Մոսկվա­յի, Թեհրա­նի Եւ Պեկի­նի Միջամտություննե­րը

Ռուսաստա­նը եղել է 2016 թ. ԱՄՆ ընտրություննե­րի հետ կապված ապա­տե­ղե­կատվության հիմնա­կան ճարտա­րա­պե­տը, իսկ հաղորդագրություննե­րը հիմնա­կա­նում տարածվել են Facebook-ում: Այժմ Իրա­նը և Չինաստա­նը նույնպես նմա­նա­տիպ ջանքեր են գործադրում՝ ազդե­ցություն ունե­նա­լու ամե­րիկյան քաղա­քա­կա­նության վրա։

The New York Times

«Ինչպես են Ռուսաստա­նը, Չինաստա­նը և Իրա­նը միջամտում նախա­գա­հա­կան ընտրություննե­րին»
Ութ տարի անց այն բանից հետո, երբ Ռուսաստա­նը միջամտեց 2016 թ. նախա­գա­հա­կան ընտրություննե­րին, օտա­րերկրյա ազդե­ցությունը ամե­րիկյան ընտրողնե­րի վրա դարձել է ավե­լի խորա­մանկ։ Սա կարող է մեծ հետև­անքներ ունե­նալ 2024 թ. մրցա­վազքում։ Երբ Ռուսաստա­նը 2016-ին միջամտում էր ԱՄՆ նախա­գա­հա­կան ընտրություննե­րին՝ համա­ցանցում պառակտող ու զայրույթ առա­ջացնող հաղորդագրություններ տարա­ծե­լով, այդ գրա­ռումնե­րը կոպիտ էին, առա­տա­պես լցված ուղղագրա­կան սխալնե­րով և տարօ­րի­նակ շարա­դա­սությամբ։ Դրանք ուղղված էին ամեն կերպ ուշադրություն գրա­վե­լուն։ «Հիլա­րին սատա­նա է», — գրված էր ռուսնե­րի կողմից ստեղծված մեկ գրառման մեջ Facebook-ում։ Այժմ, ութ տարի անց, օտա­րերկրյա միջամտությունը ամե­րիկյան ընտրություննե­րին դարձել է շատ ավե­լի նուրբ, և այն հետև­ե­լը դարձել է շատ ավե­լի դժվար։
Արտա­սահմանյան ապա­տե­ղե­կատվությունը՝ հատկա­պես Ռուսաստա­նի, Չինաստա­նի և Իրա­նի կողմից, վերածվել է մշտա­կան ու վտանգա­վոր սպառնա­լի­քի, քանի որ այս երկրնե­րը փորձարկում են, կրկնում ու կիրա­ռում ավե­լի նուրբ տակտի­կա­ներ, ինչպես պնդում են ԱՄՆ հետա­խուզա­կան ու պաշտպա­նա­կան ներկա­յա­ցուցիչնե­րը, տեխնո­լո­գիա­կան ընկե­րություններն ու ակա­դե­միա­կան հետա­զո­տողնե­րը։ Նույնիսկ ամե­րի­կա­ցի­նե­րի փոքր հատվա­ծի վրա ազդե­ցություն ունե­նա­լու ունա­կությունը կարող է մեծ հետև­անքներ ունե­նալ նախա­գա­հա­կան ընտրություննե­րի համար, որոնք, ըստ հարցումնե­րի արդյունքնե­րի, գնում են հավա­սար մրցա­պայքա­րում։ Ամե­րիկյան հետա­խուզության գնա­հատմամբ՝ Ռուսաստա­նը ձգտում է աջակցել Դոնալդ Թրամփի թեկնա­ծությա­նը, մինչդեռ Իրա­նը նախընտրում է Քամա­լա Հարի­սին։ Չինաստա­նը կարծես թե չի նախընտրում որևէ որո­շա­կի արդյունք։ Բայց ընդհա­նուր նպա­տա­կը նույնն է մնա­ցել՝ սերմա­նել պառակտում և քաոս՝ հույս ունե­նա­լով վարկա­բե­կել ամե­րիկյան ժողովրդա­վա­րությունը ամբողջ աշխարհի աչքե­րում։ Այնուա­մե­նայնիվ, արշավներն էվոլյուցիա­յի են ենթարկվել՝ հարմարվե­լով փոփոխվող մեդիա միջա­վայրին և նոր գործիքնե­րի տարածմա­նը, որոնք թույլ են տալիս հեշտությամբ խաբել վստա­հող լսա­րա­նին։
