Սփյուռքի Երեսնամյա Արձա­կուրդը Դադա­րեցնե­լու Ժամա­նակն Է

Մաս երրորդ(վերջին)

Համա­կարգված և համա­գործակցա­յին ջանքեր՝ զարգացնե­լու ամուր մասնա­գի­տա­կան և դիվա­նա­գի­տա­կան հարա­բե­րություններ համաշխարհա­յին առանցքա­յին ոչ կառա­վա­րա­կան կազմա­կերպություննե­րի և ուղե­ղա­յին կենտրոննե­րի հետ՝ ամբողջ աշխարհում քաղա­քա­կան մտա­ծո­ղության ձևա­վորման գործում ձայն ունե­նա­լու համար:

Վահան Զանո­յան

Բայց Սփյուռքի ռեսուրսնե­րը պետք չէ վատնել միայն այն պատճա­ռով, որ դրանք միշտ չէ, որ աջակցություն են գտնում Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունում։ Սփյուռքը թե՛ հայկա­կան պետա­կան, թե՛ ավե­լի լայն ազգա­յին շահե­րի օրի­նա­կան մասնա­կիցն է։Առանց պետության նա ունի ձեռքբե­րումնե­րի տպա­վո­րիչ ցուցակ, և նա, անկասկած, կկա­րո­ղա­նա ավե­լիին հասնե­լու ուղի­ներ գտնել՝ աշխա­տե­լով կա՛մ պաշտո­նա­կան Երեւա­նի հետ, կա՛մ անհրա­ժեշտության դեպքում՝ դրա շուրջ։ Երբեք չպետք է թույլ տալ, որ Հայաստա­նի իշխա­նության անօգնա­կա­նությունը փոխանցվի հայ ժողովրդին. Հայ ազգը եղել և մնում է ավե­լի մեծ ու մնա­յուն, քան պետությունը, էլ չեմ խոսում այսօրվա իշխա­նության մասին։

Քանի դեռ Ադրբե­ջա­նը վայե­լում է այնպի­սի ահեղ տերություննե­րի աջակցությունը, ինչպի­սիք են Թուրքիան, Իսրա­յե­լը և Ռուսաստա­նը, ոչ մի հայկա­կան պետություն տեսա­նե­լի ապա­գա­յում չի կարող միայնակ պաշտպանվել: Բայց ողջ հայ ժողովրդի ռեսուրսնե­րը իսկա­պես կարող են պաշտպա­նել պետությունը։ Խոչընդո­տը մնում է պետության և ազգի միջև գոյություն ունե­ցող ձևա­կա­նությունը, որը Հայաստա­նի դեպքում կործա­նա­րար է։ Սփյուռքը պետք է վերա­կազմա­վորվի, որպեսզի ստանձնի ազգի պատասխա­նատվությունը, իսկ պետությունը հոգա պետա­կան ​​պայմա­նա­կա­նություւնեե­րը: Սա կարճա­ժամկետ հեռանկա­րում կարող է հաղթող պարա­դիգմ լինել, քանի դեռ պետությունը ուժ չի ստա­նում դառնա­լու ինչպես հանրա­պե­տության, այնպես էլ ամբողջ ազգի իղձե­րի պահա­պա­նը։ Բայց առայժմ, երբ պետությունն արդեն հայտա­րա­րել է ազգի հանդեպ իր պատասխա­նատվությունից հրա­ժարվե­լու մասին, Սփյուռքին մնում է հայտա­րա­րել, որ ընդունում է իր պատասխա­նատվությունը թե՛ ազգի, թե՛ պետության առջեւ։

