Թրամփը Հաղթեց․ Ի՞նչ Սպա­սել Նրա­նից

Աշխարհի բռնա­պետնե­րը կդի­մա­վո­րեն մի մարդու հաղթա­նա­կը, որի արհա­մարհանքը օրենքի նկատմամբ իրենցը կհա­մա­պա­տասխա­նի։ Նրանք կարող են վստահ լինել, որ Թրամփն ու Վենսը չեն խթա­նի մարդու իրա­վունքնե­րը, չեն կարև­ո­րի միջազգա­յին իրա­վունքը և չեն ուժե­ղացնի մեր ժողովրդա­վա­րա­կան դաշինքնե­րը Եվրո­պա­յում և Ասիա­յում։

David Frum

Դոնալդ Թրամփն ընտրվել է նախա­գահ՝ երկրորդ անգամ, և նրա կողմնա­կիցներն այժմ տոնե­լու են իրենց հաղթա­նա­կը։ Մնա­ցածս պետք է պատրաստվենք ապրել այլ Ամե­րի­կա­յում․ այնպի­սի երկրում, որտեղ միլիո­նա­վոր քաղա­քա­ցի­ներ ընտրել են նախա­գահ, ով գիտակցա­բար խթա­նում է ատե­լությունն ու բաժա­նումը, ով բացա­հայտ ու անա­մո­թա­բար ստում է ամեն անգամ հանրության առջև ելույթ ունե­նա­լիս, և ով 2020-ին փորձեց կեղծել ընտրության արդյունքնե­րը և կփորձեր կրկին՝ եթե չհաղթեր 2024-ին։
Ամե­նից առաջ, մենք պետք է սովո­րենք ապրել այնպի­սի Ամե­րի­կա­յում, որտեղ մեր մեծա­թիվ քաղա­քա­ցի­նե­րը ընտրել են նախա­գահ, որը արհա­մարհում է մեր ժողովրդա­վա­րության հիմնա­րար արժեքնե­րը, Սահմա­նադրությունը, նույնիսկ մեր զինված ուժե­րը։ Վերջին տասնամյա­կում կարծի­քի հարցումնե­րը ցույց են տվել, որ ամե­րի­կա­ցի­նե­րի վստա­հությունը իրենց ինստի­տուտնե­րի հանդեպ նվա­զում է։ Բայց ոչ մի հարցում այնքան հստակ չի արտա­ցո­լում այս արժե­քա­յին փոփո­խությունը, որքան այս քվեարկությունը։ Այս ընտրության հետև­անքով Ամե­րի­կա­յի Միացյալ Նահանգնե­րը կդառնա այլ տեսակ պետություն։
Իր առա­ջին նախա­գա­հության շրջա­նում Թրամփը անտե­սում էր էթի­կա­յի և անվտանգության ուղե­ցույցնե­րը, հեռացնում էր գլխա­վոր տեսուչնե­րին և վերահսկող մարմիննե­րի ղեկա­վարնե­րին, գաղտնա­զերծում էր գաղտնի տեղե­կություններ և օգտա­գործում էր Ներքին անվտանգության նախա­րա­րությունը 2020‑ի ամռա­նը որպես բռնա­պե­տա­կան պետության ներքին գործե­րի նախա­րա­րություն՝ ուղարկե­լով ԱՄՆ մաքսա­յին և սահմա­նա­պահ ուժե­րը ու պահնորդա­յին ջոկատնե­րը ամե­րիկյան քաղաքներ։ Թրամփը խրա­խուսել էր 2021 թ. հունվա­րի 6‑ի ապստամբությունը Կապի­տո­լիումում։ Երբ նա հեռա­ցավ Սպի­տակ տնից, նա գողա­ցավ գաղտնի փաստաթղթեր և թաքցրեց դրանք ՀԴԲ-ից։

