Ռեակցիո­ներնե­րի, Հոգև­ո­րա­կաննե­րի Եւ Բողո­քի Ցույցե­րի Մասին

(Մաս վերջին)

Գարե­գին Բ‑ն Հայ Եկե­ղե­ցու օրի­նա­կան կաթո­ղի­կոսն է այնքա­նով, որքա­նով Քոչարյա­նը կամ Սարգսյա­նը եղել են հայ ժողովրդի օրի­նա­կան ընտրված առաջնորդնե­րը։

Ներսես Կոպալյան

Շատ հետաքրքիր էին նաև սոցիա­լա­կան հետև­անքնե­րը Հայաստա­նի համար։ Գարե­գին Բ‑ն այժմ կարո­ղա­ցավ ինտեգրել եկե­ղե­ցին հայ հասա­րա­կության երեք կարև­ո­րա­գույն ոլորտնե­րում՝ ռազմա­կան, կրթա­կան և տնտե­սա­կան: Թեև եկե­ղե­ցու դերը հայ զինվո­րա­կա­նության մեջ առկա է Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի Առա­ջին պատե­րազմից ի վեր, Գարե­գին Բ‑ը ինստի­տուցիո­նա­լացրել է այդ ներկա­յությունը՝ ընդլայնե­լով քահա­նա­յա­կան ծրա­գի­րը և եկե­ղե­ցին որպես ինստի­տուցիո­նալ բաղադրիչ ներմուծե­լով բանակ: Նմա­նա­պես, Գարե­գին Բ‑ը հակա­սա­կա­նո­րեն ընդլայնեց իր ազդե­ցությունը Հայաստա­նի կրթա­կան ոլորտի վրա, քանի որ Քոչարյա­նի կառա­վա­րությունը եկե­ղե­ցու կողմից մշակված կրո­նա­կան ծրա­գի­րը պարտա­դիր դարձրեց տարրա­կան, միջնա­կարգ և բարձրա­գույն ուսումնա­կան հաստա­տություննե­րում: Օրի­նակ, բուհե­րում աստվա­ծա­բա­նա­կան ծրագրե­րը աստի­ճա­նա­բար խլվե­ցին ակա­դե­մի­կոսնե­րից և փոխանցվե­ցին կաթո­ղի­կո­սի կողմից նշա­նակվածնե­րին: Իսկ տնտե­սա­կան հատվա­ծում Գարե­գին Բ‑ը առաջ մղեց հողի և գույքա­հարկի մասին օրենքնե­րը, որոնք ազա­տում էին եկե­ղե­ցուն պատկա­նող գույքն ու բիզնե­սին հարկեր վճա­րե­լուց կամ եկա­մուտնե­րի հայտա­րա­րագրումից: Կառա­վա­րության զիջումը հանգեցրեց ակնհայտ արդյունքի՝ եկե­ղե­ցա­կան վերնա­խա­վի կողմից հարստության անվե­րահսկե­լի կուտակմա­նը, քանի որ Գարե­գին Բ‑ի և նրա մերձա­վոր շրջա­պա­տի բիզնես շահե­րը սկսե­ցին որակվել որպես եկե­ղե­ցու շահեր և, որպես այդպի­սին, դուրս մնա­ցին հարկա­յին պարտա­վո­րություննե­րից։ Սա անխուսա­փե­լիո­րեն հանգեցրեց Գարե­գին Բ‑ի բիզնես ակտիվնե­րի և ներդրումնե­րի ընդլայնմա­նը, որոնք սկսե­ցին տնօ­րի­նել և հետա­գա­յում ընդլայնել հարա­զատներն ու մերձա­վորնե­րը: Թափանցի­կությունը վերացնե­լով և ընդլայնե­լով հաշվետվո­ղա­կա­նությունը՝ Եկե­ղե­ցու հսկա­յա­կան հարստությունն ու եկա­մուտը դարձան Գարե­գին Բ‑ի առաջնա­յին նպա­տա­կը: Այս համա­տեքստում նա տիրում էր ոչ միայն կրո­նա­կան և քաղա­քա­կան, այլև հսկա­յա­կան տնտե­սա­կան հզո­րության։

