Ոչ Լեգի­տիմ Ընդդի­մություն ԱԺ-ում

Հայաստա­նում ձևա­վորվել է լեգի­տիմ իշխա­նություն, սակայն ընդդի­մության մի հատվա­ծի լեգի­տի­մության հետ կապված խնդիրներ կան։ Եթե խորհրդա­րա­նում ներկա­յացված ընդդի­մությունը ձևա­վորվում է ընտրա­կա­շառքի կամ այլ ապօ­րի­նի մեխա­նիզմնե­րի միջո­ցով, ապա ամբողջ խորհրդա­րա­նը դժվար է լիարժեք լեգի­տիմ համա­րել։

Արտա­շես Խալաթյան 

Zarkerak Լratvakan‑ը զրուցել է իրա­վա­գետ Արտա­շես Խալաթյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում Խալաթյա­նը վերլուծում է Հայաստա­նի հետընտրա­կան իրա­վի­ճա­կը՝ կենտրո­նա­նա­լով քաղա­քա­կան լեգի­տի­մության և ընտրա­կան խախտումնե­րի տարբե­րակման վրա։ Հեղի­նա­կը պնդում է, որ մինչ իշխող ուժն օգտվում է պետա­կան կառա­վարման բնա­կա­նոն առա­վե­լություննե­րից, ընդդի­մությունը կիրա­ռել է զանգվա­ծա­յին ընտրա­կա­շառք, ինչը կասկա­ծի տակ է դնում խորհրդա­րա­նա­կան փոքրա­մասնության իրա­վա­կան վավե­րա­կա­նությունը։ Ըստ փորձա­գե­տի՝ Հայաստա­նում ձևա­վորվել է «կիսա­լե­գի­տիմ» օրենսդիր մարմին, որտեղ ոչ լեգի­տիմ ընդդի­մությունը խաթա­րում է ժողովրդա­վա­րա­կան հավա­սա­րակշռությունը։ Խալաթյա­նը հորդո­րում է ցուցա­բե­րել քաղա­քա­կան կամք և իրա­վա­կան գործի­քա­կազմով սահմա­նա­փա­կել այն ուժե­րի գործունեությունը, որոնք սպա­սարկում են օտա­րերկրյա շահերն ու տապա­լում սահմա­նադրա­կան կարգը։

Արտա­շես Խալաթյա­նը նշեց, որ վարչա­կան ռեսուրսը ընտրա­կան օրենսգրքով հստակ սահմանված հասկա­ցություն է և ենթադրում է պետա­կան ու համայնքա­յին ռեսուրսնե­րի օգտա­գործում որևէ քաղա­քա­կան ուժի շահե­րի համար։ Նրա գնա­հատմամբ՝ իշխող ուժի կողմից նման դրսև­ո­րումներ չեն արձա­նագրվել։ Խալաթյա­նը դիտարկեց, որ ցանկա­ցած երկրում իշխա­նությունը որո­շա­կի մեկնարկա­յին առա­վե­լություն ունի, քանի որ իրա­կա­նացնում է պետա­կան կառա­վա­րում, սակայն այդ առա­վե­լությա­նը զուգա­հեռ կրում է նաև պատասխա­նատվություն բոլոր բացթո­ղումնե­րի համար։

Նա ասաց, որ վարչա­կան ռեսուրսի մասին ընդդի­մության մեղադրանքնե­րը հիմնա­կա­նում քաղա­քա­կան հռե­տո­րա­բա­նության շրջա­նա­կում են, մինչդեռ իրա­կան խնդի­րը, իր կարծի­քով, ընտրա­կա­շառքն է։ Իրա­վա­գե­տը նշեց, որ խորհրդա­րա­նա­կան ընդդի­մության ստա­ցած ձայնե­րի զգա­լի մասը կարող էր ձևա­վորված լինել ընտրա­կա­շառքի ազդե­ցությամբ, և եթե այդ ազդե­ցությունը լուրջ չափե­րի է հասնում, ապա հարցա­կա­նի տակ է դրվում ոչ միայն ընտրություննե­րի մաքրությունը, այլև խորհրդա­րա­նա­կան համա­կարգի լիարժեք լեգի­տի­մությունը։

Արտա­շես Խալաթյա­նը կարծում է, որ Հայաստա­նում ձևա­վորվել է լեգի­տիմ իշխա­նություն, սակայն ընդդի­մության մի հատվա­ծի լեգի­տի­մության հետ կապված խնդիրներ կան։ Նրա խոսքով՝ եթե խորհրդա­րա­նում ներկա­յացված ընդդի­մությունը ձևա­վորվում է ընտրա­կա­շառքի կամ այլ ապօ­րի­նի մեխա­նիզմնե­րի միջո­ցով, ապա ամբողջ խորհրդա­րա­նը դժվար է լիարժեք լեգի­տիմ համարել։Գործող օրենսդրությունը հնա­րա­վո­րություն է տալիս դիմե­լու Սահմա­նադրա­կան դատա­րան՝ այն կուսակցություննե­րի գործունեությունը դադա­րեցնե­լու համար, որոնք զբաղվում են սահմա­նադրա­կան կարգի տապալմանն ուղղված գործունեությամբ։ Նա նշեց, որ զանգվա­ծա­յին ընտրա­կա­շառքը, ժողովրդի կամքի խեղաթյուրումը և Հայաստա­նի անկա­խության դեմ տարվող քարոզչությունը կարե­լի է դիտարկել որպես սահմա­նադրա­կան կարգի դեմ ուղղված գործո­ղություններ։

