Դիվերսիֆի­կա­ցիա Ներքին Ու Արտա­քին Դաշտում

Ընդդի­մությունը կփորձի օգտա­գործել առա­վել զգա­յուն քաղա­քա­կան թեմա­նե­րը, մասնա­վո­րա­պես՝ սահմա­նադրա­կան հանրաքվեն, որպես հասա­րա­կա­կան մոբի­լի­զա­ցիա­յի գործիք։ 

Յուրի Մովսեսյան

Armtimes‑ը զրուցել է Ռեստարտ հիմնադրա­մի ծրագրե­րի համա­կարգող Յուրի Մովսեսյա­նի հետ:Զրույցի ընթացքում քննարկվել են Հայաստա­նի ներքին և արտա­քին մարտահրա­վերնե­րը, որտեղ առանցքա­յին թեման Գագիկ Ծառուկյա­նի նկատմամբ իրա­վա­կան գործընթացնե­րի և քաղա­քա­կան դրդա­պատճառնե­րի փոխկա­պակցվա­ծությունն է։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է նաև ընդդի­մության գործե­լաո­ճը, մասնա­վո­րա­պես՝ «Ուժեղ Հայաստան» նախա­ձեռնության և Սամվել Կարա­պետյա­նի հնա­րա­վոր ազդե­ցությունը ներքա­ղա­քա­կան կյանքի և փողո­ցա­յին պայքա­րի վրա։ Կարև­որ շեշտադրում է արվում պետա­կան ինքնիշխա­նության ամր

Յուրի Մովսեսյանն ասաց, որ Գագիկ Ծառուկյա­նի շուրջ ընթա­ցող զարգա­ցումնե­րը պետք է դիտարկել միա­ժա­մա­նակ երկու հարթության վրա՝ իրա­վա­կան և քաղա­քա­կան։ Նրա խոսքով՝ իրա­վա­կան հիմքե­րը գոյություն ունեին վաղուց, սակայն գործընթացնե­րի ակտի­վա­ցումը համընկել է 2026թ․ հունի­սի 7‑ից հետո ստեղծված քաղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կի հետ, ուստի միայն իրա­վա­կան տեսանկյունից գնա­հա­տե­լը ազնիվ չէ։ Նա կարծում է, որ այս պահին քաղա­քա­կան բաղադրի­չը դեռևս գերակշռում է։

Նա նշեց, որ եթե Ծառուկյա­նը չներգրավվեր ակտիվ քաղա­քա­կա­նության մեջ, դժվար թե նույն արա­գությամբ և նույն մեթոդնե­րով իրա­կա­նացվեին այդ գործո­ղություննե­րը։ Մովսեսյա­նի գնա­հատմամբ՝ իշխա­նությունն ինքն էլ նախկի­նում հայտա­րա­րել էր, որ նախկին օլի­գարխնե­րին հնա­րա­վո­րություն է տվել դուրս մնալ քաղա­քա­կա­նությունից, իսկ քաղա­քա­կան պայքա­րի մեջ մտնե­լու դեպքում իրա­վա­կան գործընթացնե­րը կարող էին արա­գա­նալ։

Ռեստարտ հիմնադրա­մի ծրագրե­րի համա­կարգո­ղը ընդգծեց, որ իրա­վա­պահ մարմիննե­րի աշխա­տանքի արդյունա­վե­տությունը պետք է գնա­հա­տել ոչ թե միայն հարուցված գործե­րով, այլ վերջնա­կան դատա­կան ակտե­րով։ Նրա խոսքով՝ ընտրա­կա­շառքի վերա­բերյալ բազմա­թիվ քննություններ են իրա­կա­նացվել, սակայն մինչ այժմ չկա ուժի մեջ մտած դատավճիռ, որը կհաստա­տի այդ գործե­րի ավարտը։ Եթե առա­ջի­կա տարի­նե­րին ևս նման արդյունք չլի­նի, հասա­րա­կության մոտ կարող է տպա­վո­րություն ստեղծվել, որ խոսքը քաղա­քա­կան, այլ ոչ թե իրա­վա­կան գործընթացնե­րի մասին է։

Խոսե­լով Սամվել Կարա­պետյա­նի մասին՝ Յուրի Մովսեսյա­նը դիտարկեց, որ նրա պարա­գա­յում հիմնա­կան խնդի­րը ոչ միայն ապօ­րի­նի գույքի հնա­րա­վոր վերա­դարձն է, այլ նաև Հայաստա­նի ներքին քաղա­քա­կան և ընտրա­կան գործընթացնե­րի վրա հնա­րա­վոր ազդե­ցության կանխումը։ Նա նշեց, որ հատկա­պես ՀԷՑ‑ի օրի­նա­կը կարե­լի է գնա­հա­տել ազգա­յին անվտանգության և ընտրա­կան գործընթացնե­րի պաշտպա­նության տեսանկյունից։ Միա­ժա­մա­նակ նա նկա­տեց, որ Կարա­պետյա­նի բիզնես կապե­րի զգա­լի մասը կապված է Ռուսաստա­նի հետ, ինչը իրա­վա­կան գործընթացներն ավե­լի բարդ է դարձնում։