Այս մարտահրա­վե­րին դիմա­կա­յե­լու համար Սփյուռքը պետք է ինչ-որ կերպ ձեռք բերի իրեն ոչ բնո­րոշ ներքին համա­գործակցություն և անա­չառ ազգա­յին տեսլա­կան, որն, անշուշտ, բացա­կա­յում է այսօր: Այն պետք է նաև դուրս գա իր ներկա­յիս թուլությունից և որդեգրի բոլո­րո­վին նոր, նորա­րա­րա­կան մոտե­ցում, որն արձա­գանքում է նոր գլո­բալ հանգա­մանքնե­րին և ազգա­յին մարտահրա­վերնե­րին: Շատե­րին դա անհնա­րին կթվա: Բայց ոչ մի հետև­ո­ղա­կան մարդկա­յին ձեռքբե­րում երբևէ չի իրա­կա­նացվել՝ հավա­տա­լով, որ այն, ինչ այսօր անհնա­րին է թվում, վաղը անպայման անհնար կլի­նի:

Առա­քե­լությունը ներա­ռում է գործո­ղություններ առնվազն հինգ լայն ոլորտնե­րում.

- Համա­կարգված և համա­գործակցա­յին ջանքեր՝ աշխուժացնե­լու  հայկա­կան կրթա­կան հաստա­տություննե­րը ողջ աշխարհում, որտեղ իդեա­լա­կա­նո­րեն դասա­վանդվում է «ընդհա­նուր» ազգա­յին հայկա­կան կրթություն՝ ի լրումն մրցունակ ժամա­նա­կա­կից կրթության:

— Համա­կարգված և համա­տեղ ջանքեր՝ ստեղծե­լու արդյունա­վետ գլո­բալ հայկա­կան բիզնես ցանց՝ համաշխարհա­յին տնտե­սա­կան շահե­րի սեղա­նի շուրջ տեղ զբա­ղեցնե­լու վերջնա­կան նպա­տա­կով։

— Համա­կարգված և համա­գործակցա­յին ջանքեր՝ զարգացնե­լու ամուր մասնա­գի­տա­կան ​​և դիվա­նա­գի­տա­կան ​​հարա­բե­րություններ համաշխարհա­յին առանցքա­յին ոչ կառա­վա­րա­կան կազմա­կերպություննե­րի և ուղե­ղա­յին կենտրոննե­րի հետ՝ ամբողջ աշխարհում քաղա­քա­կան մտա­ծո­ղության ձևա­վորման գործում ձայն ունե­նա­լու համար:

- Համա­կարգված և համա­տեղ ջանքեր՝ ամբողջ աշխարհում տեխնո­լո­գիա­կան և արհեստա­կան ​​բանա­կա­նության զարգա­ցումնե­րին համընթաց պահե­լու և ներկա լինե­լու համար:

— Համա­կարգված և համա­տեղ ջանքեր գործադրե­լու պրոֆե­սիո­նալ և հետև­ո­ղա­կան տեղե­կատվա­կան պատե­րազմ և նախագծե­լու հայոց պատմության և մշա­կույթի «փափուկ ուժը» ամբողջ աշխարհում:

Վերոնշյալ վերջին չորս կետե­րը միտված են ստեղծե­լու համաշխարհա­յին քաղա­քա­կան լծակներ, որոնք համարժեք են հայկա­կան պետության առջեւ ծառա­ցած մարտահրա­վերնե­րին։ Արևմտյան մայրա­քա­ղաքնե­րում հայկա­կան կողմը բախվում է ագրե­սիվ և լավ ֆինանսա­վորվող թուրքա­կան և ադրբե­ջա­նա­կան լոբբիին: Սփյուռքի արձա­գանքը նույնքան վճռա­կան պետք է լինի այս քաղա­քա­կան դիմա­կա­յության մեջ։

Իդեա­լա­կան դեպքում, պետությունը պատասխա­նատվություն կկրեր այս մեծության ջանքե­րը համա­կարգե­լու համար՝ հանդես գալով որպես մագնիս՝ ներգրա­վե­լու սփյուռքի բոլոր ռեսուրսնե­րը և ուղղորդե­լու դրանք դեպի ընդհա­նուր տեսլա­կան: Բայց Երրորդ հանրա­պե­տության բոլոր չորս կառա­վա­րություննե­րը չկա­րո­ղա­ցան կատա­րել այդ խնդի­րը, և ներկա­յի­սը հերքում է նույնիսկ նման պատասխա­նատվության նախադրյա­լը։