Խալաթյա­նի կարծի­քով՝ իշխա­նություննե­րը հիմնա­կա­նում հույս են դրել ընտրողնե­րի քաղա­քա­կան գիտակցության վրա, սակայն միայն այդ գործո­նի վրա հիմնվե­լը բավա­րար չէ։ Նա ընդգծեց, որ անհրա­ժեշտ էր կիրա­ռել նաև իրա­վա­կան մեխա­նիզմներ՝ հակա­սահմա­նադրա­կան գործունեություն ծավա­լող քաղա­քա­կան ուժե­րի դեմ։

Անդրա­դառնա­լով ընտրա­կա­շառքի համար նախա­տեսվող հնա­րա­վոր պատժա­մի­ջոցնե­րին՝ իրա­վա­գե­տը նշեց, որ քրեա­կան օրենսգրքի փոփո­խություննե­րը չեն կարող հետա­դարձ ուժ ունե­նալ և չեն լուծի արդեն ձևա­վորված խորհրդա­րա­նի լեգի­տի­մության խնդի­րը։ Նրա խոսքով՝ նման փոփո­խություննե­րը կարող են միայն կանխարգե­լիչ նշա­նա­կություն ունե­նալ ապա­գա ընտրություննե­րի համար։

Խոսե­լով արտերկրից ժամա­նած քաղա­քա­ցի­նե­րի մասնակցության մասին՝ Արտա­շես Խալաթյա­նը դիտարկեց, որ խնդի­րը պետք չէ լուծել ընտրա­կան իրա­վունքնե­րի սահմա­նա­փակմամբ։ Նա նշեց, որ հիմնա­կան հարցը կազմա­կերպված ընտրա­կան տուրիզմն ու դրա ֆինանսա­վո­րումն է։ Իրա­վա­գե­տի կարծի­քով՝ պետք է պայքա­րել այդ գործընթացնե­րը կազմա­կերպող քաղա­քա­կան ուժե­րի և ֆինանսա­կան ռեսուրսնե­րի դեմ, այլ ոչ թե սահմա­նա­փա­կել Հայաստա­նի քաղա­քա­ցի­նե­րի ընտրա­կան իրա­վունքը։ Խալաթյա­նը պնդեց, որ որոշ քաղա­քա­կան ուժեր գործում են Հայաստա­նի պետա­կան շահե­րին հակա­ռակ և սպա­սարկում են արտա­քին քաղա­քա­կան օրա­կարգեր։ Նրա խոսքով՝ նման ուժե­րը խոչընդո­տում են նոր քաղա­քա­կան սերնդի ձևա­վորմա­նը, զբա­ղեցնում քաղա­քա­կան դաշտի որոշ հատվածներ և չեն թողնում այլ ուժե­րի զարգա­նալ։

Իրա­վա­գե­տը նաև անդրա­դարձավ Հայաստա­նի և Ռուսաստա­նի հարա­բե­րություննե­րին։ Նա նշեց, որ հասա­րա­կությունը պետք է քննարկի, թե որքան ժամա­նակ է հնա­րա­վոր քաղա­քա­կան որո­շումնե­րը պայմա­նա­վո­րել Ռուսաստա­նին չնե­ղացնե­լու մտա­հո­գությամբ։ Խալաթյա­նի համոզմամբ՝ ժողովրդա­վա­րա­կան պետություննե­րում հակա­պե­տա­կան ուժե­րի գործունեությունը չի կարող անսահմա­նա­փակ ազա­տություն վայե­լել, և ժողովրդա­վա­րությունն ինքնին ենթադրում է որո­շա­կի սահմա­նա­փա­կումներ՝ ուղղված սահմա­նադրա­կան կարգի պաշտպա­նությա­նը։

Անդրա­դառնա­լով այն հարցին, թե ինչ կլի­նի, եթե Ռուսաստա­նը չճա­նա­չի Հայաստա­նի ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը, Արտա­շես Խալաթյա­նը նշեց, որ նման քայլը Հայաստա­նի իշխա­նության լեգի­տի­մության վրա իրա­վա­կան ազդե­ցություն չի ունե­նա։ Նրա խոսքով՝ ընտրություննե­րի ճանաչման հարցը կարև­որ է առա­ջին հերթին ժողովրդա­վա­րա­կան արժեքներ կիսող պետություննե­րի դեպքում, մինչդեռ ավտո­րի­տար պետություննե­րի գնա­հա­տա­կաննե­րը չեն կարող որո­շիչ լինել Հայաստա­նի ներքին լեգի­տի­մության համար։ Նա դիտարկեց, որ Ռուսաստա­նի կողմից ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը չճա­նա­չե­լը կարող է ընկալվել որպես ոչ բարե­կա­մա­կան քաղա­քա­կան քայլ և Հայաստա­նի վրա ճնշում գործադրե­լու փորձ, սակայն ոչ որպես Հայաստա­նի իշխա­նության լեգի­տի­մությունը որո­շող գործոն։

Արտա­շես Խալաթյա­նը եզրա­փա­կեց, որ Հայաստա­նը վերջին տարի­նե­րին արդեն վճա­րել է իր աշխարհա­քա­ղա­քա­կան ընտրություննե­րի գինը՝ հիշեցնե­լով 44-օրյա պատե­րազմը, Արցա­խի հայա­թա­փումը և Հայաստա­նի սահմա­նա­յին անվտանգության հետ կապված խնդիրնե­րը։ Նրա համոզմամբ՝ պետա­կան ինքնիշխա­նությունը չի կարող փոխա­նակվել տնտե­սա­կան կամ էներգե­տիկ կախվա­ծության դիմաց, և այդ հարցում որևէ զիջում ընդունե­լի չէ։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