Անդրա­դառնա­լով Ռոբերտ Քոչարյա­նի վերա­բերյալ գործե­րին՝ Մովսեսյա­նը նշեց, որ տարի­ներ շարունակ խոսվում է ապօ­րի­նի գույքի բռնա­գանձման մասին, սակայն շոշա­փե­լի արդյունքներ դեռևս չկան։ Նրա կարծի­քով՝ քաղա­քա­կան մեծ աջակցություն ունե­ցող գործիչնե­րի նկատմամբ իրա­կա­նացվող ցանկա­ցած նոր գործընթաց հեշտությամբ կարող է ներկա­յացվել որպես քաղա­քա­կան հետապնդում։

Խոսե­լով խորհրդա­րա­նա­կան ընդդի­մության հեռանկարնե­րի մասին՝ Մովսեսյա­նը նշեց, որ հիմնա­կան ինտրի­գը ոչ թե իշխա­նությունից մանդատներ վերցնելն է, այլ այն, թե որքան արդյունա­վետ կկա­րո­ղա­նա ընդդի­մությունը կառուցել իր քաղա­քա­կան գործունեությունը։ Նրա կարծի­քով՝ «Ուժեղ Հայաստա­նը» փորձե­լու է ձևա­վո­րել ավե­լի ինստի­տուցիո­նալ ընդդի­մություն, ակտիվ աշխա­տել համայնքնե­րում և տեղա­կան ինքնա­կա­ռա­վարման ընտրություննե­րում հաջո­ղություններ գրանցել՝ ապա­գա­յում քաղա­քա­կան ազդե­ցությունն ընդլայնե­լու նպա­տա­կով։

Նա կարծում է, որ ընդդի­մությունը կփորձի օգտա­գործել առա­վել զգա­յուն քաղա­քա­կան թեմա­նե­րը, մասնա­վո­րա­պես՝ սահմա­նադրա­կան հանրաքվեն, որպես հասա­րա­կա­կան մոբի­լի­զա­ցիա­յի գործիք։ Սակայն, ըստ նրա, ներկա­յում ընդդի­մությունը չունի այնպի­սի հասա­րա­կա­կան աջակցություն, որը հնա­րա­վո­րություն կտա լայնա­ծա­վալ փողո­ցա­յին շարժում ձևա­վո­րել։

Յուրի Մովսեսյա­նը նաև անդրա­դարձավ «Ուժեղ Հայաստա­նի» գաղա­փա­րա­խո­սությա­նը՝ նշե­լով, որ այն դեռևս հստակ ձևա­վորված չէ։ Նրա գնա­հատմամբ՝ կուսակցության քաղա­քա­կան պատկե­րա­ցումնե­րը հիմնա­կա­նում արտա­հայտվում են առաջնորդնե­րի հայտա­րա­րություննե­րով, իսկ թիմի մեծ մասը ձևա­վորվել է բիզնես ոլորտից, ինչի պատճա­ռով քաղա­քա­կան ինքնությունը դեռևս ամբողջա­կան չէ։

Նա կարծում է, որ սահմա­նադրա­կան հանրաքվեն առա­ջի­կա տարի­նե­րի գլխա­վոր քաղա­քա­կան դիմա­կա­յության թեմա­նե­րից մեկն է լինե­լու։ Նրա խոսքով՝ իշխա­նությունն արդեն ունի այդ գործընթա­ցի ճանա­պարհա­յին քարտե­զը, իսկ ընդդի­մությունն էլ պատրաստվում է հենց այդ թեմա­յի շուրջ քաղա­քա­կան պայքա­րի։

Արտա­քին քաղա­քա­կա­նության մասին խոսե­լիս Մովսեսյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի առա­ջի­կա կարև­ո­րա­գույն խնդիրնե­րից են Ռուսաստա­նի ազդե­ցության նվա­զե­ցումը և նոր գործընկերնե­րի հետ հարա­բե­րություննե­րի զարգա­ցումը։ Նրա համոզմամբ՝ ցանկա­ցած զգա­յուն արտա­քին քաղա­քա­կան որո­շում ընդդի­մության կողմից օգտա­գործվե­լու է ներքա­ղա­քա­կան պայքա­րի նպա­տա­կով, ինչը բնա­կան երև­ույթ է ժողովրդա­վա­րա­կան համա­կարգե­րում։