Ռուսաստա­նը եղել է 2016 թ. ԱՄՆ ընտրություննե­րի հետ կապված ապա­տե­ղե­կատվության հիմնա­կան ճարտա­րա­պե­տը, իսկ հաղորդագրություննե­րը հիմնա­կա­նում տարածվել են Facebook-ում: Այժմ Իրա­նը և Չինաստա­նը նույնպես նմա­նա­տիպ ջանքեր են գործադրում՝ ազդե­ցություն ունե­նա­լու ամե­րիկյան քաղա­քա­կա­նության վրա։ Այս երեք երկրներն իրենց ջանքերն ուղղել են տասնյակ հարթակնե­րի՝ սկսած փոքր ֆորումնե­րից, որտեղ ամե­րի­կա­ցի­նե­րը քննարկում են տեղա­կան եղա­նա­կը, մինչև հաղորդագրություննե­րի խմբեր, որոնք միա­վորվում են ընդհա­նուր հետաքրքրություննե­րի շուրջ։ Երկրնե­րը վերցնում են օրի­նակներ միմյանցից, թեև վիճա­բա­նություններ կան՝ արդյոք նրանք ուղղա­կիո­րեն համա­գործակցել են ռազմա­վա­րություննե­րի մշակման մեջ։
Telegram-ում կան ռուսա­կան բազմա­թիվ հաշիվներ, որոնք տարա­ծում են պառակտող, հաճախ սարկաստիկ տեսանյութեր, մեմեր և հոդվածներ՝ կապված նախա­գա­հա­կան ընտրություննե­րի հետ։ Բացի այդ, կան առնվազն հարյուրա­վոր հաշիվներ Չինաստա­նից, որոնք նմա­նա­կում են ուսա­նողնե­րին՝ ամռա­նը ամե­րիկյան համալսա­րաննե­րում լարվա­ծություն ստեղծե­լու նպա­տա­կով՝ Գազա­յի պատե­րազմի հետ կապված։ Երկու երկրներն էլ ունեն հաշիվներ Gab-ում՝ սոցիա­լա­կան մեդիա­յի քիչ հայտնի հարթա­կում, որն օգտա­գործվում է առա­վե­լա­պես ծայրա­հեղ աջե­րի կողմից։ Այստեղ նրանք տարա­ծում են դավադրության տեսություններ։
Ռուսա­կան օպե­րա­տիվնե­րը փորձել են նաև աջակցել Թրամփին Reddit-ում և ծայրա­հեղ աջե­րի նախընտրած ֆորումնե­րում՝ թիրա­խա­վո­րե­լով վեց նահանգնե­րի ընտրողնե­րին, ինչպես նաև իսպա­նա­խոս ամե­րի­կա­ցի­նե­րին, վիդեո­խա­ղե­րի սիրա­հարնե­րին և այլ անձանց, որոնց Ռուսաստա­նը որո­շել է որպես Թրամփի հնա­րա­վոր աջա­կիցներ։ Այս մասին վկա­յում են սեպտեմբե­րին Արդա­րա­դա­տության նախա­րա­րության կողմից բացա­հայտված ներքին փաստաթղթե­րը։ Նոր ապա­տե­ղե­կատվությունը, որը տարածվում է արտա­սահմանյան պետություննե­րի կողմից, ուղղված չէ միայն «տատանվող» նահանգնե­րին, այլև դրանց հատուկ շրջաննե­րին, ինչպես նաև այդ շրջաննե­րում առկա էթնիկ և կրո­նա­կան խմբե­րին։ Հետա­զո­տողնե­րի և գիտնա­կաննե­րի կարծի­քով, ովքեր ուսումնա­սի­րել են ազդե­ցության նոր արշավնե­րը, որքան ավե­լի նպա­տա­կա­յին է ապա­տե­ղե­կատվությունը, այնքան ավե­լի մեծ է դրա արդյունա­վե­տության հավա­նա­կա­նությունը։ «Երբ ապա­տե­ղե­կատվությունը ստեղծվում է կոնկրետ լսա­րա­նի համար՝ հիմնվե­լով նրա հետաքրքրություննե­րի կամ կարծիքնե­րի վրա, այն դառնում է ավե­լի արդյունա­վետ… Նախորդ ընտրություննե­րի ժամա­նակ մենք փորձում էինք պարզել, թե որն է լինե­լու հիմնա­կան կեղծ պատմությունը։ Այս անգամ լարվա­ծությունը ուժե­ղա­նում է նուրբ, բևե­ռացված հաղորդագրություննե­րի միջո­ցով»,- ասում է Ռազմա­վա­րա­կան երկխո­սության ինստի­տուտի հետա­զո­տություննե­րի տնօ­րեն Մելա­նի Սմի­թը։
