Սիրա­յի Պատե­րազմը Հարվա­ծում Է Ռուսա­կան Հեղի­նա­կությա­նը

Սիրիա­յում իր ռազմա­կան ներկա­յությունն ավե­լացնե­լու Ռուսաստա­նի կարո­ղությունը կասկա­ծի տակ է, վերլուծա­բաններն ասում են, որ Պուտի­նի առաջնա­հերթությունը կլի­նի Հմեյմիմ և Տարտուս բազա­նե­րի դեմ ուղղված սպառնա­լիքնե­րի կանխումը ռազմա­կան հարվածնե­րի միջո­ցով՝ զսպե­լու ապստամբնե­րի առաջխա­ղա­ցումը կամ Ասա­դի վրա ճնշում գործադրե­լով՝ Թուրքիա­յի հետ խաղա­ղության համա­ձայնա­գիր կնքե­լու համար:

The Washington Post

Սիրիա­յում ապստամբնե­րի առաջխա­ղա­ցումը սպառնում է հակա­դարձել Պուտի­նի ավե­լի վաղ հաղթա­նա­կը:

Մոտ 10 տարի առաջ Սիրիա­յի նախա­գահ Ասա­դի անունից հաջող միջամտությունը հաստա­տեց Պուտի­նի այն պնդումը, որ Ռուսաստա­նը դեռևս համաշխարհա­յին տերություն է: Սիրիա­յում ապստամբնե­րի կայծակնա­յին արագ առաջխա­ղա­ցումը և նրանց կողմից Հալեպ և Համա քաղաքնե­րի արագ գրա­վումը վտանգի տակ է դնում Ռուսաստա­նի նախա­գահ Վլա­դի­միր Պուտի­նի ամե­նա­կարև­որ ձեռքբե­րումնե­րից մեկը՝ 2015 թվա­կա­նին նրա ռազմա­կան միջամտությունը Բաշար ալ-Ասա­դի ռեժի­մին աջակցե­լու համար: Գրե­թե 10 տարի անց, Մոսկվան հայտնվում է Եվրո­պա­յում հսկա­յա­կան ցամա­քա­յին պատե­րազմի մեջ, և վերլուծա­բաննե­րը կասկա­ծում են, որ նա ունի ռեսուրսներ՝ կրկին փրկե­լու Ասա­դին, նույնիսկ եթե Ռուսաստա­նը շարունա­կում է բանա­վոր կերպով աջակցել նրան: Վտանգված է ոչ միայն Ռուսաստա­նի հեղի­նա­կությունը, այլև նրա թանկարժեք ռազմա­կան հենա­կե­տը Արև­ելյան Միջերկրա­կան ծովում՝ Տարտուսում գտնվող ռազմա­ծո­վա­յին բազան և ավե­լի հյուսիս՝ Հմեյմիմ ավիա­բա­զան, երկուսն էլ 49-ամյա վարձա­կա­լությամբ, որոնք ձեռք են բերվել այն բանից հետո, երբ Ռուսաստա­նը միջամտեց՝ ռեժի­մը փրկե­լու համար: Ռուսաստա­նը զգա­լի ռազմա­կան ներկա­յություն է պահպա­նում Սիրիա­յում և վերջին օրե­րին ուժե­ղացրել է ավիա­հարվածնե­րը։ Մարդու իրա­վունքնե­րի դիտորդնե­րը հաղորդել են քաղա­քա­ցիա­կան օբյեկտնե­րի վրա հարձա­կումնե­րի մասին, ներառյալ հիվանդա­նոցնե­րը, դպրոցնե­րը, տեղա­հանվածնե­րի ճամբարնե­րը և քաղա­քա­ցիա­կան թաղա­մա­սե­րը:
