«Կարմիր գծերը», որոնք Վաշինգտոնն ու Բեռլինն իրենց համար սահմանեցին Ուկրաինային ռազմական աջակցության առումով, աստիճանաբար լղոզվեցին։ Որքան շատ Ուկրաինան հետ մղեց Ռուսաստանին 2022 թվականին, այնքան Արևմուտքը պատրաստ էր Ուկրաինային զինել տանկերով, ծանր հրետանիով և կործանիչներով։
Neue zürcher zeitung
Շվեյցարական գերմանալեզու Neue Zürcher Zeitung‑ը գրում է
«Ուկրաինան ներխուժել է ռուսական տարածք՝ Կուրսկի մարզ: Մոսկվայի միջուկային զսպումը սպառվում է»
Ռուսական միջուկային զենքի զսպող ազդեցությունը հիմա ավելի նվազ է, քան երբևէ: Դրա պատճառները կապված են Վաշինգտոնի և Բեռլինի, ինչպես նաև Պուտինի հռետորաբանության հետ։
Վերջին երկուսուկես տարվա ընթացքում Ուկրաինայի հակամարտությունը դիտարկվել է որպես ապացույց այն տեսության, որ միջուկային գերտերությունները ունեն մեծ առավելություն, երբ նրանք իրականացնում են իմպերիալիստական գործողություններ, այսինքն՝ փորձում են ենթարկել իրենց իշխանությանը հարևան կամ մերձավոր պետություններին: Իսկ իրականում եղել են բազմաթիվ ապացույցներ, որ երրորդ երկրների դիմադրությունը թույլ է, երբ ագրեսորը ունի միջուկային զենք: Հակամարտության նախօրեին Վաշինգտոնը արդեն սահմանել էր Ուկրաինային աջակցելու հիմնական սկզբունքը՝ 2021 թվականի աշնանը՝ հնարավորինս մեծ օգնություն տրամադրել՝ առանց անցնելու այն շեմը, որտեղ Ռուսաստանի հետ ուղիղ պատերազմը ավելի հավանական կդառնար: Այս ռազմավարությունը հիշեցնում էր սառը պատերազմի մոտեցումը, որը ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը օգնել էր ձևավորել՝ որպես սենատոր՝ սկսած 1970-ական թվականներից: Սառը պատերազմը, ըստ էության, այն էր, որ մեկ կողմից պետք էր կանխել հակառակորդի տարածք գրավելը, իսկ մյուս կողմից՝ խուսափել ուղիղ բախումից, քանի որ դա կարող էր հանգեցնել էսկալացիայի, որի ժամանակ պատերազմող կողմերից մեկը այլ ելք չէր տեսնի, քան միջուկային զենքի կիրառումը:
24 փետրվարի 2022 թվականից մեծ էին վախերը, որ Ռուսաստանը կարող է կիրառել միջուկային զենք՝ Ուկրաինայի դիմադրության կամքը և Արևմուտքի օգնությունը կոտրելու նպատակով, և այս մասին բացահայտ խոսվել է:
2022 թվականի մարտի 11‑ի մամուլի ասուլիսի ժամանակ Բայդենը հայտարարեց, որ եթե Ամերիկան Ուկրաինային ուղարկեր «հարձակողական տեխնիկա», եթե նա ուղարկեր ինքնաթիռներ և տանկեր՝ ամերիկացի օդաչուներով և անձնակազմով, ապա դա կհանգեցներ երրորդ համաշխարհային պատերազմի: Ամերիկան, սակայն, «չի կռվի երրորդ համաշխարհային պատերազմը Ուկրաինայում»: Այդ պահից սկսած, նոր համաշխարհային պատերազմի նախազգուշացումը դարձավ Սպիտակ տան պաշտոնական լեզվի մի մասը:
2022 թվականի ապրիլին Գերմանիայի կանցլերը հարցազրույց տվեց «Շպիգել» ամսագրին՝ վերնագրով «Միջուկային պատերազմ չպետք է լինի»: Շոլցը հայտարարեց, որ «անհրաժեշտ է անել ամեն ինչ, որպեսզի խուսափենք ՆԱՏՕ‑ի և Ռուսաստանի միջև ուղղակի ռազմական բախումից, քանի որ Ռուսաստանը միջուկային գերտերություն է»:
Բայդենն ու Շոլցը զգուշացրել էին երրորդ համաշխարհայինից կամ միջուկային պատերազմից խուսափելու համար՝ Ուկրաինային ավելի հզոր զենք տրամադրելու պահանջներին դիմադրելու հարցը: Միևնույն ժամանակ, նրանք բացահայտ հայտնել էին իրենց մտահոգությունները Մոսկվային: Ի պատասխան, Պուտինն ու ռուսական քարոզչամիջոցները օգտագործում են ամեն առիթ՝ Ռուսաստանում միջուկային հնարավորությունները շեշտելու համար:
Այնուամենայնիվ, «կարմիր գծերը», որոնք Վաշինգտոնն ու Բեռլինն իրենց համար սահմանեցին Ուկրաինային ռազմական աջակցության առումով, աստիճանաբար լղոզվեցին։ Որքան շատ Ուկրաինան հետ մղեց Ռուսաստանին 2022 թվականին, այնքան Արևմուտքը պատրաստ էր Ուկրաինային զինել տանկերով, ծանր հրետանիով և կործանիչներով։
