Ռեակցիո­ներնե­րի, Հոգև­ո­րա­կաննե­րի Եւ Բողո­քի Ցույցե­րի Մասին

(Մաս երրորդ)

Այն, ինչ հետև­եց օլի­գարխնե­րի շրջա­նում, մոդա­յիկ միտում էր. գումար նվի­րա­բե­րեք Գարե­գին Բ‑ի նախագծե­րին, և դուք կստա­նաք եկե­ղե­ցի ցանկա­ցած անունով, դիզայնով և գտնվե­լու վայրով: Եկե­ղե­ցի­ներն այլևս կառուցվում էին ոչ թե հավա­տացյալնե­րի կամ ծխա­կաննե­րի համար, այլ ավե­լի շուտ հարուստ նվի­րա­տունե­րի համար: 

Ներսես Կոպալյան

Կոռուպցիա­յի և շինա­րա­րության կաթո­ղի­կո­սա­կանմշա­կույթը

Եկե­ղե­ցու կառա­վարման համա­կարգին բնո­րոշ դեմոկրա­տա­կան ​​պատնեշնե­րը վերացնե­լու նպա­տա­կով Գարե­գին Բ‑ն սկսեց իր գահա­կա­լությունը՝ համախմբե­լով իշխա­նությունը Եկե­ղե­ցու ներսում կառա­վարման ժողովրդա­վա­րա­կան և ընդհա­նուր մեխա­նիզմնե­րի ոչնչացման գործընթա­ցով։ Հայ առա­քե­լա­կան եկե­ղե­ցում ընտրվում են ծխա­կան խորհուրդներ, թեմա­կան խորհուրդներ և թեմա­կան եպիսկո­պոսներ։ Նույնիսկ Եկե­ղե­ցու բարձրա­գույն գործա­դիր մարմի­նը՝ Գերա­գույն հոգեւոր խորհուրդը, ընտրվում է Ազգա­յին հոգև­որ ժողո­վի կողմից (Եկե­ղե­ցու բարձրա­գույն օրենսդիր մարմի­նը): Ինչպես երև­ում է Գարե­գին Բ‑ի ընտրությունից, հոգև­որ ժողո­վը չեզո­քացվել է Քոչարյա­նի վարչա­կան համա­կարգի կողմից։ Ժողովրդա­վա­րա­կան ծխա­կան և թեմա­կան խորհուրդնե­րը խարխլե­լու համար Գարե­գին Բ‑ն 2009 թվա­կա­նին ընդունեց Հայ Առա­քե­լա­կան Եկե­ղե­ցու կանո­նադրությունը՝ թույլ տալով նրան վերացնել տեղա­կան կրո­նա­կան համայնքնե­րի ժողովրդա­վա­րա­կան ինքնա­կա­ռա­վա­րումը և պարզա­պես կառա­վա­րել հրա­մա­նագրե­րով: Մնաց Գերա­գույն Հոգև­որ Խորհուրդը, որով Գարե­գին Բ‑ն զբաղվեց՝ փոխե­լով ընտրա­կան գործընթա­ցը. Եկե­ղե­ցու բարձրա­գույն գործա­դիր մարմնում պաշտոններն այլևս չեն ընտրվում Հոգև­որ ժողո­վի կողմից, այլ ուղղա­կիո­րեն նշա­նակվում էին նրա կողմից։ Այս համա­տեքստում Գերա­գույն հոգև­որ խորհրդի հավա­տա­րիմ անձանց ընտրե­լով՝ Գարե­գին Բ‑ի որո­շումնե­րը ոչ միայն կհաստատվեն առանց ընդդի­մության, այլ կվե­րացվի այլա­կարծության բուն գործընթա­ցը։ Պարզ ասած, նրա իշխա­նությունը Եկե­ղե­ցում դարձավ բացարձակ, քանի որ վարչա­կան և կառուցվածքա­յին գերա­կա­յության նրա միա­կողմա­նի կարո­ղությունը վերացրեց Կաթո­ղի­կո­սի դեմ պոտենցիալ զսպումնե­րը և հակակշիռնե­րը: Այսպի­սով, Գարե­գին Բ‑ը սկսեց կառա­վա­րել եկե­ղե­ցին այնպես, ինչպես Քոչարյա­նը կամ Սարգսյա­նը կառա­վա­րե­ցին Հայաստա­նը՝ կոռուպցիա­յի, նեպո­տիզմի, իշխա­նության չարա­շահման և այլա­խոհնե­րի հալա­ծանքնե­րի միջո­ցով:

Ունե­նա­լով պետա­կան ​​ամբողջա­կան քաղա­քա­կան ծածկույթ և ունե­նա­լով անմրցա­կից իշխա­նություն Եկե­ղե­ցու վրա՝ Գարե­գին Բ‑ն շարունա­կեց գործել լիա­կա­տար անձեռնմխե­լիությամբ։ Նրա մոտեցման մեջ կա երկու հիմնա­կան զարգա­ցում. 1) նրա շահե­րի միահյուսումը քաղա­քա­կան-օլի­գարխիկ դասի հետ և 2) եկե­ղե­ցու շինա­րա­րա­կան բումի սկիզբը, որը կամրացնի նրա ժառանգությունը որպես մեծ շինա­րար: Այս երկու տեսլա­կաննե­րը, իհարկե, չեն կարող բաժանվել միմյանցից։ Իր տնտե­սա­կան շահե­րը համադրե­լով օլի­գարխա­կան դասի հետ՝ Գարե­գին Բ‑ն «հովա­նա­վորներ» ու «բարե­րարներ» է ձեռք բերում եկե­ղե­ցու շինա­րա­րությունը ֆինանսա­վո­րե­լու համար, միևնույն ժամա­նակ ամրապնդվում են նրա, նրա հոգև­ո­րա­կաննե­րի և քաղա­քա­կան շրջա­նակնե­րի միջև գործա­րար և առևտրա­յին հարա­բե­րություննե­րը։ էլի­տար։ Այսպի­սով, այս փուլում Գարե­գին Բ‑ի պաշտո­նա­վարման ժամկե­տը որոշվե­լու է երկու նպա­տակնե­րով՝ անձնա­կան հարստության կուտա­կում որպես էլի­տար դասի մաս և եկե­ղե­ցա­շի­նա­կան ծրագրե­րի խթա­նում։ Այն, ինչ հետև­եց օլի­գարխնե­րի շրջա­նում, մոդա­յիկ միտում էր. գումար նվի­րա­բե­րեք Գարե­գին Բ‑ի նախագծե­րին, և դուք կստա­նաք եկե­ղե­ցի ցանկա­ցած անունով, դիզայնով և գտնվե­լու վայրով: Եկե­ղե­ցի­ներն այլևս կառուցվում էին ոչ թե հավա­տացյալնե­րի կամ ծխա­կաննե­րի համար, այլ ավե­լի շուտ հարուստ նվի­րա­տունե­րի համար: Շինա­րա­րության այս աստվա­ծա­բա­նությունը ձգտում էր «ցուցադրել նրա [Գարե­գի­նի] անձնա­կան սոցիա­լա­կան կշի­ռը և Հայ Եկե­ղե­ցու տնտե­սա­կան կշի­ռը», քաղա­քա­կան իշխա­նությունը և հայ հասա­րա­կության կոլեկտիվ թալա­նը։

Քանի՞ եկե­ղե­ցի է կառուցվել Գարե­գին Բ‑ի շինա­րա­րա­կան աստվա­ծա­բա­նության համա­ձայն. Ավե­լի քան 100. Նախա­թավշյա Հայաստա­նում՝ աղքա­տության, ենթա­կա­ռուցվածքա­յին թերություննե­րի, հետամնա­ցության և քաղա­քա­կան լճացման պատճա­ռով, քաղա­քա­կան և տնտե­սա­կան վերնա­խա­վը որո­շեց, որ Գարե­գին Բ‑ի օրոք եկե­ղե­ցի­ներ կառուցե­լը լավա­գույն ներդրումն է: Իսկ ովքե՞ր էին այդ «հովա­նա­վորներն» ու բարե­րարնե­րը։ Ո՞վ է երկրի ամե­նա­կո­ռումպացված գործա­րարնե­րից և քաղա­քա­կան գործիչնե­րից՝ Բարսեղ Բեգլարյա­նից մինչև Սուրիկ Խաչատրյան, Վահրամ Բաղդա­սարյան, Աղվան Հովսեփյան և Հովիկ Աբրա­համյան (մի քանի­սը):

Կոռուպցիա­յի և «հովա­նա­վո­րության» այս մշա­կույթը տարածվեց նաև եկե­ղե­ցա­կաննե­րի վրա, որտեղ մերի­տոկրա­տիան փոխա­րինվեց նեպո­տիզմով։ Հոգև­ո­րա­կաննե­րը, ովքեր չունեին «հովա­նա­վորներ», կամ ուղարկվե­ցին աղքատ ծխա­կան համայնքներ, մերժվե­ցին պաշտո­նի բարձրա­ցումը, կամ նույնիսկ պաշտո­նանկ արվե­ցին «հովա­նա­վո­րության» համա­կարգին ենթարկվե­լուց հրա­ժարվե­լու համար: Ընդհա­կա­ռա­կը, Գարե­գին Բ‑ի մերձա­վոր շրջա­պա­տում բարձրացվել են քաղա­քա­կան-օլի­գարխիկ վերնա­խա­վի հետ առնչվող կամ նրա­նից «հովա­նա­վո­րություն» ունե­ցող հոգև­ո­րա­կաններ. այսինքն՝ եկե­ղե­ցա­կան հիե­րարխիա­յի մեջ։ Բագրատ արքե­պիսկո­պոս Գալստանյա­նի հայտնա­գործությունն այս նեղ շրջա­նա­կում շատ բան է խոսում և արդյունքում հարց է առա­ջացնում՝ ինչո՞ւ է Գարե­գին Բ‑ի եկե­ղե­ցու արքե­պիսկո­պո­սը հակա­ժո­ղովրդա­վա­րա­կան շարժում առաջնորդում՝ տապա­լե­լու Հայաստա­նի ժողովրդա­վա­րա­կան ճանա­պարհով ընտրված իշխա­նությունը։ Պատասխա­նը պարզ է՝ օլի­գարխիկ դասա­կարգի վերջին բաստիո­նը՝ ազգայնա­կա­նության քողի տակ, վերջին ճակա­տա­մարտն է մղում Հայաստա­նի դեմոկրա­տա­կան ​​նախագծի դեմ։ Այն, որ կաթո­ղի­կո­սա­կան հաճա­խորդա­յին ​​համա­կարգից հեռացված բարե­պաշտ քահա­նա­նե­րը (վարդա­պետնե­րը) նրա իշխա­նությունը համե­մա­տում էին ստա­լի­նիզմի հետ, չպետք է զարմա­նա. վախի և ահա­բեկման նույն մշա­կույթը, որը տիրում էր Էջմիածնում, ժամա­նա­կին գերիշխում էր Հայաստա­նում: Սակայն Հայաստա­նի դեմոկրա­տա­կան ​​նախա­գի­ծը ոչնչացրեց վերջինս, մինչդեռ «Տավուշը հանուն հայրե­նի­քի» բողո­քի ցույցե­րը ձգտում են պահպա­նել առա­ջի­նը:

[շարունա­կե­լի]

Աղբյուրը՝