Իրա­նը, մասնա­վո­րա­պես, ծախսել է ռեսուրսներ քողարկված ապա­տե­ղե­կատվություն ստեղծե­լու համար՝ նպա­տա­կա­յին խմբեր ներգրա­վե­լու նպա­տա­կով։ «Ոչ մեր պատե­րազմը» անունով կայքը, որը նպա­տա­կաուղղված էր ամե­րիկյան վետե­րաննե­րին, համա­տե­ղում էր գործող զինվո­րա­կաննե­րին անհրա­ժեշտ աջակցության պակա­սի մասին հոդվածներ ամե­րիկյան քաղա­քա­կա­նության դեմ դիրքո­րո­շումնե­րով և դավադրության տեսություննե­րով: Այլ կայքե­րի շարքում էր նաև Afro Majority-ն, որը ստեղծում էր բովանդա­կություն՝ ուղղված սևա­մորթ ամե­րի­կա­ցի­նե­րին, և Savannah Time-ը, որը ձգտում էր ներգրա­վել պահպա­նո­ղա­կան ընտրողնե­րին տատանվող Ջորջիա նահանգում։ Միչի­գա­նում, ևս մեկ տատանվող նահանգում, Իրա­նը ստեղծել էր Westland Sun անունով առցանց պարբե­րա­կան՝ Դետրոյթի արվարձաննե­րում բնակվող արա­բա­կան ծագումով ամե­րի­կա­ցի­նե­րին ներգրա­վե­լու համար։
«Այն փաստը, որ Իրա­նը թիրա­խա­վո­րել է Միչի­գա­նի արաբ և մուսուլման բնակչությա­նը, ցույց է տալիս, որ Իրա­նը խորա­պես հասկա­նում է Ամե­րի­կա­յի քաղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կը և կարո­ղա­նում է նրբո­րեն մանևրել՝ ազդե­լով ընտրություննե­րի վրա կարև­որ ժողովրդագրա­կան խմբի միջո­ցով»,- ասում է Պաշտպա­նության դեմոկրա­տիա­յի հիմնադրա­մի ավագ վերլուծա­բան Մաքս Լեսե­րը։
Չինաստանն ու Ռուսաստանն աշխա­տում են նմա­նա­տիպ մեթոդնե­րով։
Արհեստա­կան բանա­կա­նության վերջին զարգա­ցումնե­րը մեծացրել են ապա­տե­ղե­կատվության հնա­րա­վո­րություննե­րը՝ համե­մա­տած նախորդ ընտրություննե­րի հետ, թույլ տալով պետա­կան գործա­կալնե­րին ստեղծել և տարա­ծել իրենց արշավնե­րը ավե­լի խորա­մանկ ու արդյունա­վետ։ OpenAI-ն, որի ChatGPT գործի­քը տարա­ծել է այս տեխնո­լո­գիան, հայտնել է այս ամսին, որ խափա­նել է ավե­լի քան 20 արտա­սահմանյան օպե­րա­ցիա, որոնք օգտա­գործել էին ընկե­րության արտադրանքնե­րը հունի­սից սեպտեմբեր։ Դրանց թվում են Ռուսաստա­նի, Չինաստա­նի, Իրա­նի և այլ երկրնե­րի փորձե­րը՝ կայքեր ստեղծե­լու և լրացնե­լու, սոցիա­լա­կան ցանցե­րում քարոզչություն կամ ապա­տե­ղե­կատվություն տարա­ծե­լու՝ նույնիսկ հատուկ հաղորդագրություննե­րի վերլուծման ու պատասխա­նե­լու միջո­ցով։ Առևտրա­յին նպա­տակնե­րով հասա­նե­լի արհեստա­կան բանա­կա­նության գործիքնե­րի օգուտը կարե­լի է գնա­հա­տել նախկին Ֆլո­րի­դա­յի շերիֆի տեղա­կալ Ջոն Մարկ Դուգա­նի ջանքե­րով, ով այժմ ապրում է Ռուսաստա­նում՝ ԱՄՆ-ում քրեա­կան մեղադրանքնե­րից թաքնվե­լու համար։ Մոսկվա­յում գտնվող իր բնա­կա­րա­նից նա ստեղծել է տասնյակ կայքեր, որոնք ներկա­յա­նում են որպես ամե­րիկյան լրատվա­կան միջոցներ, և օգտա­գործել դրանք՝ ապա­տե­ղե­կատվություն տարա­ծե­լու համար՝ ինքնուրույն կատա­րե­լով աշխա­տանք, որը ութ տարի առաջ կպա­հանջեր ամբողջ բոտե­րի բանակ։ Չինաստա­նը նույնպես օգտա­գործում է ավե­լի կատա­րե­լա­գործված գործի­քա­կազմ՝ ներա­ռե­լով ձայնագրություններ, որոնք կեղծված են ԱԲ-ով, վնա­սա­բեր մեմեր և կեղծված ընտրողնե­րի հարցումներ։
Աղբյուրը՝ nytimes
Թարգմա­նեց՝
Արա­յիկ Մկրտումյա­նը