Քանի որ ամե­րի­կա­ցի­նե­րի զգա­լի մի մասը չի վրդովվում այս խախտումնե­րի ցանկից, որոնցից յուրա­քանչյուրը կփչացներ ցանկա­ցած այլ քաղա­քա­կան գործչի կարիե­րան, Թրամփն ու իր փոխնա­խա­գահ ընտրված Ջ.Դ. Վենսը այժմ կփորձեն վերա­ծել դաշնա­յին կառա­վա­րությունը հավա­տարմության համա­կարգի, որը ծառա­յում է Թրամփին և նրա գործընկերնե­րին։ Սա հենց այն է, ինչի համար էր Heritage Foundation‑ի Project 2025‑ը, և դրա նախագծողնե­րը, բոլո­րը Թրամփի երկրպա­գուներ, կփորձեն իրա­կա­նացնել այդ ծրա­գի­րը։ Թրամփը անպայման կփորձի կրկին վերացնել ԱՄՆ քաղա­քա­ցիա­կան ծառա­յությունը՝ փոխա­րի­նե­լով որակյալ գիտնա­կաննե­րին և կարգա­վո­րիչնե­րին կուսակցա­կան գործիչնե­րով։ Նրա դաշնա­կիցնե­րը կօգնեն նրան կառուցել արդա­րա­դա­տության նախա­րա­րություն, որը չի ծառա­յի Սահմա­նադրությա­նը, այլ՝ կկենտրո­նա­նա Թրամփի թշնա­մի­նե­րին հետապնդե­լու և պատժե­լու վրա։ Թրամփը նախկի­նում խոսել է Դաշնա­յին կապի հանձնա­ժո­ղովն ու Ներքին եկա­մուտնե­րի ծառա­յությունն օգտա­գործե­լու մասին՝ պատժե­լու լրատվա­մի­ջոցնե­րին ու այն մարդկանց, ովքեր դեմ են իր հայացքնե­րին, և այժմ նա կունե­նա կրկին փորձե­լու հնա­րա­վո­րություն։
Գուցե ավե­լի մեծ և նենգ վտանգը ոչ թե քաղա­քա­կան ճնշումն է կամ հետապնդումը, այլ՝ կոռուպցիան։ Հունգա­րիա­յում, Թուրքիա­յում, Վենե­սուե­լա­յում ավտոկրատ պոպուլիստնե­րը հարվա­ծել են հաշվետվո­ղա­կա­նություն և թափանցի­կություն ապա­հո­վող ինստի­տուտնե­րին՝ իրենց ընկերնե­րի և ընտա­նիքնե­րի վրա գումար ու ազդե­ցություն տեղա­փո­խե­լու համար, և նույնը կարող է տեղի ունե­նալ նաև Ամե­րի­կա­յում։ Սա միայն տեսա­կան վտանգ չէ։ Քանի որ հավա­տարմության կողմնա­կիցնե­րը զբա­ղեցնում են կարգա­վո­րող մարմիննե­րը՝ ոչ միայն քաղա­քա­կան, այլև նախկին քաղա­քա­ցիա­կան ծառա­յության պաշտոննե­րում, ամե­րիկյան երկինքը կդառնա ավե­լի աղտոտված, ամե­րիկյան սնունդը՝ ավե­լի վտանգա­վոր։ Այս փոփո­խության հետև­անքով Թրամփի հետ կապված ընկե­րություննե­րը կբարգա­վա­ճեն, իսկ Ամե­րի­կան ավե­լի քիչ անվտանգ կդառնա սպա­ռողնե­րի, աշխա­տա­կիցնե­րի, երե­խա­նե­րի և բոլո­րիս համար։

Ամե­րի­կա­յի արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունը նույնպես կարտա­ցո­լի այս կոռուպցիոն միտումը։ Իր առա­ջին պաշտո­նա­վարման ընթացքում Թրամփը չարա­շա­հեց իր լիա­զո­րություննե­րը, և ամե­րիկյան արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունը դարձավ անձնա­կան շահե­րի աղբյուր։ Նա ստի­պեց Ուկրաի­նա­յի նախա­գա­հին կեղծ հետաքննություն սկսել իր քաղա­քա­կան հակա­ռա­կորդի դեմ, փոխեց Թուրքիա­յի, Քաթա­րի և այլ երկրնե­րի քաղա­քա­կա­նությունը՝ իր բիզնես շահե­րին համա­պա­տասխան, և նույնիսկ օգտա­գործեց գաղտնի ծառա­յությունը պետա­կան գումարնե­րը դեպի իր մասնա­վոր սեփա­կա­նություններ ուղղե­լու համար։ Երկրորդ ժամկե­տում նա և իր շրջա­պա­տը ավե­լի հեռուն գնա­լու դրդում կունե­նան։ Հավա­նա­կան է, որ նրանք օգտա­գործեն Ամե­րի­կա­յի արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունն ու ռազմա­կան ուժը իրենց անձնա­կան և քաղա­քա­կան նպա­տակնե­րի համար։
Կան շատ բաներ, որոնք վերընտրված նախա­գահ Թրամփը չի կարող անել։ Բայց կան որոշ բաներ, որ նա կարող է անել։ Դրանցից մեկը Ուկրաի­նա­յին աջակցությունը կտրուկ կրճա­տելն է։ Բայդե­նի վարչա­կազմը երեք ամիս ունի՝ մինչև Թրամփի կողմից Ուկրաի­նա­յին Ռուսաստա­նի առաջ տեղի տալու պարտադրումը՝ Ուկրաի­նա­յին ուղարկե­լու ցանկա­ցած ռազմա­կան աջակցություն, որին նրանք կարող են հաջո­ղությամբ դիմել։ Ամե­րիկյան զինա­նո­ցում Ուկրաի­նա­յին անհրա­ժեշտ ամեն ինչ՝ միջուկա­յին զենքից բացի, պետք է ուղարկվի հիմա՝ քանի դեռ ուշ չէ։
Մեկ այլ բան, որ Թրամփը կարող է անել, լրա­ցուցիչ մաքսա­տուրքեր սահմա­նելն է՝ սրե­լով համաշխարհա­յին առևտրա­յին պատե­րազմը ոչ միայն Չինաստա­նի, այլև նախկին ընկերնե­րի, գործընկերնե­րի և դաշնա­կիցնե­րի դեմ։ «Ամե­րի­կան նախ» կլի­նի «Ամե­րի­կան մենակ», և այլևս չի լինի Ռոնալդ Ռեյգա­նի «լույս քաղա­քը բլրի վրա», այլ պարզա­պես կլի­նի հզոր պետություն, որը առաջնորդվում է գիշա­տիչ ազգայնա­կա­նությամբ։
Աշխարհի տարբեր անկյուննե­րում ժողովրդա­վա­րությունը խաթա­րել ցանկա­ցող անա­զատ քաղա­քա­կան գործիչնե­րը կհետև­են Ամե­րի­կա­յի օրի­նա­կին։ Առանց ամե­րիկյան քննա­դա­տության կամ արձա­գանքի վախի՝ սպա­սե­լի է, որ մամուլի ու քաղա­քա­կան հակա­ռա­կորդնե­րի նկատմամբ հարձա­կումնե­րը կաճեն այնպի­սի երկրնե­րում, ինչպի­սիք են Մեքսի­կան և Թուրքիան։ Ռուսաստա­նա­հաճ ընտրա­կեղծիքնե­րը, որոնք վերջերս ցուցադրվել են Վրաստա­նում և Մոլդո­վա­յում, կսկսեն տարածվել։ Աշխարհի բռնա­պետնե­րը կդի­մա­վո­րեն մի մարդու հաղթա­նա­կը, որի արհա­մարհանքը օրենքի նկատմամբ իրենցը կհա­մա­պա­տասխա­նի։ Նրանք կարող են վստահ լինել, որ Թրամփն ու Վենսը չեն խթա­նի մարդու իրա­վունքնե­րը, չեն կարև­ո­րի միջազգա­յին իրա­վունքը և չեն ուժե­ղացնի մեր ժողովրդա­վա­րա­կան դաշինքնե­րը Եվրո­պա­յում և Ասիա­յում։