Խոսե­լով Ռուսաստա­նի արձա­գանքնե­րի մասին՝ նադի­տարկեց, որ Մոսկվա­յի պաշտոնյա­նե­րի հայտա­րա­րություննե­րը, մասնա­վո­րա­պես Գագիկ Ծառուկյա­նի պաշտպա­նության համա­տեքստում, պայմա­նա­վորված են քաղա­քա­կան շահե­րով։ Նրա խոսքով՝ Ռուսաստա­նը նախկի­նում երբեք չի արձա­գանքել Հայաստա­նում ժողովրդա­վա­րության խնդիրնե­րին, ուստի ներկա­յիս ակտի­վությունը պետք է դիտարկել հենց այդ համա­տեքստում։

Մովսեսյա­նը նշեց, որ «ռուսա­մետ» կամ «ռուսա­կան շահե­րին համա­պա­տասխա­նող» ուժե­րի վերա­բերյալ գնա­հա­տա­կաննե­րը պետք է հիմնվեն ոչ թե բառա­խա­ղի, այլ նրանց իրա­կան քաղա­քա­կան դիրքո­րո­շումնե­րի վրա։ Նրա կարծի­քով՝ ներկա­յիս ընդդի­մության բազմա­թիվ մոտե­ցումներ համընկնում են Ռուսաստա­նի տարա­ծաշրջա­նա­յին շահե­րի հետ, սակայն այդ կապե­րի իրա­վա­կան գնա­հա­տա­կա­նը պետք է տան իրա­վա­պահ մարմիննե­րը։ Նա անհրա­ժեշտ համա­րեց իրա­կա­նացնել լյուստրա­ցիոն գործընթաց, որը կբա­ցա­հայտի Ռուսաստա­նի ազդե­ցության մեխա­նիզմնե­րը Հայաստա­նում։

Տնտե­սա­կան դիվերսիֆի­կա­ցիա­յի թեմա­յին անդրա­դառնա­լով՝ Յուրի Մովսեսյա­նը ընդգծեց, որ Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության համար առաջնա­յին նշա­նա­կություն ունեն երկու հարց՝ հայկա­կան երկա­թուղու վերա­դարձը պետա­կան վերահսկո­ղության ներքո և ատո­մա­կա­յա­նի ապա­գա­յի վերա­բերյալ քաղա­քա­կան որոշման ընդունումը։ Նրա կարծի­քով՝ առանց այս երկու հիմնա­րար հարցե­րի լուծման ինքնիշխա­նության և տնտե­սա­կան անկա­խության մասին խոսե­լը դժվար է։

Նա նշեց, որ քանի դեռ երկա­թուղին գտնվում է ռուսա­կան կառա­վարման ներքո, Հայաստա­նը չի կարող լիարժեք օգտվել ապաշրջա­փակման և տարա­ծաշրջա­նա­յին հաղորդակցություննե­րի հնա­րա­վո­րություննե­րից։ Նրա խոսքով՝ Եվրո­պան ևս դժվար թե ներդրումներ իրա­կա­նացնի այն ենթա­կա­ռուցվածքնե­րում, որոնք գտնվում են Ռուսաստա­նի վերահսկո­ղության տակ։

Անդրա­դառնա­լով Հայաստա­նի կառա­վա­րության զգուշա­վոր քաղա­քա­կա­նությա­նը՝ Մովսեսյա­նը նշեց, որ խնդի­րը միայն զգուշա­վո­րությունը չէ, այլ նաև պետա­կան կառա­վարման արդյունա­վե­տության պակա­սը։ Նրա գնա­հատմամբ՝ հատկա­պես գյուղատնտե­սության և արտա­հանման ոլորտնե­րում Հայաստա­նը ժամա­նա­կին չի իրա­կա­նացրել անհրա­ժեշտ նախա­պատրաստա­կան աշխա­տանքնե­րը, ինչի հետև­անքով ռուսա­կան սահմա­նա­փա­կումնե­րը դարձել են ավե­լի ցավոտ։

Վերջում Յուրի Մովսեսյա­նը համե­մա­տեց Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի հարա­բե­րություննե­րը Ռուսաստա­նի հետ՝ նշե­լով, որ Ադրբե­ջա­նը ձգտում է հանդես գալ որպես միջին տերություն և կառուցել հավա­սա­րը հավա­սա­րի հարա­բե­րություններ Մոսկվա­յի հետ։ Նրա կարծի­քով՝ Ալիևը փորձում է ցույց տալ, որ Ադրբե­ջանն այլևս այն պետությունը չէ, որի նկատմամբ Ռուսաստա­նը կարող է նախկին մեթոդնե­րով ազդե­ցություն գործադրել։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