Սակայն հինգշաբթի օրը հայտնված լուրերն այն մասին, որ ապստամբնե­րը սիրիա­կան բանա­կին դուրս են մղել Համա քաղա­քից, կասկա­ծի տակ են դնում Ռուսաստա­նի կարո­ղությունը կասեցնել Ասա­դի բանա­կի արագ փլուզումը: Վերլուծա­բաննե­րի կարծի­քով՝ սիրիա­կան ռեժի­մի ռազմա­կան ձախո­ղումնե­րը կարող են հանգեցնել նրան, որ ռուսա­կան երկու բազա­նե­րը կկտրվեն Դամասկո­սից, հատկա­պես, եթե «Հայաթ Թահրիր ալ-Շամ» խմբա­վորման գլխա­վո­րած ուժե­րը շարունա­կեն առաջխա­ղա­ցումը դեպի հարավ՝ դեպի ռազմա­վա­րա­կան կարև­որ Հոմս քաղա­քը։ Ի հավե­լումն, Ասա­դի փխրուն ռեժի­մը պաշտպա­նե­լու համար, բազա­նե­րը նաև թույլ են տալիս Մոսկվա­յին ռազմա­կան հզո­րություն նախագծել Արև­ելյան Միջերկրա­կան ծովում և հավակնել լինել տարա­ծաշրջա­նա­յին կենսա­կան շահեր ունե­ցող համաշխարհա­յին տերություն՝ մարտահրա­վեր նետե­լով ամե­րիկյան գերա­կա­յությա­նը:
Սիրիա­յում իր ռազմա­կան ներկա­յությունն ավե­լացնե­լու Ռուսաստա­նի կարո­ղությունը կասկա­ծի տակ է, վերլուծա­բաններն ասում են, որ Պուտի­նի առաջնա­հերթությունը կլի­նի Հմեյմիմ և Տարտուս բազա­նե­րի դեմ ուղղված սպառնա­լիքնե­րի կանխումը ռազմա­կան հարվածնե­րի միջո­ցով՝ զսպե­լու ապստամբնե­րի առաջխա­ղա­ցումը կամ Ասա­դի վրա ճնշում գործադրե­լով՝ Թուրքիա­յի հետ խաղա­ղության համա­ձայնա­գիր կնքե­լու համար:
Ռուսաստա­նի արտա­քին գործե­րի նախա­րար Սերգեյ Լավրո­վը հինգշաբթի ասել է, որ Ռուսաստա­նի, Իրա­նի և Թուրքիա­յի ներկա­յա­ցուցիչնե­րը կարող են հանդի­պել առա­ջի­կա օրե­րին՝ Աստա­նա­յի ձևա­չա­փի շրջա­նակնե­րում, որը երեք տերություննե­րի կողմից ստեղծվել է 2017 թվա­կա­նին սիրիա­կան ճգնա­ժա­մը լուծե­լու և իրենց տարա­ծաշրջա­նա­յին շահե­րը պաշտպա­նե­լու համար։ Չնա­յած Ռուսաստա­նը պնդում է, որ իր ավիա­հարվածնե­րը հարյուրա­վոր զինյալնե­րի են սպա­նել Իդլիբ, Համա և Հալեպ նահանգնե­րում, դա չխանգա­րեց «Հայաթ Թահրիր ալ-Շամ»-ի զինյալնե­րին գրա­վել նախ Հալե­պը, ապա՝ Համան: Մերձա­վոր Արև­ելքի ինստի­տուտի սիրիա­ցի փորձա­գետ Չարլզ Լիստերն ասում է, որ նույնիսկ ուկրաի­նա­կան հակա­մարտության ժամա­նակ Մոսկվան չի կրճա­տել իր ռազմա­կան ներկա­յությունը, թեև Սիրիա­յում ռուսա­կան սպա­յա­կան կորպուսի որա­կը նվա­զել է։
«Ռուսաստա­նը ճիշտ նույնքան զորք է պահում. Նրանք նույն թվով օդա­յին առա­քե­լություններ են կատա­րել Սիրիա­յի վրա­յով՝ նույն աշխարհագրա­կան ծածկույթով, ինչ անում էին ուկրաի­նա­կան պատե­րազմից առաջ»,- ասել է նա՝ ելույթ ունե­նա­լով Lawfare փոդքաստում:
Այն, ինչ փոխվել է, սակայն, Սիրիա­յում Իրա­նի կողմից աջակցվող ուժե­րի, հատկա­պես Հեզբոլլա­հի ուժն է, որը թուլա­ցել է վերջին ամիսնե­րին Իսրա­յե­լի հարվածնե­րից և այլևս չի կարող անհրա­ժեշտ աջակցություն ցուցա­բե­րել Ասա­դի բանա­կին: Կրեմլա­մետ լրատվա­մի­ջոցնե­րը և ռուս զինվո­րա­կան բլո­գերնե­րը մեղադրում են Ասա­դին ուժեղ պրոֆե­սիո­նալ բանակ ստեղծե­լու ձախողման մեջ, մինչդեռ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամ զինյալնե­րը դարձել են ահռե­լի և լավ զինված ուժ:
«Սիրիա­յի կառա­վա­րությունը ցույց է տալիս բարե­փո­խումներ իրա­կա­նացնե­լու և անհրա­ժեշտ լուծումներ գտնե­լու լիա­կա­տար անկա­րո­ղություն։ Դա վերա­բե­րում է բոլոր ոլորտնե­րին, այդ թվում՝ բանա­կին։ 2020 թվա­կա­նից ի վեր ոչինչ չի արվել Սիրիա­յի Արա­բա­կան Հանրա­պե­տության զինված ուժե­րի վիճա­կը բարե­լա­վե­լու համար։ Նրանք կիսատ վիճա­կում են»,- «Վզգլյադ» թերթին ասել է Կրեմլա­մետ Միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի Ռուսաստա­նի խորհրդի՝ Սիրիա­յի հարցով փորձա­գետ Կիրիլ Սեմյո­նո­վը։
Այնուա­մե­նայնիվ, Ռուսաստա­նի շարունա­կա­կան աջակցության օգտին նպաստող գործո­նը Պուտի­նի համար սիրիա­կան սկզբնա­կան միջամտության ահռե­լի խորհրդանշա­կան նշա­նա­կությունն է, որը նրա առա­ջին լուրջ մարտահրա­վերն էր նախկին Խորհրդա­յին Միությունից դուրս արևմտյան ուժե­րին, ասում է Ռուսաստա­նի և Իրա­նի հարցե­րով փորձա­գետ Նիկոլ Գրաջևսկին։ Սիրիան Միջազգա­յին խաղա­ղության Քարնե­գի հիմնադրա­մում.
«Կարծում եմ, որ Սիրիան, անշուշտ, առանցքա­յին է Ռուսաստա­նի՝ որպես մեծ տերության ընկալման համար», — ասաց նա՝ հավե­լե­լով, որ դա տեղի ունե­ցավ այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ‑ի այն ժամա­նակվա նախա­գահ Բարաք Օբա­ման Ռուսաստա­նին անվա­նեց «տարա­ծաշրջա­նա­յին տերություն», որն ընկալվեց որպես լուրջ անհարգա­լից վերա­բերմունք .
Հալե­պի անկումը մի քանի օրվա ընթացքում փոխեց սիրիա­կան պատե­րազմում Ռուսաստա­նի գլխա­վոր ձեռքբե­րումնե­րից մեկը, երբ պարտության եզրին գտնվող Ասա­դի բանա­կին թույլ տվեց վերջնա­կա­նա­պես գրա­վել քաղա­քը 2016 թվա­կա­նին: Այն ժամա­նակ սա համարվում էր պատե­րազմի շրջա­դարձա­յին կետ: Նիկոլ Գրաջևսկու խոսքով՝ Ռուսաստա­նը, Սիրիան և Իրա­նը, ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ, ծրագրում են հակա­հարձա­կում, քանի որ ապստամբնե­րը կարող են իրա­կան վտանգ ներկա­յացնել ռուսա­կան Հմեյմիմ և Տարտուս բազա­նե­րի համար, հատկա­պես, եթե նրանք առաջ շարժվեն դեպի Հոմս։
«Ես ուղղա­կի չեմ կարող պատկե­րացնել, թե որքան նվաստա­ցուցիչ և ամո­թա­լի կլի­ներ Ռուսաստա­նի համար, եթե Հմեյմի­մը կամ Տարտուսը գրավվեին ապստամբ ուժե­րի կողմից… Կարծում եմ, որ Իրանն ու Ռուսաստա­նը, հավա­նա­բար, այժմ բավա­կա­նին սերտո­րեն համա­կարգում են՝ պարզե­լու, թե ինչպի­սի ցամա­քա­յին ուժեր կամ միլի­ցիան, որը նրանք կան, կարող են համախմբվել՝ հետ մղե­լու ապստամբնե­րի այս հարձա­կումը», — ասել է Գրաջևսկին:
Այնուա­մե­նայնիվ, նա նշել է, որ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի մարտիկնե­րը, ըստ երև­ույթին, շատ ավե­լի կոմպե­տենտ են, քան 2016 թվա­կա­նի ապստամբ ուժե­րը, «այնպես որ դա հեշտ չի լինի»: Լոնդո­նի համալսա­րա­նա­կան քոլե­ջի գիտաշխա­տող Վլա­դի­միր Պաստուխո­վը Telegram-ում գրել է, որ եթե Ասա­դը պարտվի, դա ցավա­լի կլի­նի Ռուսաստա­նի համար և հարված կհասցնի Մոսկվա­յի աշխարհա­քա­ղա­քա­կան նկրտումնե­րին, քանի որ նա կպայքա­րի նոր տեղ գտնել իր կարև­որ ավիա­բա­զա­յի և ռազմա­ծո­վա­յին ուժե­րի համար։ Ռուսաստանն օգտա­գործել է այդ բազա­նե­րը որպես տարանցիկ կետ վարձկաննե­րի համար, որոնք ուղեւորվում էին Լիբիա և Աֆրի­կա­յի այլ շրջաններ՝ ընդլայնե­լով իր ազդե­ցությունը մայրցա­մա­քում:
Մոսկովյան արտա­քին և պաշտպա­նա­կան քաղա­քա­կա­նության խորհրդի վերլուծա­բան Գեորգի Բովտը ասում է, որ Թուրքիան, ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ, կշա­հի ապստամբնե­րի հարձա­կումից, քանի որ ռուսա­կան զինուժը ճահճա­ցած է Ուկրաի­նա­յում, իսկ Ստամբուլն այժմ գլխա­վոր ուժա­յին միջնորդն է Սիրիա­յում:
«Թուրքիա­յի նախա­գահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդո­ղա­նը, ով Ասա­դին թշնա­մի է համա­րում, կշա­հի թուլա­ցած ռեժի­մից և կկա­րո­ղա­նա ընդլայնել իր ազդե­ցությունը Սիրիա­յի հյուսի­սում»,- գրել է նա Telegram-ում։
Մերձա­վոր Արև­ելքում ռուս մեկնա­բաննե­րը նաև տեսնում են ծանոթ թշնա­մու՝ Ուկրաի­նա­յի ձեռքը և մեղադրում են Մոսկվա­յի հակա­ռա­կորդին ապստամբնե­րի հաջո­ղություննե­րի հետև­ում կանգնած լինե­լու մեջ, մի մեղադրանք, որը ուկրաի­նա­ցի պաշտոնյա­նե­րը մերժել են: Հարձակման մեկնարկից երկու շաբաթ առաջ Սիրիա­յի հարցով Պուտի­նի բանագնաց Ալեքսանդր Լավրենտևը հայտա­րա­րեց, որ ուկրաի­նա­կան հետա­խուզությունն օգնում է սիրիա­կան «ահա­բե­կիչնե­րին»՝ փորձե­լով վնաս հասցնել Ռուսաստա­նին։
«Մենք տեղե­կություն ունենք, որ Ուկրաի­նա­յի գլխա­վոր հետա­խուզա­կան վարչության ուկրաի­նա­ցի մասնա­գետնե­րը գտնվում են Իդլի­բում, որոնք ոչ միայն ակտի­վո­րեն մատա­կա­րա­րում են այնտեղ անօ­դա­չու թռչող սարքեր որո­շա­կի ուղի­նե­րով, այլև ռադի­կալնե­րին վարժեցնում են դրանց արտադրության և օգտա­գործման մեջ, ինչը շատ վտանգա­վոր է», — ասաց նա։

Աղբյուրը՝

Թարգմա­նեց՝
Արա­յիկ Մկրտումյա­նը