Որպեսզի Արցա­խը Մնար Հայկա­կան

Դժբախտա­բար այսօր մենք ունինք այն ինչ ունինք, թէեւ Արցա­խի բնակչութեան իր հողէն կտրուի­լը կտրա­կա­նա­պէս կը դժուա­րացնէ ապա­գա­յի քայլե­րը։ Կը յուսամ, որ կարե­լի կ՚ըլլայ առանց ուշա­ցումի նոր ռազմա­վա­րութիւն զարգացնել։ Այդ ռազմա­վա­րութեան սկիզբն ու ամե­նէ կարեւոր ազդա­կը, ըստ իս, անմի­ջա­պէս Արցա­խեան վտա­րանդի ներկա­յա­ցուցչութիւն հաստա­տելն է, որպէսզի ան ներկա­յացնէ բռնի տեղա­հա­նուածնե­րու վերա­դարձի ԻՐԱՒՈՒՆՔը։

Վիգեն Հովսեփյան

Ամեն հաղթա­նակ ձեռք է բերվում որո­շա­կի զոհա­բե­րության գնով։ Ամեն հաղթա­նակ և զոհա­բե­րություն իր գինն ունի և դրա համար ոչ միայն խորը միտք ու համարձա­կություն է պետք, այլև հեռուն նայե­լու պատասխա­նատվություն, րոպեա­կան հիացմունքի շղարշից այն կողմ տեսնե­լու լրջություն։ Նույնիսկ մեկ մարդու կյանքի հաղթա­նա­կը կարող է տարի­ներ տևել, լինել ծանր, իսկ երբ խոսքը մի ողջ ժողովրդի ու երկրի մասին է, ապա հաղթա­նա­կը կարող է ավե­լի երկա­րատև աշխա­տանք ու ավե­լի ծանր զոհա­բե­րություններ պահանջել։ Արցա­խի դեպքում հաղթա­նա­կը կյանքն էր։ Հաղթա­նա­կը հայկա­կան Արցախն էր։ Բայց մենք չկա­րո­ղա­ցանք այնքան լրջմիտ լինել, որ անցյա­լից բացի նաև ապա­գան տեսնենք ու հասկա­նանք, որ Արցա­խը մանկա­կան խաղ կամ կազի­նո չէ, Արցա­խը հայության կյանքի ու հաղթա­նա­կի մի անբա­ժան մասն էր, որ կորցինք մեր անհե­ռա­տե­սության ու հիմա­րության հետև­անքով։
Ներկա­յացնում ենք ամե­րի­կա­հայ ազգա­յին-հասա­րա­կա­կան գործիչ Վիգեն Հովսեփյա­նի մեկ տարվա վաղե­մության մի գրա­ռում, որտեղ խոսվում է, թե ինչպես կարե­լի էր ծանր գնով հասնել առա­վե­լա­գույնին, հաղթա­նա­կին, այսինքն անել այնպես, որ Արցախն ապրի, Արցա­խը մնա հայկա­կան, իսկ հետո նաև դառնա Հայաստան։

