Ապա­տե­ղե­կատվության Մարտահրա­վերնե­րը

(մաս 1‑ին)

Ապա­տե­ղե­կատվության աղբյուրներն իրենց հերթին բաժանվում են երկու առանձին խմբե­րի՝ արտա­քին և ներքին: Արտա­քին խումբն իր հերթին ունի երկու հիմնա­կան ուղղություն՝ ադրբե­ջա­նա­կան և ռուսա­կան։      

Դավիթ Ստե­փանյան

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

Տեղե­կատվա­կան տարա­ծություն նպա­տա­կամղված նետվող ապա­տե­ղե­կատվությունը դարձել է մեր կյանքի առօրյա երև­ույթնե­րից մեկը: Մինչդեռ քաջ հայտնի է, որ ապա­տե­ղե­կատվությունը ծայրա­հեղ բացա­սա­կան հետև­անքներ է ունե­նում հասա­րա­կա­կան կյանքի, մեր հասա­րա­կության հոգե­բա­նա­կան վիճա­կի, պետության և պետա­կան ​​ինստի­տուտնե­րի բնա­կա­նոն գործունեության վրա։ Հայաստա­նի պարա­գա­յում, որը դեռևս պատե­րազմում է Ադրբե­ջա­նի հետ, ապա­տե­ղե­կատվությունը գոյութե­նա­կան սպառնա­լիք է հայկա­կան պետա­կա­նության շարունա­կա­կա­նության դեմ, հատկա­պես Հայաստա­նի դեմ ընթա­ցող հիբրի­դա­յին պատե­րազմնե­րի համա­տեքստում, այն էլ մի քանի ուղղություննե­րից։

Սույն ուսումնա­սի­րությունը փորձ է ընթերցո­ղի ուշադրությա­նը ներկա­յացնել Հայաստա­նի տեղե­կատվա­կան դաշտի ներկա վիճա­կը, ըստ այդմ մարտահրա­վերնե­րի և սպառնա­լիքնե­րի աղբյուրնե­րը, դրանց հեղի­նակնե­րի և հրահրողնե­րի նպա­տա­կադրումը։ Այն պարունա­կում է նաև հայկա­կան լրատվա­կան դաշտում ապա­տե­ղե­կատվության նպա­տա­կա­յին «լցոնման» դեմ արդյունա­վետ պայքա­րի քաղա­քա­կա­նության ձևա­վորման ուղղությամբ որոշ առա­ջարկություննե­րի մշակման փորձ, որի վերջնա­կան նպա­տա­կը հանրա­յին կարծի­քի մանի­պուլյա­ցիան է՝ Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության ներքին և առա­ջին հերթին արտա­քին քաղա­քա­կա­նության ձևա­վորման վրա միջնորդա­վորված ազդե­ցություն ունե­նա­լու նպա­տա­կով, ըստ այդմ երկրի արտա­քին քաղա­քա­կան վեկտո­րի ընտրության կամ ընտրության բացա­կա­յության։

Այս՝ բավա­կա­նին հիմնա­րար խնդրին ընթերցո­ղին ծանո­թացնե­լը հնա­րա­վո­րինս հեշտացնե­լու համար ուսումնա­սի­րությունը բաժանված է ենթա­վերնագրե­րի, որոնք պարունա­կում են հղումներ խնդրի նախա­պատմության, ապա­տե­ղե­կատվության աղբյուրնե­րի և, իհարկե, ապա­տե­ղե­կատվության նպա­տակնե­րի մասին: Ապա­տե­ղե­կատվության աղբյուրներն իրենց հերթին բաժանվում են երկու առանձին խմբե­րի՝ արտա­քին և ներքին: Արտա­քին խումբն իր հերթին ունի երկու հիմնա­կան ուղղություն՝ ադրբե­ջա­նա­կան և ռուսա­կան։      

ՆԱԽԱՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

Ի սկզբա­նե անհրա­ժեշտ է արձա­նագրել, որ Հայաստանն առնվազն վերջին 15 տարի­նե­րի ընթացքում հետխորհրդա­յին տարածքի երկրնե­րի շրջա­նում առանձնա­ցել է ԶԼՄ-ների և, համա­պա­տասխա­նա­բար, հասա­րա­կա­կան կարծի­քի՝ բավա­կան գրա­գետ կառա­վարմամբ։ 2008թ.-ից սկսած, այն է՝ Սերժ Սարգսյա­նի իշխա­նության գալուց ի վեր, իշխա­նություննե­րը բանտ չէին ուղարկում իրենց անհա­վա­տա­րիմ լրագրողնե­րին, ԶԼՄ-ների վրա բացա­հայտ ճնշում չէր գործադրվում, ԶԼՄ-ները չէին փակում, ինչպես ժամա­նա­կին ընդդի­մա­դիր A1+ հեռուստաա­լի­քի դեպքում էր[1]։ Եվ, ընդհա­նուր առմամբ, տեսա­նե­լի մակարդա­կում հնա­րա­վոր է ենթադրել, որ խոսքի ազա­տությունը վատ կամ լավ, բայց պահպանվել է: Համե­նայնդեպս, այս տարի­նե­րին միջազգա­յին իրա­վա­պաշտպան կազմա­կերպություննե­րը հայկա­կան մեդիան դասել են «համե­մա­տա­բար ազատ» մեդիա­նե­րի շարքին:

Վստա­հության բարձր մակարդակ կա, որ տարա­ծաշրջա­նի և հետխորհրդա­յին տարածքի մյուս երկրնե­րի համե­մատ հայկա­կան իշխա­նության՝ այս բավա­կան «լավ ձեռքբե­րումն» առա­ջին հերթին Հայաստա­նի նախկին նախա­գահ Սերժ Սարգսյա­նի փեսա, Վատի­կա­նում Հայաստա­նի նախկին դեսպան Միքա­յել Մինասյա­նի գործունեության արդյունքն էր: Ձեռքբե­րումն իրա­կա­նում խիստ կասկա­ծե­լի բնույթ էր կրում, քանի որ հենվել է Հայաստա­նում տեղե­կատվա­կան տարա­ծությունում «լցո­նումնե­րի» միջո­ցով կեղծված հանրա­յին օրա­կարգի տարածման բավա­կան խորա­մանկ սխե­մա­յի վրա՝ ի թիվս այլնի, նաև ապա­տե­ղե­կատվության։

Իրա­կա­նում այս սխե­ման և կեղծված հանրա­յին օրա­կարգ ձևա­վո­րե­լու նրա մեթո­դի­կան բավա­կա­նին պարզ էին։ Անե­րոջ կառա­վարման տարի­նե­րին Մինասյա­նը բացել է մի շարք հեռուստաա­լիքներ, տպա­գիր պարբե­րա­կաններ և, ամե­նա­կարև­ո­րը, ձեռք է բերել տեղե­կատվա­կան ինտերնե­տա­յին ռեսուրսներ։ Երկրում զուգա­հե­ռա­բար բացվել են, այսպես կոչված, «մամուլի ակումբներ», և ձևա­վորվել է, որպես կանոն, երի­տա­սարդ և մինչ այդ ոչ ոքի հայտնի փորձա­գետնե­րի մի ամբողջ բանակ՝ թուրքա­գետներ, արա­բա­գետներ, իրա­նա­գետներ, արև­ե­լա­գետներ և անգամ ադրբե­ջա­նա­գետներ։

Վերջիններս տարի­ներ շարունակ ասուլիսներ են տվել և շարունա­կում են տալ Մինասյա­նին, այժմ արդեն այլ անձանց պատկա­նող մամուլի ակումբնե­րում՝ լինե­լով նրա «գրպա­նա­յին» փորձա­գետնե­րը։ Արդյունքում Հայաստա­նում հասա­րա­կա­կան կարծի­քը վերջին 15 տարի­նե­րի ընթացքում ձևա­վո­րել են երբեք բանա­կում չծա­ռա­յած ռազմա­կան փորձա­գետներ, Մերձա­վոր Արև­ելքում չեղած արև­ե­լա­գետներ, քաղա­քա­գետներ, ովքեր պատկե­րա­ցում չունեն, թե ինչ է քաղա­քա­գի­տությունը և այլն:

[շարունա­կե­լի]

Աղբյուրը՝