Ամերիկյան CSIS վերլուծական կենտրոնի տվյալների բազայում հավաքված ռուսական միջուկային զենքի մասին բազմաթիվ հիշատակումները, որոնք գալիս էին անձամբ Պուտինից, նախարարներից և փոխնախարարներից, արևմուտքին շեղում էին։ Բայց ամեն զգուշացումից հետո, որին ոչ մի գործողություն չէր հետևում, Արևմուտքն ավելի ու ավելի էր համոզվում, որ Պուտինն իրականում պատրաստ չէ ծայրահեղ քայլերի, և որ Մոսկվան իրականում բլեֆ է անում: 2022‑ի սեպտեմբերին Պուտինը նույնիսկ հարկ գտավ իր միջուկային բառապաշարին ավելացնել՝ «սա բլեֆ չէ»։
Մի բան ակնհայտ է՝ Ռուսաստանի կողմից միջուկային զենքի կիրառման շեմը շատ ավելի բարձր է, քան Վաշինգտոնի Սպիտակ տունը և Բեռլինի գրասենյակը սպասում կամ վախենում էին։ Չնայած իր հերքումներին՝ Պուտինը պարբերաբար բլեֆ է անում։ Այսինքն՝ Ռուսաստանը շարունակում է վստահ լինել, որ միջուկային զենքի կիրառման ծախսերն ավելի բարձր են լինելու, քան դրանցից ստացվող օգուտները։ Մոսկվայի միջուկային սպառնալիքների նպատակն էր հետ պահել Արևմուտքին, հատկապես Վաշինգտոնին և Բեռլինին, Ուկրաինային ավելի շատ ռազմական աջակցություն տրամադրելուց: Բայդենը և Շոլցը ավելի քան հրապարակայնորեն ընդունել են իրենց մտահոգությունները: Կրեմլը, ըստ երևույթին, դա ընդունել է որպես միջուկային պատերազմի արևմուտքի վախերի վրա խաղալու և դրանք ռազմի դաշտում գերազանցությունը պահպանելու համար խաղալու հրավեր: Ռուսաստանն այս հարցում սահմանափակ հաջողությունների է հասել։ Դրա համար կա երեք հիմնական պատճառ. Արևմուտքում ուկրաինական ինքնապաշտպանությանը հասարակական աջակցությունը նշանակալի է. Կիևին հաջողվեց հաղթահարել «կարմիր գծերը». իսկ Մոսկվայի միջուկային սպառնալիքը հնացել է գնաճի արդյունքում։
Այն, ինչ «սառը գլուխները» բազմիցս շեշտել են վերջին երկուսուկես տարիների ընթացքում, այն է, որ Ռուսաստանի կողմից միջուկային քարտից դուրս գալու հավանականությունը չափազանց փոքր է, կարծես իրականություն է դառնում։ Ռուսաստանը գրեթե ոչ մի օգուտ չի ստանա միջուկային զենքի կիրառումից, բայց կստանա բազմաթիվ խնդիրներ՝ Մոսկվան դա շատ լավ հասկանում է։ Բուն ռազմի դաշտում միջուկային զենքը քիչ է օգտագործվում, քանի որ չկա թշնամու զորքերի կենտրոնացում, փոխարենը կա միայն ծայրահեղ երկար ճակատային գիծ: Բացի այդ, հազիվ թե հնարավոր լինի հարվածել միայն թշնամուն։ Սա ռուսական կողմին բազմաթիվ զոհեր կբերի։ Ուկրաինայում քաղաքացիական օբյեկտների վրա միջուկային հարձակումը Ռուսաստանը կվերածի «վտարյալի», հատկապես Գլոբալ հարավում, որին Մոսկվան փորձում է իր կողմը գրավել: Միջուկային հարձակումը Չինաստանի համար շատ ավելի դժվար կդարձնի Ռուսաստանի կողմում մնալը: Բացի այդ, Վաշինգտոնը, ըստ ամենայնի, հասկացրել է Մոսկվային, որ պայմանականորեն կպատասխանի ռուսական միջուկային հարձակմանը: Մյուս միջուկային տերություններն այս ամենին ուշադիր են նայում։ Կարելի է ենթադրել, որ Չինաստանը ուշադրությամբ հետևում է Ուկրաինայի և Ռուսաստանի մարտադաշտի դինամիկային, ինչպես նաև առհասարակ Արևմուտքի և Ռուսաստանի պայքարին։ Ինչպես Ռուսաստանը, այնպես էլ Չինաստանը ունի ռեվիզիոնիստական տարածքային ծրագրեր, հատկապես Թայվանի և Հարավչինական ծովի հետ կապված, որոնք նա ձգտում է միացնել իրեն: Իրանը, մերձենալով Ռուսաստանին և Չինաստանին, նաև հետևություններ կանի իր հեգեմոն հավակնությունների և միջուկային ծրագրերի համար՝ արժե՞ անցնել շեմը և դառնալ միջուկային տերություն, թե՞ նման ռիսկային քայլի օգուտները սպասվածից քիչ են։ Ոչ վաղ անցյալում հավակնոտ ռեվիզիոնիստական ուժերը կարող էին եզրակացնել Ուկրաինայի հակամարտությունից, որ միջուկային զենք ունենալը ագրեսորի համար զգալի առավելություն է, մասնավորապես, քանի որ Արևմուտքը կարող է հաջողությամբ հետ պահել տարածաշրջանային հակամարտության մեջ ներգրավվելուց: Ռուսաստանի ենթադրյալ «կարմիր գծերը» հատելու Ուկրաինայի հաջողությունը կասկածի տակ է դնում նման եզրակացությունները։ Այս ամենը խոսում է այն թեզի օգտին, որ միջուկային զենքն առաջին հերթին հոգեբանական ուժեղ փաստարկ է, զսպման գործիք, սակայն կոնկրետ հակամարտությունում դրանք կարող են ավելի քիչ նշանակալից լինել, քան ենթադրում են շատերը։
Աղբյուրը՝ nzz.ch կայքից։
Թարգմանությունը՝
Արայիկ Մկրտումյանի