Սեպտեմբեր 2020-էն ետք, իմ գրա­ռումնե­րուս, եւ հարցազրոյցնե­րու ընթացքին արտա­յայտութիւննե­րուս մէջ յաճախ պնդած եմ թէ Արցա­խի ապա­գա­յի գծով ամե­նէ յուսա­լի ռազմա­վա­րութիւնը «Անջա­տում Յանուն Փրկութեան» տարբե­րակն է, որ կատա­րեալ տարբե­րակ մը չ՚ըլլալով հանդերձ, այն հանգրուա­նա­յին յաղթա­նակն է որ Արցա­խին կրնար տալ կարե­լիութիւնը իր ինքնա­վա­րութեան իրաւունքը տեղաւո­րե­լու միջազգա­յին օրէնքնե­րու մէջ միջանկեալ տեղ մը՝ մինչեւ ապա­գա­յին ամբողջա­կան անկա­խութեան ու Հայաստա­նին միացման կարե­լիութիւննե­րը իրա­տե­սա­կան ըլլան, եւ միջազգայնօ­րէն ընդունե­լի։ Ըլլայ հանրա­յին կերպով, թէ իմ հետ կողմնա­կի խօսա­կիցնե­րուս մեծա­մասնութիւնը առարկած են առա­ջարկածս մտքին, ըսե­լով թէ «Անջա­տում Յանուն Փրկութեան»ը կ՚ենթադրէ ընդունիլ թէ Արցա­խը Ատրպէյճա­նի մաս կը կազմէ, եւ այդ բնա­կա­նա­բար կը հակադրուի անկա­խութեան պահանջին որն առնուազն 3 տասնա­մեակներ առաջ քաշած ենք ազգո­վի։
Չխօ­սուած, բայց լռե­լեան հասկցուած է նաեւ որ Ռուսաստա­նը — ի շարս այլ անջա­տո­ղա­կան շարժումներ ունե­ցող պետութիւննե­րու — այս տարբե­րա­կին հանդէպ դրա­կան վերա­բե­րում չունի, քանզի ան անուղղա­կի հաստա­տումն է Քոսո­վո­յի մէջ իրա­գործուած վերանշեալ տարբե­րա­կին։
Իմ կողմէս, փորձած եմ բացատրել թէ այդպէս չէ, եւ թէ իրաւա­գի­տութիւնը կ՚ընծայէ առիթներ հետապնդե­լու մասնա­կի տարբե­րակներ, առանց ամբողջա­կան իրաւունքնե­րէ հրա­ժա­րե­լու։ Աւե­լին, փորձած եմ ցոյց տալ թէ կան ժամա­նա­կաւոր «նահանջներ» նոյնիսկ ամե­նէ յաջող ռազմա­վա­րութիւննե­րուն մէջ, մանաւանդ եթէ այդ «նահանջ»ը հանգրուա­նա­յին յաղթա­նակ արձա­նագրե­լու նպա­տա­կով է։
Սակայն, դժբախտա­բար այսօր մենք ունինք այն ինչ ունինք, թէեւ Արցա­խի բնակչութեան իր հողէն կտրուի­լը կտրա­կա­նա­պէս կը դժուա­րացնէ ապա­գա­յի քայլե­րը։ Կը յուսամ, որ կարե­լի կ՚ըլլայ առանց ուշա­ցումի նոր ռազմա­վա­րութիւն զարգացնել։ Այդ ռազմա­վա­րութեան սկիզբն ու ամե­նէ կարեւոր ազդա­կը, ըստ իս, անմի­ջա­պէս Արցա­խեան վտա­րանդի ներկա­յա­ցուցչութիւն հաստա­տելն է, որպէսզի ան ներկա­յացնէ բռնի տեղա­հա­նուածնե­րու վերա­դարձի ԻՐԱՒՈՒՆՔը։ Այս իմաստով, ինծի համար լրիւ անհասկնա­լի մնաց Արցա­խի Հանրա­պե­տութեան «լուծարել»ու քայլը, որ ոչ մէկ տրա­մա­բա­նութեան մէջ կը տեղաւո­րուի, եւ յամե­նայնդէպս ապօ­րի­նի քայլ մըն է։ Խնդրեմ հոս չ՚առարկէք թէ տեղա­հա­նուածնե­րէն ոչ ոք կը վերա­դառնայ, եւայլն., որովհե­տեւ այդ շատ երկրորդա­կան է։
Հիմա, կարեւո­րա­գոյն հրա­մա­յա­կա­նը ժամա­նակ չկորսնցնելն է՝ առնուազն սկիզբ մը դնե­լու յաջորդ հանգրուա­նին համար որ ինքնին մէկ, երկու կամ աւե­լի տասնա­մեակնե­րու գործընթաց ու պայքար կ՚ենթադրէ։
Գրա­ռումը՝ Վիգեն Հովսեփյա­նի ֆեյսբուքյան էջից։