Հայկա­կան քաղա­քա­կա­նության կրո­նա­կա­նա­ցում

Թավշյա հեղա­փո­խությունը մաքրեց Հայաստա­նը ինչպես կոռումպացված քաղա­քա­կան համա­կարգից, այնպես էլ քաղա­քա­կան-օլի­գարխիկ դասա­կարգից։ Սակայն թավշյա հեղա­փո­խությունը բավա­րար չափով չտա­րածվեց Գարե­գին Բ‑ի և կրո­նա­կան օլի­գարխիա­յի վրա։ Եկե­ղե­ցու ինստի­տուտը մեկուսացրեց այս կոնկրետ օլի­գարխիկ խավին. Այսպի­սով, հայ հասա­րա­կության ներսում ստեղծե­լով անկլավ՝ Գարե­գին Բ‑ն կարո­ղա­ցավ ժամա­նակ շահել։ Բայց սա կայուն չէ։ Գարե­գին Բ‑ն վերապրեց իր դեմ սկսված բողո­քի ցույցե­րը թավշյա հեղա­փո­խության ընթացքում և դրա­նից հետո, և նրա մերձա­վոր շրջա­պա­տը նույնիսկ հասցրեց հակա­հարված տալ. բայց սրանք ընդա­մե­նը գոյատևման կարճա­ժամկետ ակտեր են: Այն ինստի­տուցիո­նալ դասա­վո­րություննե­րը, տնտե­սա­կան մեխա­նիզմնե­րը և սոցիա­լա­կան ուժի ցանցե­րը, որոնց կառուցումը և վրա հիմնվել է Գարե­գին Բ‑ն, ուղղա­կի անհա­մա­տե­ղե­լի են Հայաստա­նի ժողովրդա­վա­րա­կան նախագծի հետ:

Անկասկած, Գարե­գին Բ‑ի և ժողովրդա­վա­րա­կան Հայաստա­նի բախումը կանխո­րոշված ​​էր։ Սակայն սա եկե­ղե­ցու և պետության հակա­մարտություն չէ։ Սա հակա­մարտություն չէ Հայ առա­քե­լա­կան եկե­ղե­ցու և Հայաստա­նի իշխա­նության միջև։ Ավե­լի շուտ, դա բախում է ժողովրդա­վա­րա­ցող Հայաստա­նի և նախկին օլի­գարխիկ դասի մնա­ցորդնե­րի միջև։ Սա բախում է հայ քաղա­քա­կան-աշխարհիկ հասա­րա­կության և եկե­ղե­ցա­կան հիե­րարխիա­յում արմա­տա­ցած կղե­րա­կան վերնա­խա­վի միջև։ Եվ դա է պատճա­ռը, որ Բագրատ արքե­պիսկո­պոս Գալստանյա­նի՝ Հայաստա­նի քաղա­քա­կան դաշտը կրո­նա­կա­նացնե­լու և, որպես հետև­անք, Գարե­գին Բ‑ի վստա­հե­լի իր դերում, եկե­ղե­ցին քաղա­քա­կա­նության մեջ ներքա­շե­լու փորձը պարզա­պես ձախողվեց Գարե­գին Բ‑ին։ Հայաստա­նի ներսում իրա­վի­ճակն ապա­կա­յունացնե­լու փորձը և աջ ծայրա­հե­ղա­կան շարժում ստեղծե­լու հուսա­հատ փորձը, որը կարող էր օգտա­գործել կրո­նա­կան և մշա­կութա­յին պատե­րազմնե­րը՝ ռեակցիոն տրա­մադրություննե­րը աշխուժացնե­լու համար, ոչ միայն ձախողվե­ցին, այլև ավե­լի բացա­հայտե­ցին Գարե­գին Բ‑ի ծրագրե­րը հայ հասա­րա­կության համար։