Բայց ամե­նադժվար և ցավա­լի փոփո­խություննե­րը տեղի կունե­նան մեր հասա­րա­կության խորքե­րում։ Թրամփի դեմ պայքա­րող կողմի մի մասի ռադի­կա­լա­ցումը անխուսա­փե­լի կլի­նի, երբ մարդիկ հասկա­նան, որ կլի­մա­յի փոփո­խության և զենքի բռնության նման էկզիստենցիալ հարցե­րը չեն լուծվե­լու։ Քաղա­քա­կան դաշտի մյուս կողմում աջա­կողմյան խմբե­րը, սպի­տակ գերա­կա­յության կողմնա­կիցնե­րը և QAnon‑ի կողմնա­կիցնե­րը կվե­րա­կենդա­նան Թրամփի ընտրության արդյունքում, ում վարքագծին նրանք արդեն ութ տարի է՝ հետև­ում են։ Ամե­րի­կա­յի խորը պառակտումնե­րը ավե­լի կխո­րա­նան։ Քաղա­քա­կա­նությունը կդառնա ավե­լի զայրացկոտ։ Թրամփը հաղթել է՝ բաժա­նում և ատե­լություն ստեղծե­լով, և նա շարունա­կե­լու է նույն կերպ իր փոթորկա­լի երկրորդ ժամկե­տում։

Իմ սերունդը մեծա­ցել է այն հավա­տով, որ Ամե­րի­կան միշտ ի վերջո կընտրի ճիշտը՝ նույնիսկ ուշա­ցումով։ Միգուցե այս հավա­տը ճիշտ է եղել միայն մի որո­շա­կի ժամա­նա­կա­հատվա­ծում՝ մի յուրա­հա­տուկ պահին։ Միգուցե մենք ապրում ենք մի ժամա­նա­կաշրջան, երբ Ամե­րի­կան սխալ որո­շումներ է ընդունում։

Կամ գուցե ճշմարտությունն այն է, որ ժողովրդա­վա­րությունը միշտ մարտահրա­վերնե­րի առաջ է կանգնում։ Եթե դա այդպես է, ապա մենք ևս պետք է գտնենք նոր ուղի­ներ՝ աջակցե­լու սասանվող ինստի­տուտնե­րին և վտանգված գաղա­փարնե­րին։ Ժողովրդա­վա­րության աջա­կիցնե­րի համար մեր միակ հույսը կրթությունն է, կազմա­կերպումը և մարդկանց կոա­լի­ցիա­յի ստեղծումը, որը կարող է պատասխա­նատվության ենթարկել յուրա­քանչյուրին՝ անկախ կուսակցա­կան պատկա­նե­լությունից, և որն իսկա­պես կարող է օգնել երկրին նորից շտկվե­լու»:

Աղբյուրը՝ the Atlantic

Թարգմա­նեց՝
Արա­յիկ Մկրտումյա­նը