Այս հինգ ոլորտնե­րի և դրանց զարգացման մասին շատ ավե­լին կարե­լի է ասել, բայց այստեղ դա անե­լու տեղը չէ: Բավա­կան է նշել, որ ավարտվել է հայկա­կան սփյուռքի 30-ամյա արձա­կուրդը։ Գործե­լու ժամն է։

Ծանո­թագրություն‘

 «Սփյուռք» տերմի­նի վերա­բերյալ. Հայկա­կան սփյուռքը բազմա­զան է: Հայոց ցեղասպա­նությունը վերապրածնե­րի ժառանգնե­րի սփյուռքը բոլո­րո­վին այլ կազմա­կերպություն  է, քան վերջին 30 տարի­նե­րի ընթացքում Հայաստա­նից Գլենդեյլ գաղթած հայ քաղա­քա­ցի­նե­րի սփյուռքը: Այնուհետև ԱՄՆ‑ի հին հայկա­կան բնա­կա­վայրե­րը, հատկա­պես Բոստո­նի տարածքում, և ռուսա­հայ սփյուռքը, համայնքնե­րը Ֆրանսիա­յում, Սիրիա­յից և Լիբա­նա­նից դեպի Ծոցի երկրներ գաղթի երկրորդ ալի­քը, հին իրա­նա­կան սփյուռքը և այլն։ . . «Սփյուռք» ֆենո­մե­նի նորա­գույն ներկա­յա­ցուցիչնե­րը, որի անդամն եմ ես ինձ համա­րում, սփյուռքա­հայ հայրե­նա­դարձներ են, ովքեր հաստատվել են Հայաստա­նում և դարձել երկրի հարկա­տու, բայց առհա­սա­րակ համարվում են սփյուռքի մաս։ . Այս հոդվա­ծում, խոսե­լով Սփյուռքի մասին, նկա­տի ունեմ առա­ջին հերթին Սփյուռքի այն հատվա­ծը, որն անմի­ջա­կան ֆիզի­կա­կան, պատմա­կան և հոգև­որ կապ ունի Հայաստա­նի հետ. սա ներա­ռում է ցեղասպա­նությունը վերապրածնե­րի, սփյուռքա­հայ հայրե­նա­դարձնե­րի, ինչպես նաև Հայաստա­նից վերջերս ներգաղթածնե­րի ժառանգնե­րի կարև­որ տարրեր:

(Վահան Զանո­յա­նը գլո­բալ էներգե­տի­կա­յի և անվտանգության մասնա­գետ է։ 35 տարի նա 15 տարբեր կառա­վա­րություննե­րի խորհրդա­տու է եղել տնտե­սա­կան զարգացման քաղա­քա­կա­նության, էներգե­տիկ ոլորտի ռազմա­վա­րության, ազգա­յին անվտանգության և համաշխարհա­յին մրցունա­կության հարցե­րում։ Նա նաև եղել է բազմա­թիվ միջազգա­յին և ազգա­յին նավթա­յին ընկե­րություննե­րի խորհրդա­տու՝ բանկեր և այլ պետա­կան ​​և մասնա­վոր կազմա­կերպություններ: 

Հեղի­նա­կի նշում. Այս հոդվա­ծը քննարկում է խնդիրներ և քննա­դա­տում է Հայաստա­նի կառա­վա­րության հատուկ քաղա­քա­կա­նությունը: Այն միտումնա­վոր չի նշում Հայաստա­նի պետա­կան ​​պաշտոնյա­նե­րի անուննե­րը և չի օգտա­գործում նվաստա­ցուցիչ ածա­կաններ՝ իրա­վա­սու մասին մեկ այլ հոդվա­ծի առա­ջարկություննե­րին հավա­տա­րիմ մնա­լու համար և հետև­ո­ղա­կան հանրա­յին քաղա­քա­կա­նության դիսկուրս զարգացնե­լու համար։

Աղբյուրը՝