Եկե­ղե­ցու աջակցությունը 2020 թվա­կա­նից հետո Հայաստա­նում տեղի ունե­ցած գրե­թե բոլոր հակա­կա­ռա­վա­րա­կան բողո­քի ակցիա­նե­րին ոչ մեկի համար անակնկալ չէ, քանի որ ակնհայտ է, թե որտեղ է գտնվում Եկե­ղե­ցին. նրան պետք է վերա­դարձ դեպի ոչ-լիբե­րա­լիզմ, որպեսզի եկե­ղե­ցա­կան հիե­րարխիան պահպա­նի իր ֆիդա­յիին: Այն, որ եկե­ղե­ցին դեմ էր դեմոկրա­տա­կան ​​նախագծին, բացա­հայտո­րեն պաշտպա­նում էր Ռոբերտ Քոչարյա­նի վերա­դարձը իշխա­նության, աջակցում էր երկրի ժողովրդա­վա­րա­կան ճանա­պարհով ընտրված իշխա­նության տապալմա­նը, և որ եկե­ղե­ցին կոչ էր անում վարչա­պե­տի հրա­ժա­րա­կա­նը, իրա­վի­ճա­կը շատ պարզ է դարձնում։ Գարե­գին Բ‑ի համար չկա եկե­ղե­ցու և պետության տարանջա­տում. Հայաստա­նի աշխարհի­կության վրա հարձա­կումնե­րը, նրա քաղա­քա­կան լանդշաֆտի կրո­նա­կա­նա­ցումը և Բագրատ Գալստանյա­նի գլխա­վո­րությամբ ներքին ոլորտը ապա­կա­յունացնե­լու ձախողված փորձը կապված չեն սահմա­նա­զատման գործընթա­ցի, անվտանգության կամ հայ հասա­րա­կության կարև­որ հատվածնե­րի օրի­նա­կան դժգո­հություննե­րի հետ: Ընդհա­կա­ռա­կը, Բագրատ Գալստանյա­նը, որպես Գարե­գին Բ արքե­պիսկո­պոս, օգտա­գործում է հայ հասա­րա­կության որոշ հատվածնե­րի վախե­րը, մտա­հո­գություննե­րը և խոցե­լիությունը՝ ազդե­լու մեկ արդյունքի վրա՝ Հայաստա­նի դեմոկրա­տա­կան ​​նախագծի խարխլման համար:

Այն, որ Գարե­գին Բ‑ին անվստա­հություն հայտնե­լու հասա­րա­կա­կան լայն կոնսենսուս կա, ինքնին հասկա­նա­լի է և, այն լուրջ է: Բայց Գարե­գին Բ‑ի բացա­սա­կան կերպարն էլ ունի իր հիմնա­րար խնդիրնե­րը՝ նա տառա­պում է լեգի­տի­մության ճգնա­ժա­մով։ Ոչ այն պատճա­ռով, որ նա Հայ առա­քե­լա­կան եկե­ղե­ցու կաթո­լիկ է, ավե­լի շուտ այն պատճա­ռով, որ նա համարվում է Քոչարյա­նի կաթո­ղի­կո­սը։ Գարե­գին Բ‑ն Հայ Եկե­ղե­ցու օրի­նա­կան կաթո­ղի­կոսն է այնքա­նով, որքա­նով Քոչարյա­նը կամ Սարգսյա­նը եղել են հայ ժողովրդի օրի­նա­կան ընտրված առաջնորդնե­րը։ Չի կարե­լի անտե­սել լեգի­տի­մության ճգնա­ժա­մը, լինի դա ընտրա­կեղծիքնե­րի և կեղծիքնե­րի լայնա­ծա­վալ ապա­ցույցնե­րը, կոռուպցիա­յի և իշխա­նության չարա­շահման մասշտաբներն ու ծավալնե­րը, թե հայ ժողովրդի հավա­քա­կան ճնշումը: Հայ առա­քե­լա­կան մեծարգո եկե­ղե­ցին, որին այժմ մեկ մարդ է տիրա­պե­տում, հալածվում ու բռնության է ենթարկվում հենց այդ մարդը, իսկ Տավուշի արքե­պիսկո­պո­սը նրա գործիքն է փողո­ցում։ Այդ նպա­տա­կով հասկա­նա­լու համար հոգեւոր վերնա­խա­վի ներկա­յիս դերը, երբ նա մտնում է քաղա­քա­կան կյանք, իրա­պես հասկա­նա­լու հիմքում ընկած կառուցվածքա­յին գործոննե­րը, որոնք ստի­պում են նրան կոտրել տարանջա­տումը եկե­ղե­ցու և պետության միջև, և ճիշտ հասկա­նալ, թե ինչու է արքե­պիսկո­պո­սը, որի հայտա­րա­րած ցանկությունը դեպի վարչա­պե­տի պաշտոն մեծա­մասնության համար մնում է անբա­ցատրե­լի և անհետև­ո­ղա­կան, մենք պետք է հետև­ենք զարգա­ցումնե­րին հիմնա­րար սկզբնաղբյուրից՝ օլի­գարխիկ համա­կարգից, որը իշխա­նության բերեց Գարե­գին Բ‑ին, և թե ինչպես նա եկե­ղե­ցին վերա­ծեց թաքնված առա­ջա­պա­հի դեմոկրա­տա­կան ​​նախագծի դեմ:

Աղբյուրը՝