներքին և արտա­քին լեգի­տի­մության այս սահմա­նագծից դուրս գան՝ աջակցություն հավա­քե­լու, ինչպես նաև աշխարհն ընդունե­լու այնպի­սին, ինչպի­սին կա:

Տեղե­կատվա­կան ամբողջ ցանցը, որը դուրս կգա ռացիո­նա­լիզմից, դատա­պարտված է ձախողման, փլուզման և քաո­սի: Բանա­կա­նությունը նույնպես հիմնված է իրա­կա­նության պրագմա­տիկ ներկա­յացման վրա: Հայե­րը չեն բնակվում աշխարհում, նրանք գտնվում իրենց սեփա­կան աշխարհում: Նրանք ապրում են իրա­կա­նությունից, բանա­կա­նությունից և գոյություն ունե­ցող նորմե­րից դուրս, նրանք գտնվում են այլ վայրում՝ իրա­կան աշխարհին զուգա­հեռ տարածքում: Դա մի տարածք է, որտեղ գերակշռում է ավե­լորդությունը, ավելցուկը, մաքսի­մա­լիզմն ու հուշա­մո­լությունը:

Ինչպի­սի՞ ակունքներ ունի այս թագա­վո­րությունը: Դրանք կապված են մեր կրո­նա­կան ինքնության այլընտրանքի հետ: Ընտրե­լով Եփե­սո­սի հավա­տամքը (Հիսուսը աստվա­ծա­յին էություն է և նրա մարդկա­յին էությունը ներկա­յացվում է բայի միջո­ցով), Հայի էությունը հիմնված է ոչ նյութա­կան տարածքի վրա‘ միասնա­կան մակարդա­կով, Հայե­րին դարձնե­լով աստվա­ծա­յին արարչա­գործություն և ՈՉ ԻՐԱԿԱՆ: Այլ կերպ ասած, եթե Հայը, որպես անհատ բնակվում է իր աշխարհում և արմա­տա­վորված է իրա­կա­նության մեջ, ապա Հայե­րը որպես միասնա­կան ժողո­վուրդ / համայնք չեն բնակվում աշխարհում, անտե­սա­նե­լի են և մերժում են իրա­կա­նությունը: Քրիստո­նեա­կան աշխարհի մնա­ցած մասը (բացի ղպտե­րից և ասո­րա-քաղդեա­ցի­նե­րից) հիմնված է քաղկե­դո­նա­կան դավա­նանքի վրա (Հիսուսը նույնքան աստվա­ծա­յին է (ոչ նյութա­կան), որքան մարդկա­յի­նը (իրա­կա­նը)): Հետև­ա­պես, Հայե­րը նախընտրե­ցին դուրս գալ իրա­կան աշխարհից՝ իրենց շրջա­պա­տի մեջ առա­ջացրած վախի զգա­ցումից ելնե­լով: Իրա­կա­նության այս տագնա­պա­լի իրա­վի­ճա­կից դուրս գալու համար Հայե­րը, հանուն բանա­կա­նության, հավա­քա­կա­նո­րեն պետք է անջրպետ դնեն քաղա­քա­կա­նության և կրո­նի միջև:

Իրա­վունք՝ միայն բանա­կա­նությունը (իրա­կա­նություն) բավա­րար չէ: Լսե­լի լինե­լու համար անհրա­ժեշտ է, որ այն հիմնված լինի հաղորդագրություննե­րի վրա, որոնք էլ հիմնված են այլընտրանքի վրա և օրենքի մաս են կազմում միջազգա­յին իրա­վա­կան օրի­նա­կա­նության մեջ: Սա կազմում է երկու սկզբունքնե­րի միա­վո­րում՝ առա­ջին սկզբունքը՝ պետք է հաշվի առնել Մյուսի իրա­կա­նությունը: Ամբողջ ռազմա­վա­րությունը, որը հաշվի չի առնում Մյուսի ներկա­յությունը, (Մյուսին ճանա­չե­լը չի ​​նշա­նա­կում ընդունել նրա ուզա­ծը, բայց նրան ճանա­չել որպես գոյություն ունե­ցող և շարժվող էակ) եթե ոչ կուրության նշան է, առնվազն դատա­պարտված է ձախողման: Այլընտրանքը չի հակա­սում ինքնությա­նը, այն ընդա­մե­նը նրան լրացնում է: Կարո՞ղ ենք այն իրա­կա­նացնել առանց Թուրքիա­յի և Ադրբե­ջա­նի հարև­ա­նության: Ո՛չ, պետք է հաշվի առնել այն փաստը, որ Հայաստա­նի հարև­աննե­րից է թուրք-ադրբե­ջա­նա­կան այս միա­վո­րը: Այն պետք է իրա­կա­նացնել միա­սին, կազմել և գտնել կարգա­վորման ուղի­ներ, որը չի նշա­նա­կում հաշտե­ցում: Նորմա­լի­զա­ցումն առա­ջին դիվա­նա­գի­տա­կան ​​քայլ է, հաշտե­ցումն ավե­լի երկար և սոցիա­լա­կան բնույթ ունի:

Երկրորդ սկզբունքը հիմնված է Հայե­րի կողմից Թուրքիա­յի դեմ տարածքա­յին պահանջից հրա­ժարվե­լու (Ադրբե­ջա­նից տարբերվե­լու համար) և Հայաստա­նի ու Թուրքիա­յի միջև ներկա­յիս սահմա­նի ճանաչման վրա: Տարածքա­յին պահանջի ցանկա­ցած պահպա­նում արգե­լա­կում է Թուրքիա­յի կողմից ցեղասպա­նության ճանաչման հարցը, խանգա­րում է Հայաստա­նին գտնել իր տեղը տարա­ծաշրջա­նա­յին և, հետև­ա­բար, համաշխարհա­յին «շախմատ»-ի տարածքում և միջազգա­յին հանրությա­նը դրդում է սատա­րել Թուրքիա­յի տարածքա­յին ամբողջա­կա­նությա­նը: Պետք լինել է իրա­տես, նույնիսկ Իրա­քի քրդե­րը, չնա­յած համարվել են Իրա­քի իշխա­նության ինստի­տուցիո­նալ բաղադրիչ մաս, 2017 թ. սեպտեմբե­րի 25-ին կայա­ցած անկա­խության հանրաքվեի ընթացքում ինքնո­րոշման գործընթա­ցում աջակցություն չեն ստա­ցել, ներառյալ «այո» ‑ի հաղթա­նա­կը, որը չի  ճանաչվել ոչ ոքի կողմից, չնա­յած արդյունքը կազմում էր 92,73%: Ոչ ոք չի կարող պատկե­րացնել Իրա­քի մասնա­տումը, առա­վել ևս‘ Թուրքիան: Դա կարող է տեղի ունե­նալ միայն հակա­մարտության և հետեւա­բար, երրորդ համաշխարհա­յին պատե­րազմի արդյունքում: Թուրքիան երբեք չի լքի ՆԱՏՕ‑ն, Էրդո­ղա­նը հավերժ չէ, Արևմուտքը և մյուս տերություննե­րը կպահպա­նեն Թուրքիա­յի ամբողջա­կա­նությունը: Այլ կերպ ասած, Արեւմտյան Հայաստա­նի ազա­տագրման պահանջով, Հայե­րը կամ Հայկա­կան Պետությունը դառնում են Ռուսաստա­նի ձեռքին անկա­յուն գործիք և գիշա­տիչ Թուրքիա­յի թիրախ: Ուրեմն, ի՞նչ անել այս պայմաննե­րում:

Հնա­րա­վոր է երկու ճանա­պարհ՝ առա­ջի­նը‘ ցեղասպա­նության ճանա­չումը տարանջա­տել տարածքա­յին պահանջից: Հանցա­գործություննե­րից այս ճանա­չումը չպետք է գերա­զանցի ողջամտության շեմը: Երկրորդ՝ Թուրքիա­յի դեմ տարածքա­յին պահանջից հրա­ժարվե­լը չի ​​նշա­նա­կում, որ մենք չպետք է Անկա­րա­յից ինչ-որ բան ակնկա­լենք: 1915թ.-ի ցեղասպա­նության ճանա­չումն առաջնա­հերթ պահանջ է; Հայկա­կան պետությա­նը ամբողջա­կան ֆինանսա­կան փոխհա­տուցում, հայկա­կան մշա­կութա­յին ժառանգության վերա­կանգնման թուրքա­կան ծրագրեր (Հայե­րի մասնակցություն), Հայե­րի տեղա­շարժի ազա­տություն (առանց վիզա­յի) ճանա­պարհորդե­լու համար դեպի թուրքացված Հայաստան: Դա պահանջ է  թափանցե­լու Թուրքիա­յի քաղա­քա­ցիա­կան հասա­րա­կություն, ինչը կտեսնենք հաջորդ հոդվա­ծում:

Արժեքներ՝ բացի իրա­կա­նությունից և օրենքից, մոբի­լի­զացման վերջին գործի­քը վերա­բե­րում է արժեքնե­րին: Դրանք պետք է լինեն անհանդուրժո­ղա­կա­նության դատա­պարտում և ժողովրդա­վա­րության պաշտպա­նություն: Առա­ջին կետի վերա­բերյալ Ադրբե­ջա­նը պետք է լինի Հայաստա­նի քաղա­քա­կա­նության թիրա­խը: Հայե­րի նկատմամբ Ադրբե­ջա­նի պաշտո­նա­կան ռասիզմի դատա­պարտումը պետք է լիներ Խորհրդա­յին Միության փլուզումից ի վեր գործող մոբի­լի­զացման գործիք: Այս տեսա­կետն առա­վել ակնհայտ էր, քանի որ խտրա­կա­նության օրի­նակնե­րը բացա­հայտվում են 1988–1990 թվա­կաննե­րին Սումգաի­թի, Կիրո­վա­բա­դի և Բաքվի ջարդե­րով: Ադրբե­ջա­նը ոչ միայն ռասիստա­կան ​​պետություն է, այլև ահա­բեկչա­կան և պանթուրքա­կան ​​պետություն: Ադրբե­ջա­նը 21-րդ դարի նոր Ապարտհեյդ է: Խնդրի լուծմա­նը հնա­րա­վոր չէ հասնել Արցա­խի վրա Ադրբե­ջա­նի տիրա­պե­տության միջո­ցով: Մինսկի խումբը պետք է պահպա­նել այնպես, ինչպես կա, և ձեռք բերել Արցա­խի անկա­խությունը: Այնուհետև հանդես գալ Արցախ-Հայաստան համախմբման օգտին‘ որպես Հայաստա­նի Դաշնա­յին Հանրա­պե­տության մաս‘ հզոր քաղա­քա­կան կենտրո­նով:

Արժեքնե­րի մյուս տեսա­կե­տը ներքին ժողովրդա­վա­րության և անհա­տա­կան ու հիմնա­րար ազա­տության ամրապնդումն է: Դրանք ընդգրկված են Հայե­րի ընդհա­նուր հեռանկարնե­րի, նպա­տակնե­րի զարգացման մեջ և դրան հասնե­լու համար անհրա­ժեշտ է հնա­րա­վո­րինս շատ մարդկանց ներգրավվել մեծ և երկա­րա­ժամկետ միասնա­կան «արկա­ծախնդրության» մեջ; Անհա­տա­կան ​​ներուժի ավե­լա­ցում միասնա­կան գործում՝ լինի գործա­րար, թե բանվոր, լիբե­րալ մասնա­գի­տության կամ գյուղա­ցի, Հայաստա­նից կամ սփյուռքից: Յուրա­քանչյուրն իր տեղն ունի այսօրվա և վաղվա Հայաստա­նում ու յուրա­քանչյուրը կարող է իր ներդրումն ունե­նալ այս միասնա­կան առա­քե­լության գործում: Խոսքը ոչ միայն Հայաստան-Սփյուռք հարա­բե­րություննե­րի նոր կազմա­վորման, այլ միասնա­կան ծառա­յության մեջ յուրա­քանչյուր ներուժի և հմտություննե­րի լայն օգտա­գործման մասին է: